W.E.D. Heer

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

* **Inhoud:** De heer S. Pronk, een visboer met standplaats nummer 151 op de Albert Cuypmarkt, verzoekt om ontheffing van de verplichting om twee keer per week op de markt te staan. Hij wil alleen nog op zaterdag aanwezig zijn. * **Argumentatie:** De schrijver voert aan dat het momenteel (oktober 1939) zeer moeilijk is om op de vismarkt handel (voorraad) te verkrijgen. Het doordeweeks naar de vismarkt gaan levert vaak niets op, waardoor het onmogelijk is om zijn standplaats midden in de week te bemannen. * **Stijl en Spelling:** De brief is geschreven in een formele, beleefde toon ("W.E.D. Heer" - WelEdelgestrenge Heer; "U.Ed." - Uw Edelachtbare). Er zijn enkele spellings- en grammaticale eigenaardigheden die typerend zijn voor die tijd of voor iemand met een praktische achtergrond (bijv. "alber cuipstraat" zonder hoofdletters, "vismarkt gaat" in plaats van "ga"). * **Opmerkelijke details:** Rechtsboven staat met potlood "Mnr. Pronk" geschreven, waarschijnlijk een aantekening van een ambtenaar voor de archivering of behandeling.

Handgeschreven brief (verzoekschrift/bezwaarschrift).

* **Taal en spelling:** De brief is geschreven in het Nederlands met de spelling van vóór de hervorming van 1947 (bijv. "ondergeteekende", "visch", "artiekel"). Opvallend is het ontbreken van de slot-n bij werkwoorden zoals "verdiene" en "moete", wat kan wijzen op een fonetische weergave van het lokale dialect of een beperkte schoolopleiding. * **Handschrift:** Een vlot, hellend cursief handschrift dat goed leesbaar is. Er zijn enkele doorhalingen of vlekken zichtbaar (bij de woorden "niet meer"). * **Inhoud:** De afzender, A. Koning, doet een beroep op artikel 13 van de Zuiderzeesteunwet. Hij legt uit dat hij in 1935 zijn werk als visboer (vischventer) moest staken omdat de afsluiting van de Zuiderzee leidde tot een gebrek aan vis. Hij vermeldt specifiek dat hij een vaste plek had op de Ten Katestraat (geschreven als "ten Kadestraat"), waarschijnlijk de bekende markt in Amsterdam.

Brief (pagina 5 van een meerbladig schrijven).

* **Inhoud:** De schrijver beschrijft een periode van gedwongen ledigheid ("onzalig niets doen") die hij als verschrikkelijk ervoer omdat hij zijn hele leven hard gewerkt heeft. Hij deed een verzoek bij een Rijksdienst om zijn viskwekerij ("viskveeken") te mogen hervatten, maar deze kon geen beslissing nemen. Hierop vroeg de schrijver een audiëntie aan bij de Minister van Waterstaat. Na een gesprek op het departement in september 1938, ontving hij in januari 1939 officieel bericht dat hij zijn werkzaamheden mocht hervatten. * **Taalgebruik en spelling:** Het document bevat diverse eigenaardigheden die typerend zijn voor een minder geoefende schrijver of lokale variaties uit die tijd: * **Fonetische spelling:** "E. Cellentie" (Excellentie), "Minnister" (Minister), "presies" (precies). * **Grammatica/Vorm:** "vermis" in plaats van 'vermits' (aangezien); "viskveeken" voor viskweken. * **Afkortingen:** "W.E.D. Heer" staat waarschijnlijk voor 'WelEdelGestrenger Heer' of 'WelEdelgeboren Heer', een formele aanspreektitel. * **Paleografie:** Het schrift is een regelmatig, vlot lopend cursief uit de eerste helft van de 20e eeuw. Correcties (zoals het ingevoegde woord "leven" op regel 5) wijzen op een zorgvuldige nalezing door de auteur.

Handgeschreven brief (verzoekschrift/omstandighedenrapport).

* **Inhoud:** De schrijver, B. Koning, legt uit dat hij in drie dagen tijd weliswaar 4 gulden heeft omgezet met de verkoop van vis, maar dat er na aftrek van onkosten slechts 2 gulden overbleef voor zijn gezin. Hierdoor komt hij 2 gulden tekort ten opzichte van de geldende steunnorm van 19 gulden. Hij benadrukt zijn penibele gezinssituatie en het feit dat hij buiten zijn schuld zijn vaste staanplaats op de markt is kwijtgeraakt. Hij verzoekt de geadresseerde om bemiddeling om deze plek terug te krijgen. * **Taalgebruik:** Het document is geschreven in een eerbiedige, ietwat onderdanige stijl die kenmerkend is voor correspondentie van burgers aan de overheid in die tijd. De spelling bevat enkele archaïsche vormen en fouten (bijv. "beleeft dog nederig", "kunne", "mogelyk"), wat wijst op een schrijver die waarschijnlijk een beperkte formele opleiding genoot maar wel over een zekere mate van schriftelijke vaardigheid beschikte. * **Paleografie:** Het handschrift is een vlot, hellend cursief. Sommige woorden zijn aan het einde van de regel afgebroken met een koppelsteken (toe-stand, on-verdiend, nede-rig, over-wegen).

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

* **Inhoud:** De schrijver, A. Koning, legt zijn penibele financiële situatie uit. Hij is drie dagen weg geweest om vis te verkopen ("met visch ben weg geweest"), maar na aftrek van onkosten hield hij slechts 2 gulden over voor zijn gezin. Hierdoor komt hij 2 gulden tekort op zijn "steunnorm" (het absolute bestaansminimum uitgekeerd door de overheid) van 19 gulden. * **Kernvraag:** De schrijver is zijn vaste marktplaats kwijtgeraakt, naar eigen zeggen onverdiend. Hij smeekt de geadresseerde om bemiddeling zodat hij zijn standplaats terug kan krijgen om weer in zijn eigen levensonderhoud te kunnen voorzien. * **Toon:** De brief is uiterst eerbiedig en nederig van toon ("nederig verzoek", "u dw. dienaar"). Dit was gebruikelijk in correspondentie tussen burgers en de overheid, zeker wanneer men afhankelijk was van sociale steun. * **Taalgebruik:** Er wordt gebruikgemaakt van de toenmalige spelling (bijv. "visch", "zoodat", "teeken"). De afkorting "W.E.D. Heer" staat voor WelEdelDienstbare Heer.

Briefkaart (postkaart), voorzijde met adresgegevens en stempels.

* **Administratieve ordening:** Het prominente paarse stempel bovenaan duidt erop dat deze kaart is geregistreerd in een archief- of postregistratiesysteem, waarschijnlijk van de gemeente Amsterdam. De "M." in het stempel staat zeer vermoedelijk voor 'Marktwezen'. * **Titulair:** De afkorting "W.E.D. Heer" staat voor "WelEdelgestrenge Heer", een formele aanspreekvorm die in die tijd gebruikelijk was voor functionarissen van een bepaalde rang, zoals een directeur van een gemeentelijke dienst. * **Topografie:** De afzender woonde aan de Zwanenburgwal, in het hart van de oude Amsterdamse binnenstad. De "8 I" geeft aan dat het om de eerste bovenwoning gaat. De adressering "bij de Marnixstr." verwijst naar de locatie van de kantoren van het Marktwezen, die zich destijds nabij de Centrale Markthallen aan de Jan van Galenstraat/Marnixstraat bevonden. * **Handschrift:** Het betreft een verzorgd, formeel cursief handschrift, passend bij de zakelijke correspondentie van die tijd.

Handgeschreven brief.

* **Inhoud:** De brief is een formele afzegging van A. Koning uit Volendam. Hij retourneert een 'voorkeurskaart' (nummer 423) voor de vismarkt in de Ten Katestraat in Amsterdam. Hij had deze kaart pas kort daarvoor, op 19 augustus, ontvangen. * **Motivatie:** De schrijver geeft aan dat hij het risico niet aandurft. Hij noemt de "abnormale toestande" en de "dure vischprijze" als redenen. Hij vreest dat hij eerder geld zal verliezen dan verdienen door de onzekerheid van de tijd. * **Schrijfstijl:** De brief is geschreven in een keurig, ouderwets handschrift. Het taalgebruik is beleefd (gebruik van "W.E.D. Heer" - WelEdelgeboren Heer) maar bevat typische spellingkenmerken van die tijd of van iemand met een meer praktische achtergrond (bijv. "toestande", "verdiene", "meschien"). * **Toestand:** Het document is fysiek in goede staat en de tekst is nagenoeg volledig leesbaar.

Brief (slotfragment).

* **Paleografie:** Het document is geschreven in een verzorgd, hellend cursief handschrift dat kenmerkend is voor het onderwijs in de late 19e en vroege 20e eeuw. * **Terminologie:** * "W.E.D. Heer": Afkorting voor *WelEdelgestrenge* of *WelEdelgeboren Heer*, een formele aanspreekvorm. * "u.d.w. dienaar": Afkorting voor *uw dienstwillige dienaar*, een standaard hoffelijkheidsformule aan het slot van een brief uit die periode. * "teeken ik": Een formele wijze om een brief af te sluiten, synoniem voor "verblijf ik". * **Inhoud:** De schrijver verontschuldigt zich voor een bepaalde situatie of handeling die voortkomt uit een "onzekere toestand". Het is een beleefdheidsformule waarbij de schrijver hoopt dat de ontvanger hem dit niet kwalijk neemt.

Ambtelijke notitie / Adviesformulier (Bijblad).

Dit document is een interne ambtelijke notitie, waarschijnlijk opgesteld binnen een gemeentelijk of provinciaal apparaat (afdeling Algemene Zaken). De tekst betreft een positief advies voor de heer Kous aangaande zijn aanvraag voor een "slagersvergunning". De motivatie voor dit gunstige advies is de "omvang van zijn zaak", wat impliceert dat de schaal van zijn onderneming rechtvaardiging bood voor de gevraagde vergunning binnen de toenmalige regelgeving. De verschillende parafen, data en registratienummers in diverse kleuren inkt (zwart, rood, blauw/groen) wijzen op een zorgvuldige administratieve verwerking waarbij het stuk door meerdere handen is gegaan. De afhandeling vond zeer vlot plaats: van doorzending op 4 september naar een finaal advies op 5 september 1941.

Zakelijke correspondentie (verzoekschrift).

Het hoofddocument is een formeel verzoek van winkelier A. Porcelijn aan de leiding van de Amsterdamse Gemeentelijke Visafslag. De schrijver verzoekt om een toewijzing van gerookte paling ("Gerookte Aal") en andere viswaren voor het aanstaande seizoen. Het gebruik van bruin pakpapier voor de correspondentie is kenmerkend voor de papierschaarste tijdens de oorlogsjaren. De brief is zakelijk en onderdanig van toon, passend bij de afhankelijkheidsrelatie van de kleine winkelier tegenover de centrale distributieorganen in die tijd. Het dossier bevat meerdere versies of kopieën van hetzelfde verzoek, wat wijst op een formele administratieve afhandeling.

Handgeschreven verzoekschrift.

* **Taal en Stijl:** De brief is geschreven in een formeel-beleefde toon ("W.E.D. Heer", "verschuldigde eerbied"), kenmerkend voor correspondentie met autoriteiten in die tijd. Het taalgebruik vertoont fonetische invloeden en afwijkingen van de standaardspelling (bijv. "garnale" i.p.v. garnalen, "verhoogt" i.p.v. verhoogd, "wete" i.p.v. weten), wat wijst op een schrijver die gewend is aan het Volendamse dialect. * **Kern van het verzoek:** Appie Koning verzoekt om een verhoging van zijn wekelijkse toewijzing van garnalen van twee naar drie kisten (totaal 90 pond). Hij baseert zijn recht hierop op zijn handelsverleden vóór de oorlog op de visafslagen van Amsterdam en Volendam. * **Argumentatie:** De schrijver beroept zich op objectieve gegevens (de boeken van de visafslag) én op zijn persoonlijke bekendheid bij de commissieleden ("die menschen kenne Appie allemaal").

Handgeschreven brief (correspondentie).

In deze brief verzoekt A. Koning om verschoning voor een oproep om op het kantoor van de Voedselvoorziening of het Marktwezen in Amsterdam te verschijnen. De kernpunten zijn: * **Ziekteverzuim:** De schrijver lijdt aan ernstige "remathiek" (reuma) en is sinds 2 juli 1942 bedlegerig ("kan niet gaan of staan [...] naar het bet"). * **Zakelijke samenwerking:** Koning werkt nauw samen met Jacob Tol, beter bekend onder de Volendamse bijnaam "Kip". Zij vormen een zakelijke eenheid ("Jacob Tol, Kip en Co" of "Ploeg 14"). * **Logistiek en distributie:** Vanwege zijn ziekte neemt Jacob Tol de toegewezen vis (waaronder garnalen) in ontvangst. De verhandeling vindt plaats op de Ten Katemarkt in Amsterdam. Koning benadrukt dat deze constructie officieel geregistreerd staat bij de visafslagen van zowel Volendam als Amsterdam. * **Bewijsvoering:** Hij voert een "Mijnheer Stam" op als getuige van zijn medische toestand en verwijst naar officiële vervoerbewijzen om de rechtmatigheid van zijn afwezigheid en de werkwijze van zijn compagnon aan te tonen.

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

* **Inhoud:** De afzender, A. Koning, verzoekt om uitstel voor het hervatten van zijn werkzaamheden als visventer. Hij verwijst naar een eerder gesprek op diezelfde dag (13 januari 1943) waarbij hem mondeling al uitstel was toegezegd, mits hij een medische verklaring kon overleggen. Hij voegt hierbij een verklaring van zijn huisarts (Dokter Wevers) toe waarin wordt bevestigd dat hij lijdt aan "Remathiek" (reumatiek). * **Taalgebruik:** De brief is geschreven in een formele, eerbiedige toon ("W.E.D. Heer" staat voor WelEdelgestrenge Heer; "u.d.w. diennaar" voor uw dienstwillige dienaar). Tegelijkertijd vertoont het schrift sporen van een beperkte scholing, wat blijkt uit fonetische spelling en grammaticale fouten zoals "eerbiet", "Remathiek", "onderlede" (onder de leden) en "bij u hebt gehad". * **Administratieve afhandeling:** De aantekeningen onderaan tonen de ambtelijke molen. Het verzoek is blijkbaar op 15 januari binnengekomen/gestempeld. De beslissing ("Mi. Sec." – waarschijnlijk 'Mijnheer de Secretaris') luidt: "nog 2 maanden toestaan". Ook moet de marktambtenaar hiervan op de hoogte worden gesteld.

# TRANSCRIPTIE 1 23 November 5. den Heer Weth.v.d. Levensmiddelen. 81/10/2 M. A l h i e r .

# TRANSCRIPTIE Weled Heer.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      ...

# TRANSCRIPTIE De Weledb Heer Directeur v. d. Marktwezen J v Galenstr. 14 A. dam.

Grb.1015. H/e. 28 April 1942. den Heer Wethouder P.W.

# TRANSCRIPTIE Den Heer. Directeur v/h. Marktwezen Jan van Galenstraat Amsterdam (W.)