L. Polak

Zakelijke brief / correspondentie.

In deze brief reageert de Nederlandsche Groenten- en Fruitcentrale op een verzoek van de heer L. Polak om een officiële erkenning als handelaar (aangeslotene E). De toon is zakelijk en ontmoedigend; de afzender somt drie strenge criteria op (leeftijd/kostwinnerschap, twee jaar recente werkervaring in de branche en financiële draagkracht) waaraan voldaan moet worden. De centrale suggereert dat de aanvrager waarschijnlijk niet aan deze eisen voldoet ("vrijwel uitgesloten"), maar biedt hem wel de formele weg aan via bijgevoegde formulieren.

Administratief register / lijst van standplaatshouders.

* **Inhoud:** Het document registreert wie een standplaatshouder mag assisteren of vervangen op de markt. Dit was streng gereguleerd om illegale onderverhuur van schaarse marktplaatsen te voorkomen. * **Sociale structuur:** Opvallend is dat de bijstand bijna uitsluitend uit familieleden bestaat: zonen, echtgenoten en in één geval een schoondochter. Dit benadrukt het karakter van de markthandel als familiebedrijf.

Zakelijke brief / Ambtelijke correspondentie.

* **Taalgebruik:** Het document is opgesteld in formeel Nederlands met de toenmalige spelling (bijv. "den heer", "zoo", "jl."). * **Inhoud:** De brief is een dringend verzoek om herziening van een afgewezen rijvergunning voor een groente- en fruitgrossier genaamd N. de Rooy. * **Argumentatie:** De afzender voert aan dat de auto (kenteken GZ 35140) essentieel is voor de bedrijfsvoering (bezoek aan veilingen) en dat er sprake is van efficiëntie of carpoolen: De Rooy neemt drie andere grossiers (Bolle, Polak en Van Velzen) mee naar de markt. * **Sleutelfiguren:** * **N. de Rooy:** Grossier, Van Woustraat 65-I, Amsterdam. * **L. Bolle, L. Polak, A. v. Velzen:** Collega-grossiers. * **Heer Berendes:** Ambtenaar bij de Rijksinspectie van het Verkeer.

Document

* **Personen**: De hoofdpersoon is **Nel Rooij** (Cornelia Rooij), woonachtig op de Van Woustraat 65-I in Amsterdam. Zij staat bekend in historische bronnen als iemand die tijdens de Tweede Wereldoorlog betrokken was bij hulp aan onderduikers. De overige namen (**L. Bolle**, **L. Polak**, **A. v. Velzen**) zijn vermoedelijk personen uit haar netwerk of personen die zij hielp. * **Administratieve gegevens**: * **S 2 35140**: Dit lijkt een dossiernummer of registratienummer van een opsporings- of hulporganisatie (mogelijk de Stichting 1940-1945 of de Informatiedienst van het Rode Kruis). * **afwijzing B No. 5295 d.d. 4 Sept.**: Dit verwijst naar een officieel besluit (een afwijzing) op een aanvraag, gedateerd op 4 september. Dit zou kunnen gaan over een verzoek tot uitstel van transport ('Sperre') of een naoorlogse uitkeringsaanvraag. * **Lijstkaarten**: Het woord boven de accolade is moeilijk leesbaar, maar duidt waarschijnlijk op een categorisering voor archiefdoeleinden (zoals "Lijstkaarten" of "Lijstnamen").

Dienstverslag / Rapport.

Dit rapport beschrijft een incident op de werkvloer van de Amsterdamse Centrale Markt in de vroege ochtend van 27 januari 1940. De essentie van het conflict is een verkeersopstopping: een grote 20-tons vrachtwagen kon de markthal niet verlaten omdat kisten peren van grossier L. Polak in de weg stonden. Er ontstaat een bevoegdheidsconflict: de ambtenaar/toezichthouder vindt dat de kisten moeten wijken voor de doorstroming (vooral omdat het door het weer extra druk is in de hal), terwijl de koopman (Polak) weigert omdat hij strikt genomen binnen de grenzen van zijn gehuurde standplaats staat. De toezichthouder lost het eigenhandig op door de kisten te verplaatsen. Interessant is de staart van het document, waarin melding wordt gemaakt van een dreigende klacht over de bejegening. Polak stoort zich er niet alleen aan dat zijn kisten zijn verplaatst, maar vooral aan het feit dat hij door de ambtenaar met "jij en jou" is aangesproken. In 1940 was het hanteren van de juiste beleefdheidsvormen (U versus jij) een serieuze zaak, zeker in de verhouding tussen overheid en burger/ondernemer. De rapporteur ontkent onbeleefd te zijn geweest, maar geeft tussen de regels door toe dat hij inderdaad heeft getutoyeerd.

Getypte lijst of bladzijde uit een officieel besluit of rapport (pagina -11-).

Dit document betreft de aanstelling van vertegenwoordigers van diverse vrouwenorganisaties in een commissie of adviesraad. * **Personen:** Mejuffrouw C. Hugenholtz wordt aangesteld als lid, met Mevrouw Ch. L. Polak-Rosenberg als haar plaatsvervangend lid ("pl.v.lid"). * **Vertegenwoordiging:** Zij vertegenwoordigen een breed spectrum aan maatschappelijke en politieke vrouwenorganisaties, variërend van liberaal (Vrijheidsbond, Vrijzinnig Democraten) en religieus (Katholiek, Protestants-Christelijk) tot specifiek op belangenbehartiging gericht (Huisvrouwen, Vrouwenbelangen). De bundeling van deze groepen onder één vertegenwoordiger duidt op een gezamenlijk front van de vrouwenbeweging in die tijd. * **Instantie:** De aanstelling geschiedt door of ten behoeve van de "Directeur van den Centralen Dienst voor de Levensmiddelenvoorziening". Dit suggereert dat de commissie een rol speelde bij de distributie, rantsoenering of advisering over voedselvoorziening, waarbij de input van vrouwen (als beheerders van de huishoudens) essentieel werd geacht.

Vakblad voor standwerkers en marktkooplieden.

De linkerpagina toont een streng bericht van het bondbestuur (ondertekend door A. Morpurgo en JAC) over achterstallige contributies. Er wordt gedreigd met definitief royement als de schulden niet voor 1 april zijn voldaan. De lijst met namen van geschorste leden geeft inzicht in de ledenlijst van de bond op dat moment. Onderaan staat een gedetailleerde kalender van jaarmarkten en marktdagen in april voor diverse Nederlandse plaatsen. De rechterpagina bevat advertenties die specifiek gericht zijn op de beroepsgroep van standwerkers en marktkooplieden. De toon is collegiaal ("Uw collega van de markt"). Opvallend is de advertentie van L. Paes, die etui's verkoopt voor stamkaarten, identiteitsbewijzen en distributiebonnen. Dit is een cruciale aanwijzing voor de datering van het document.

Boekhoudkundig overzicht (debiteurenlijst)

* **Administratieve context:** Het betreft een lijst van openstaande posten (debiteuren) van een koelhuis in Amsterdam, gedateerd september 1941. De bedragen variëren van enkele centen tot honderden guldens. * **Structuur:** De namen staan grotendeels op alfabetische volgorde (per kolom). Enkele namen zijn gegroepeerd met toevoegingen zoals "Walg" of "Keizer", wat kan duiden op filialen of overkoepelende rekeningen. * **Handgeschreven toevoegingen:** Er zijn diverse rode en zwarte vinkjes geplaatst bij grotere bedragen, wat wijst op een controleproces. Bij de naam "Dijkstra" is handgeschreven "6.51" toegevoegd. * **Bedrijfsvoering:** Het document is officieel ondertekend door de directeur van de exploitatiemaatschappij van het koelhuis op de Centrale Markt in Amsterdam.

Administratieve balans/debiteurenlijst.

Het document is een overzicht van openstaande schulden van diverse handelaren en particulieren aan een koelhuis, gedateerd oktober 1941. De lijst bevat honderden namen met de bijbehorende bedragen in guldens. Opvallend zijn de handgeschreven correcties: 1. **Rode strepen:** Meerdere grote posten (zoals N.V. Beugel, N.V. v.d. Brink, J. de Geus) zijn met een dikke rode potloodstreep doorgehaald. Dit duidt er vaak op dat de schuld is voldaan, afgeboekt, of dat het dossier is overgedragen. 2. **CR (Credit):** Sommige posten, zoals L. de Hond en B. Walg, zijn gemarkeerd als credit (het koelhuis is hen geld verschuldigd). 3. **Totalen:** Onderaan is een handgeschreven eindtotaal van *f* 13745,41 vermeld, dat later is doorgehaald.

Getypt ambtelijk rapport/lijst van marktkooplieden.

Dit document is een ambtelijk overzicht van marktkooplieden in Amsterdam die afhankelijk zijn geworden van de steun (sociale bijstand) of de werkverschaffing. Het hoofddoel van het document is te adviseren over het intrekken van hun **marktkaarten** (vergunningen). De argumentatie voor intrekking is vaak economisch: als iemand in de werkverschaffing zit en niet meer op de markt staat, wordt de kaart als overbodig beschouwd. Opvallend is het geval van A. Barmhartigheid, waar expliciet wordt geadviseerd de vergunning *niet* in te trekken, omdat zijn gebrek aan inkomsten wordt veroorzaakt door het stokken van de bananenimport (door de oorlog), en men verwacht dat hij de handel weer kan oppakken zodra er aanvoer is. Het taalgebruik is zakelijk en typerend voor de vroege bezettingsperiode ("zoodat", "m.i." [mijns inziens], "belanghebbende").

Medische verklaring / handgeschreven notitie op briefpapier van een arts.

* **Patiënt:** De verklaring betreft een persoon genaamd L. Polak. Gezien de datum en de Joodse achternaam is dit document zeer waarschijnlijk opgesteld in de context van de Jodenvervolging tijdens de Duitse bezetting. * **Medische klacht:** De arts verklaart dat de patiënt "vrijwel invalide" is als gevolg van "uitv-" (waarschijnlijk *uitval*) van "beider beenen" (beide benen). Dit wijst op een ernstige mobiliteitsbeperking, mogelijk neurologisch of vasculair van aard. * **Doel van het document:** In 1942 werden dergelijke medische attesten vaak gebruikt om vrijstelling te krijgen van dwangarbeid (zoals de werkverruiming of tewerkstelling in werkkampen) of om deportatie uit te stellen. De vage en ernstig klinkende terminologie ("vrijwel invalide") was dikwijls bedoeld om de noodzaak van de patiënt om thuis te blijven te benadrukken tegenover instanties.

Administratieve lijst/registerblad met kolommen.

* **Structuur:** Het document is een register waarin personen zijn gekoppeld aan specifieke dossier- of volgnummers. De eerste kolom (bijv. 19, 28, 27) lijkt een groeps- of categorienummer te zijn, terwijl de tweede kolom individuele identificatienummers bevat. * **Geografie:** De genoemde adressen bevinden zich allemaal in Amsterdam, met een sterke concentratie in de Joodse buurt (Valkenburgerstraat, Rapenburgerstraat) en de Transvaalbuurt (Retiefstraat, Tugelaweg). * **Namen:** Veel van de achternamen zijn kenmerkend voor de Joodse gemeenschap in Amsterdam in die periode (Kroonenberg, De Metz, Polak, Pais, Franschman). * **Wijzigingen:** De doorhalingen suggereren dat de lijst een werkdocument was dat werd bijgehouden; mensen werden afgevinkt of verwijderd zodra hun status veranderde.

Administratieve loonkaart of personeelskaart.

* **Inhoud:** De kaart registreert de gewerkte uren en de bijbehorende verdiensten van een werknemer genaamd L. Polak. * **Gegevens:** * **48 uur:** Dit was de standaard werkweek in Nederland tot in de jaren '60. * **12.9:** Mogelijk een datum (12 september) of een aanduiding voor een loonschaal/uurloon. * **Lonen:** Er wordt onderscheid gemaakt tussen het belastbaar loon (15,20 gulden) en een netto loonbedrag (14,70 gulden). * **Zegel 40:** Dit verwijst naar de sociale verzekeringszegels (zoals voor de ouderdoms- of invaliditeitswet) die destijds fysiek in boekjes werden geplakt. Het bedrag was 40 cent. * **15 wk:** Waarschijnlijk een verwijzing naar weeknummer 15. * **Visuele kenmerken:** De diagonale rode streep geeft meestal aan dat de kaart is verwerkt, het dienstverband is beëindigd, of dat de gegevens naar een ander systeem zijn overgebracht. De ponsgaten wijzen op bewaring in een ringband of ordner.

Document

* **Structuur:** De lijst is alfabetisch geordend op achternaam. Achter de namen staan volgnummers die lijken te refereren aan een groter kaartsysteem. * **Identificatie:** Veel persoonsnummers beginnen met een "**J**", wat duidt op de registratie van personen als "Jood" door de Duitse bezetter of de Joodse Raad. De handgeschreven voornamen aan de rechterkant dienden waarschijnlijk ter verificatie van de identiteit (veel Joodse mannen moesten de naam 'Israel' en vrouwen 'Sara' toevoegen aan hun officiële naam, maar hier zien we de daadwerkelijke roepnamen). * **Mutaties:** De rode doorhalingen en de rode kruisjes in de marge suggereren dat deze personen niet langer deel uitmaakten van deze specifieke administratieve groep, bijvoorbeeld door deportatie, overlijden of verhuizing naar een andere wijk of 'Sperre'-categorie. * **Topografie:** De adressen beslaan bekende Amsterdamse wijken met een grote Joodse populatie in die tijd, zoals de Transvaalbuurt, de Rivierenbuurt en de oude Jodenbuurt rondom de Nieuwmarkt.

1/4 '39.- L. S. Mw. Swüerde - Mol St. Ant. Breestr. 74, moet onder gewende behandeling blijven is de specialist WPolak.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Administratieve indexkaart / registratiekaart. * **Persoon:** J. Polak, geboren 10 maart 1890. * **Locatie:** Uilenburg, Amsterdam. * **Datum:** Oktober/november 1939 - februari 1940. * **Instelling:** Onbekend, mogelijk werkverschaffing of sociale steun.

# TRANSCRIPTIE A. Polak plaats 91 Uilenburg R. Polak-Abram plaats 224 K.C. Op andere markten geen vaste plaats en staat niet ingeschreven - d. 17/12 '41

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven in rode inkt, rechtsboven:] *H. Muller* [Handgeschreven in rode inkt, middenboven:] *Verzonden 4/9* [Rechtsboven:] M/HB. den Heer L.H. Buys, Bewindvoerder der Fa. B. Polak Kantoor Hal 86, Centrale Markt, <u>A l h i e r .</u> 37/85/4 M. 2 September 1942. In aansluiting op de missive van den Burgemeester van Amsterdam d.d. 18 Augustus 1942 No. 697 L.M.1942., deel...

# TRANSCRIPTIE den Heer L. H. Buys. Bewindvoerder over Fa B. Polak Kantoor Stal op Centrale Markt alhier In aansluiting op de missive van den Burgemeester van Amsterdam d.d. 18 Augustus 1942. No 697. 4M 1942. deel ik U mede, dat de Fa. B. Polak, na aftrek van de aan haar verleende ontheffing, voor het bezetten van een plaats in de hal gedurende het kalenderjaar 1942 verschuldigd was f 291.70 Zij...