13 september 1940. Burgemeester en Wethouders van Amsterdam. De Heer Directeur van het Marktwezen. [Stempel linksboven in paars: Nº OA/100/M.1940 3/9]

G E M E E N T E A M S T E R D A M

[Handgeschreven in potlood: in Dir.]

No 1368 Arb. 1940 AMSTERDAM, 13 September 1940.

In verband met het door hooger gezag gegeven voorschrift, dat ieder ingezetene dezer Gemeente op 1 October a.s. in het bezit zal moeten zyn van een identiteitsbewys, moeten voor de uitreiking daarvan van gemeentewege de noodige maatregelen genomen worden.
De hieraan verbonden werkzaamheden zullen uitsluitend verricht worden door in dienst zynde personeel, waartoe de onderscheiden diensten een aantal leden van hun personeel beschikbaar zullen moeten stellen, welk aantal voor Uw diensttak is bepaald op [Handgeschreven: 2].
De hulp dezer ambtenaren zal noodig zyn gedurende één week en wel van 23 - 28 September a.s. (van zonsopgang tot zonsondergang). Per dag zal een extra-vergoeding van f. 2.- worden uitbetaald.
Wy verzoeken U, vóór Maandag a.s., des middags 12 uur, by de afdeeling Arbeidszaken een opgave in te zenden van de namen, functies en adressen der door U ter beschikking gestelde ambtenaren.
Wy wyzen U er op, dat slechts die ambtenaren zullen mogen worden aangewezen, van wie kan worden verwacht, dat zy met de grootste accuratesse het hun opgedragen werk zullen uitvoeren. Fouten, by de uitreiking der bewyzen gemaakt, kunnen tot ernstige moeilykheden leiden.

Burgemeester en Wethouders van Amsterdam,

[Handtekening: W. de Vlugt]

de Secretaris,

[Handtekening: Voûte]

Aan den Heer Directeur van
het Marktwezen. * Taal en spelling: Het document is opgesteld in het Nederlands van de vroege 20e eeuw (bijv. "hooger", "dezer"). Opvallend is het gebruik van de 'y' in plaats van 'ij' (bijv. "identiteitsbewys", "zy", "wy"), wat in die tijd gebruikelijk was op veel schrijfmachines om tekens te besparen of vanwege de mechanische beperkingen.
* Inhoud: De brief is een dwingend verzoek aan het hoofd van de gemeentelijke dienst 'Marktwezen' om personeel (twee personen) vrij te maken voor de distributie van identiteitskaarten. De werkdruk wordt als hoog omschreven: een volle week van zonsopgang tot zonsondergang.
* Toon: De toon is formeel en waarschuwend. Er wordt expliciet gewezen op de noodzaak van "grootste accuratesse" en dat fouten tot "ernstige moeilykheden" kunnen leiden. Dit wijst op de zware druk waaronder het ambtenarenapparaat stond om aan de eisen van de nieuwe autoriteiten te voldoen. * Historische periode: Dit document dateert van september 1940, slechts enkele maanden na het begin van de Duitse bezetting van Nederland (mei 1940).
* Het Identiteitsbewijs (PB): Met het "hooger gezag" wordt de Duitse bezetter bedoeld. De invoering van het persoonsbewijs (hier nog "identiteitsbewys" genoemd) was een initiatief van de bezetter, uitgevoerd door de Nederlandse ambtenarij onder leiding van J.L. Lentz. Dit systeem was veel geavanceerder en strenger dan wat men in Nederland gewend was en werd later een cruciaal instrument voor de vervolging van de Joodse bevolking en de controle op het verzet.
* Ondertekenaars: De brief is ondertekend door burgemeester Willem de Vlugt (die in 1941 door de Duitsers zou worden ontslagen) en secretaris Edward Voûte (die De Vlugt later zou opvolgen als door de Duitsers benoemde regeringscommissaris/burgemeester). Dit document toont aan hoe het reguliere gemeentebestuur in de beginfase van de oorlog werd ingeschakeld bij de uitvoering van bezettingsmaatregelen. J.L. Lentz W. de Vlugt Gemeente Amsterdam Marktwezen