Bijlage bij een ambtelijke brief (Bijlage I).
Origineel
Bijlage bij een ambtelijke brief (Bijlage I). 2 augustus 1940. Bylage I, behoorende by brief No. 17/1/3 M d.d. 2 Augustus 1940 van den Directeur van het Marktwezen aan den heer Wethouder voor de Levensmiddelen, alhier.
LYST VAN KOOPLIEDEN, DIE INGEVOLGE ARTIKEL 11c VAN HET REGLEMENT OP DE MARKTEN HUN PLAATS OP DE MARKTEN VERLIEZEN.
| Naam | Markt | Datum ingang steun | Byzonderheden |
|---|---|---|---|
| A. Bouwmeester | Lindengracht Westerstraat |
3-11-1939 | Bezet thans reeds sedert 9 maanden zyn plaatsen niet en verzoekt wederom uitstel. |
| A. Eysden | Uilenburg | 16- 9-1939 | Aan oproeping geen gevolg gegeven. |
| H.P.A.v. Hofwegen | Albert Cuypstraat | 14-10-1939 | Kan op de markt zyn brood niet verdienen; is geen marktkoopman van beroep. |
| J. Klaverstyn | Albert Cuypstraat | 9-12-1939 | Aan oproeping geen gevolg gegeven. |
| B. Kloos | Uilenburg Dapperstraat |
14- 9-1939 | Ziet geen kans thans op de markten zyn brood te verdienen. |
| P. Laterveer | Albert Cuypstraat | 12-10-1939 | Aan oproeping geen gevolg gegeven. |
| T.M. Moffie Zwaaf | Uilenburg | 6- 1-1940 | Heeft geen handel en kan op de markt niets verdienen. |
| M. v. Praag (marge: uit rel. Aug '40) | Waterlooplein Uilenburg |
21-10-1939 | Bezet thans reeds sedert 9 maanden zyn plaatsen niet en verzoekt wederom uitstel. |
| M.C.A. Renes | Albert Cuypstraat | 18- 1-1940 | Is 68 jaar; wil in steun blyven. |
| S. Rooselaar | Albert Cuypstraat | 12-10-1939 | Ziet van plaatsen af; man is ongeneeslyk ziek. |
| H.J. van Straten | Westerstraat | 17- 9-1939 | Bezet thans reeds sedert 10 maanden zyn plaatsen niet en verzoekt wederom uitstel; is 66 jaar en ziek. |
| H.W. Wilms | Lindengracht | 14-11-1939 | Kan in verband met ernstige doofheid de markt niet meer bezoeken. |
| J. de Wolf | Waterlooplein | 8- 9-1939 | 62 jaar oud; is ziek en mag geen plaats bezetten. |
De redenen voor het verlies van de plek zijn divers, maar wijzen bijna allemaal op sociale nood en armoede:
1. Langdurige afwezigheid: Verschillende kooplui (Bouwmeester, Van Praag, Van Straten) hebben hun plek al maanden niet bezet en vragen om uitstel.
2. Onvoldoende inkomsten: Meerdere personen (Van Hofwegen, Kloos, Moffie Zwaaf) kunnen "hun brood niet verdienen" op de markt.
3. Gezondheid en ouderdom: Ziekte, doofheid of hoge leeftijd (Renes, Rooselaar, Van Straten, De Wolf) worden expliciet genoemd als reden waarom men niet meer op de markt kan staan.
4. Negeren oproep: In drie gevallen is er "aan oproeping geen gevolg gegeven", wat wijst op een gebrek aan motivatie of onmogelijkheid om de handel voort te zetten.
De handgeschreven tekens (blauwe kruisjes bij de namen, rode strepen bij de markten) duiden op een administratieve controle of afvinking. De aantekening "uit rel. Aug '40" bij M. v. Praag suggereert dat deze persoon in die maand definitief uit de administratie van het marktwezen is geschrapt. De datum van het document, 2 augustus 1940, is cruciaal. Nederland was op dat moment ruim twee maanden bezet door nazi-Duitsland. Hoewel de grote, systematische uitsluiting van Joodse burgers van het openbare leven nog in de beginfase was, toont dit document de kwetsbaarheid van marktkooplui in Amsterdam.
De genoemde markten (Uilenburg, Waterlooplein, Albert Cuypstraat) bevonden zich in of nabij wijken met een grote Joodse populatie. Verschillende namen op de lijst (zoals Moffie, Zwaaf, Van Praag en Rooselaar) zijn typisch Amsterdams-Joodse namen. Voor veel van hen was de marktkoop de enige bron van inkomsten. Het feit dat zij "in de steun" (sociale bijstand) zaten of hun plek niet konden bezetten, getuigt van de economische malaise die al voor de oorlog was ingezet en door de bezetting werd verergerd.
Kort na dit document, vanaf najaar 1940 en in 1941, zouden de bezettingsmaatregelen specifiek tegen Joodse marktkooplieden drastisch worden aangescherpt, resulterend in een volledig verbod op hun aanwezigheid op reguliere markten en de instelling van specifieke "Joodse markten". Dit document vormt daarmee een schakel in de overgang van economische nood naar bewuste uitsluiting. A. Bouwmeester A. Eysden B. Kloos H.J. van Straten H.W. Wilms J. Klaverstyn J. de Wolf M.C.A. Renes P. Laterveer S. Rooselaar T.M. Moffie Marktwezen