Doorslag van een officiële brief/memorandum. 5 september 1941. Onbekend (gezien de initialen en het kenmerk vermoedelijk een ambtenaar verbonden aan een Amsterdams marktwezen of distributiebureau). VD/HG.

46A/40/1 M.

5 September 1941.

Gezonden aan:
1. den Heer Directeur van de Nederlandsche Visscherijcentrale te Den Haag.
2. den Heer Directeur van het Nederlandsch Verkoopkantoor voor mosselen te Bergen op Zoom.

Onder verwijzing naar de bespreking, welke ik met U op 29 Augustus jl. heb gehad inzake den aanvoer en verkoop van Zeeuwsche mosselen op de Amsterdamsche markt heb ik de eer U te berichten, dat mij bij onderzoek is gebleken, dat er te Amsterdam geen grossiers zijn, die in Zeeuwsche mosselen hebben gehandeld. De afgeloopen winter is de aanvoer van deze mosselen verzorgd door de fa. Buyten te Rotterdam (Zeeuwsche handelaar: fa. S.L. Schot & Co.), welke firma haar mosselen liet verkoopen door de combinatie Lammers (d.i. den Bond van Kleinhandelaren in het Vischbedrijf "De Eendracht") en door de Zeeuwsche handelaar Stoffels, die zijn mosselen liet verkoopen door de combinatie Van Zanten (d.i. den Ventersbond "Ons Belang").

Het komt mij gewenscht voor, dat deze regeling ook voor het aanstaande mosselseizoen wordt getroffen. Hiertoe is het echter noodig, dat in Zeeland geen anderen handelaren wordt toegestaan mosselen aan Amsterdam te zenden, dan den bovengenoemden twee firma's en wel in combinatie, althans dat voor de leveringen naar Amsterdam één lichaam optreedt. Ik neem aan, dat het Nederlandsch Verkoopkantoor voor mosselen, in samenwerking met de Nederlandsche Visscherijcentrale hieromtrent regelen kunnen stellen. In Amsterdam zal dan dezerzijds met de twee hierbovenbedoelde combinaties overleg worden gepleegd om te komen tot één centrale organisatie voor den verkoop der mosselen. In dat geval lijkt het mij niet mogelijk, dat buiten de gevormde combinaties nog Zeeuwsche mosselen zouden worden aangevoerd en indien dit toch mocht plaatsvinden (doordat van andere steden mosselen naar Amsterdam zouden worden gezonden), dan zouden door de Visscherijcentrale tegen dezen inzender maatregelen moeten worden genomen, bijvoorbeeld door hem geheel uit te sluiten van den handel in mosselen.

Voor den aanvoer van de soogenaamde wilde mosselen wordt, wat het verstoren van de markt betreft, dezerzijds geen vrees gekoesterd. In de eerste plaats is deze aanvoer onbeteekenend en bovendien staat deze mossel in kwaliteit zoo ver [tekst breekt af] * Kernboodschap: De schrijver stelt voor om de handel in Zeeuwse mosselen op de Amsterdamse markt te centraliseren en te beperken tot een klein aantal geselecteerde handelaren en organisaties (kartelvorming).
* Voorgestelde structuur: Er wordt gepleit voor een monopolie-achtige constructie waarbij slechts twee Zeeuwse firma’s (Schot & Co en Stoffels) mogen leveren aan specifieke Amsterdamse combinaties ("De Eendracht" en "Ons Belang").
* Handhaving: De schrijver suggereert harde sancties voor handelaren die buiten deze regeling om mosselen naar Amsterdam sturen, waaronder een volledig verbod op de handel in mosselen ("uitsluiten van den handel").
* Wildpluk: De handel in zogenaamde "wilde mosselen" wordt niet als een bedreiging gezien voor de marktordening vanwege de geringe omvang en de inferieure kwaliteit. Dit document stamt uit september 1941, tijdens de Duitse bezetting van Nederland. In deze periode werd de economie strak gereguleerd door middel van "marktordening". Instanties zoals de Nederlandsche Visscherijcentrale werden door de bezetter en de Nederlandse bureaucreatie gebruikt om de voedselvoorziening en de distributie volledig te controleren.

Het streven naar "één centrale organisatie" en het uitschakelen van vrije concurrentie, zoals in deze brief beschreven, is typerend voor de oorlogsjaren. Het doel was niet alleen een efficiënte verdeling van schaarse goederen, maar ook het voorkomen van zwarte handel en het vergemakkelijken van de controle op de geldstromen en voorraden door de overheid (en de bezetter). De toon is bureaucratisch en dwingend, wat de autoritaire structuur van de voedseldistributie in oorlogstijd reflecteert. S.L. Schot Marktwezen