Getypte brief/rapport (doorslag), pagina 3. 30 September 1941. Onbekend (vermoedelijk een ambtenaar of afdelingshoofd van de Gemeente Amsterdam). Bladz. 3
46A/40/4
30 September 1941
Amsterdam.
den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen,

Logischerwijze ben ik dan ook tot de conclusie gekomen, dat getracht moest worden, de twee combinaties, die den afgeloopen winter op goede wijze den afzet van mosselen hebben verzorgd, bij elkaar te brengen en aldus één centrale organisatie te vormen. Deze combinatie behoeft niet als grossier op te treden, doch zij kan, tegen vergoeding der kosten, voor de Zeeuwsche handelaren als verkoopcombinatie werkzaam zijn. Wanneer deze vorm wordt gekozen is het zonder meer mogelijk, dat de Gemeente over de geheele regeling het toezicht verkrijgt en zoo noodig op elk gewenscht moment kan ingrijpen. Een en ander wordt door de beide meergenoemde centrales zeer wenschelijk geacht. Op deze basis heb ik met partijen en met de directeuren der Visscherijcentrale en het Centraal Verkoopkantoor overleg gepleegd, waarbij het binnen zeer korten termijn is gelukt om tot overeenstemming te komen. De regeling is nu als volgt uitgewerkt.

De combinatie Lammers-Van Zanten krijgt van de Visscherijcentrale voor Amsterdam het alleenrecht om mosselen te verkoopen voor de daarvoor in aanmerking komende Zeeuwsche handelaren. De Zeeuwsche mosselen zullen hun per wagon worden gezonden; per dag, behalve des Maandags, 3 wagons van 300 balen à 50 kg. per wagon. Bovendien zullen de Harlinger half wilde mosselen en de zoogenaamde wilde, dat wil zeggen niet-geteelde, Wieringer mosselen door de Visscherijcentrale naar deze combinatie worden gedirigeerd. Op deze wijze denkt men per week 6.000 balen van 50 kg. mosselen op Amsterdam aan te voeren. Deze mosselen moeten door de kleinhandelaren onder de Amsterdamsche bevolking worden verkocht. Aan Amsterdam zal worden gezonden, wat Zeeland en Harlingen betreft, B 2e soort en B 1e soort mosselen; de maximumprijzen daarvoor zijn gesteld op f 4,40 en f 4,60 per 100 kg. voor de Zeeuwsche handelaren, af plaats van verzending en f 6,20 en f 6,40 per 100 kg. voor den verkoop te Amsterdam aan den kleinhandel; de prijs voor den consument wordt f 0,11 per kg. ongeknipte en f 0,15 per kg. geknipte mosselen. Tusschen de prijzen af Zeeland en groothandelsprijs Amsterdam ligt een marge van f 1,80. Deze wordt bij de in Amsterdam getroffen regeling als volgt verdeeld: f 0,80 wordt den Zeeuwschen handelaar aan vrachtkosten vergoed; f 0,50 per 100 kg. wordt als vergoeding uitgekeerd aan de combinatie Lammers-Van Zanten, voor welk bedrag zij alle werkzaamheden, zooals wegen, eventueel scheppen in zakken, indien de mosselen los gestort worden aangevoerd, transport e.d. moeten verrichten, omzetbelasting moet betalen, onderwicht – dat bij mosselen zeer veel voorkomt – voor hare rekening moet nemen en de emballage moet verzorgen en f 0,50 per 100 kg. moet door de combinatie worden gestort ten kantore van de Vischmarkt, die dit bedrag regelmatig zal overmaken aan het Centraal Verkoopkantoor, als reserve voor onvoorziene omstandigheden. Aanvankelijk zou derhalve de gemeente, met uitzondering van het haar, krachtens de Verordening op de Heffing van markt-, standplaats- en ventgelden toekomende aanvoergeld voor mosselen, die ter markt zouden worden aangevoerd, geen vergoeding voor haar bemoeiienissen ontvangen. Deze bemoeiienissen zijn niet van zeer grooten on- * Centralisatie: Het document beschrijft de oprichting van de "Combinatie Lammers-Van Zanten". Dit was een gedwongen samenwerking tussen voorheen concurrerende partijen om de distributie van mosselen in Amsterdam te stroomlijnen.
* Prijsbeheersing: Er is sprake van strikte maximumprijzen voor zowel de handelaren als de consumenten. De marges worden tot op de cent nauwkeurig vastgelegd (bijv. 11 cent per kg voor de burger).
* Logistiek: De aanvoer is aanzienlijk: 6.000 balen van 50 kg per week (totaal 300.000 kg), aangevoerd per spoor.
* Terminologie: Interessant is het onderscheid tussen "geknipte" (schoongemaakte) en "ongeknipte" mosselen, en het benoemen van "wilde" (niet-geteelde) mosselen uit Wieringen.
* Risicobeheer: Er wordt expliciet rekening gehouden met "onderwicht", een bekend probleem in de mosselhandel door vochtverlies tijdens transport. Dit document stamt uit september 1941, tijdens de Duitse bezetting van Nederland in de Tweede Wereldoorlog. In deze periode werd de voedselvoorziening steeds meer gecentraliseerd en gereguleerd door de overheid (de distributie). Hoewel de toon van de brief puur administratief en economisch is, past deze regeling in de bredere context van schaarste en de poging van de bezetter en het lokale bestuur om de voedselstroom te controleren en de zwarte handel tegen te gaan. De "Visscherijcentrale" speelde hierin een cruciale rol als regelorgaan. Mosselen waren in die tijd een belangrijke en relatief goedkope bron van eiwitten voor de stadsbevolking nu ander vlees en vis schaarser werden.