Dienstverslag / Rapport. Ph. de Boer (waarschijnlijk een toezichthouder of marktmeester). [Linksboven in de kantlijn:]
Nº 46A/40/11 M. 1941 17/10
Rapport.
Ph. de Boer [onleesbaar]

[Rechtsboven:]
Amsterdam 16 October 1941.

den Wel Ed Heer
C. T. Sixma
Dir: Marktwezen
Amsterdam.

Woensdag morgen 15 October, ging het met de uitreiking van bons voor mosselen niet goed. Er stond een klune van menschen om het tafeltje van Lammers heen, zelfs boven op elkaar, de een schreeuwde nog harder als den ander. Ik ben daar bij gesprongen, het werk even laten stopzetten, ruimte gemaakt en de menschen in de hal op een rij gezet. Ik heb later met Lammers en van Zanten gesproken en gezegd, dat het zoo niet kan doorgaan en voor Donderdag 16 October een andere regeling zal maken. Ik was met hun afgesproken niemand binnen te laten. De menschen moeten buiten voor den deur in rij gaan staan en ik had een brief op den deur bevestigd, dat er 5 personen tegelijk naar binnen mochten. Daar zou Lammers enz. voor zorg dragen.

Toen ik om acht uur in de hal kwam kijken, nadat wij de markt op buitenterrein geopend hadden, stond er weer een massa menschen in de hal en om het schrijftafeltje heen, zij hadden de menschen niet kunnen tegenhouden en ik kon er toen ook geen orde meer in brengen. Ik ben daarna het buitenterrein opgeloopen om te kijken of er een agent van politie was, maar die was niet te vinden. Toen waren er 2 agenten van de Marechaussee die hier wel eens meer komen, om naar ondermaatsche visch te zoeken. Ik vroeg hun, mij even te willen assisteeren de menschen uit de hal te sturen. Dat deden ze direct en het was vlug voor elkaar, maar ze waren nogal ruw te werk gegaan, zij trokken de "ploerten-dooders" en sloegen er op in, enkele hebben een klap [vervolg op ommezijde].

Z.O.Z.
de Boer Dit handgeschreven rapport is een directe getuigenis van de spanningen op de Amsterdamse markten tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kern van het probleem is de distributie van "bons voor mosselen". Vanwege de voedselschaarste onder de Duitse bezetting waren dergelijke bonnen essentieel voor de bevolking, wat leidde tot grote drukte en chaos ("een klune van menschen").

De schrijver, De Boer, probeert de situatie te reguleren door een systeem van rijen en een beperkte toegang (maximaal 5 personen) in te voeren. Het rapport legt de nadruk op de inefficiëntie van de marktmedewerkers (Lammers en Van Zanten) die de instructies niet konden of wilden handhaven.

Het meest opvallende deel van het verslag is de tussenkomst van de Marechaussee. Wanneer de reguliere politie niet beschikbaar is, grijpen twee Marechaussees die aanwezig waren voor inspectie op ondermaatse vis (visserijwetgeving) hardhandig in. Het gebruik van "ploertendooders" (met lood verzwaarde flexibele knuppels) tegen een menigte die wacht op voedselbonnen illustreert de harde realiteit en de gewelddadige handhaving van de openbare orde tijdens de bezettingsjaren. * Tijdstip: Oktober 1941. De Nederlandse bevolking kampt in toenemende mate met tekorten. Het distributiestelsel draait op volle toeren.
* Locatie: De Amsterdamse Centrale Markthallen (gezien de adressering aan de Directeur van het Marktwezen).
* Marechaussee: Tijdens de bezetting werd de Koninklijke Marechaussee door de Duitsers gereorganiseerd en onder toezicht van de Ordnungspolizei geplaatst. Hun aanwezigheid op de markt voor inspectie op "ondermaatsche visch" was onderdeel van de economische controle, maar zoals dit document laat zien, werden zij ook ingezet (of boden zij zich aan) voor brute ordehandhaving.
* Mosselen: In oorlogstijd waren mosselen een relatief beschikbare eiwitbron wanneer vlees en andere vis schaars waren, wat de enorme toeloop verklaart.