Ambtsrapport met handgeschreven kanttekeningen en conceptbeantwoording. 5 november 1942 (rapport), met aantekeningen tot 11 november 1942. [Linksboven in stempel/schrijfstift:]
$N^o$ 53/78/3 M.1942 $\frac{5}{11}$

[Getypt rapport:]
R A P P O R T

Pieter Postma, geboren 1 October 1881, voorheen groothandelaar en exporteur in aardappelen heeft zich in een schrijven d.d. 23 October 1942 gewend tot den Directeur van het Marktwezen waarin hij verklaart, dat hij het instellen van de V.B.N.A. zoodanig is gedupeerd, dat hij geen handel meer kan drijven. Voor een betrekking houdt hij zich aanbevolen. Postma verklaarde mij desgevraagd dat hij met werkzaamheden bedoelde het als controleur dienst doen bij de afgifte van aardappelen op de Centrale Markt door de Amsterdamsche Combinatie van groothandelaren in aardappelen. Uit zijn boeken bleek mij inderdaad dat hij voorheen groothandelaar is geweest in aardappelen. Hij kocht deze aardappelen in Friesland en verkocht ze in Amsterdam. Ten plaats van pakhuis heeft hij op de Centrale Markt, noch op de oude markt gehad. Postma behoorde dus tot de zoogenaamde leurders. Postma is door het bestuur van de Akkerbouw Centrale erkend in September 1937 als groothandelaar in aardappelen onder NO 4986/14-15, voor zoover het betrof het exporteeren van pootaardappelen naar Belgie en Frankrijk. Voorts was Postma ook erkend als aardappelen grossier door de Ned: Aardappelen Centrale sinds 1933. De heer Du Maine, secretaris van de A.C. naar wien ik mij, met Postma heb begeven, verklaarde dat er thans geen controleurs meer noodig waren bij het afgeven der aardappelen op de Centrale Markt. Hij heeft Postma toen geadviseerd zich in verbinding te stellen met de hoofdafdeeling van de V.B.N.A. te den Haag om te trachten daar werk te vinden.

Amsterdam 5 November 1942
Controleur,
[Handtekening: S. Elthoris (?)]

[Aan de linkerzijde:]
Den heer Bedrijfschef
van de Centrale markt.

[Handgeschreven tekst in het midden:]
Hoewel ik met Postma had afgesproken dat hij bij mij zou komen heeft hij dat niet gedaan. De afloop bij de V.B.N.A. is mij dus niet bekend.
[Paraaf: S.]

[Linksonder in rood potlood/pen:]
53/78/4

[Handgeschreven notities onderaan:]
1) Modelbriefje af 8/11. [Geparafeerd]

[Midden onderaan:]
Zaak naar afd. Personeel zenden.
Postma bericht dat hij zich tot VBNA Den Haag moet wenden.

[Linksonder:]
2) af P. Postma
n.a.v. Uw brief d.d. 23 October jl. bericht ik U, dat ik Uw sollicitatie heb doorgezonden naar het Gemeentelijk Bureau voor de Personeelsvoorziening, Ruysdaelstraat 2 alhier.
Voorts kunt U zich met Uw verzoek wenden tot de Hoofdafdeeling van de V.B.N.A. te 's-Gravenhage.
[Paraaf] 11/11 '42 Dit document is een officieel rapport van de inspectie/controle van de Amsterdamse Centrale Markt tijdens de Duitse bezetting in 1942. Het betreft de situatie van Pieter Postma, een aardappelhandelaar die door de invoering van de V.B.N.A. (Vakgroep Groothandel in Aardappelen, onderdeel van de nationaalsocialistische ordening van het bedrijfsleven) zijn nering heeft verloren.

De kern van het rapport is een onderzoek naar de legitimiteit van Postma's eerdere handelsactiviteiten. Hoewel hij erkend was door de Akkerbouw Centrale voor de export, wordt hij in het rapport gekarakteriseerd als een "leurder" omdat hij geen vast pakhuis had op de markt. Het document laat de ambtelijke afhandeling zien van een werkzoekende wiens sector onder streng overheidsregelement is komen te staan. De controleur concludeert dat er op de markt geen plek is en verwijst hem door naar de hoofdafdeling in Den Haag of het gemeentelijk arbeidsbureau. De context van dit document is de economische gelijkschakeling en distributiepolitiek tijdens de Tweede Wereldoorlog in Nederland. Aardappelen waren een cruciaal volksvoedsel en de handel werd strikt gereguleerd via centrale organen zoals de Akkerbouw Centrale en later de V.B.N.A.

Veel kleine handelaren en zelfstandigen ("leurders") raakten hun inkomsten kwijt doordat de handel werd geconcentreerd bij grotere combinaties of onder direct toezicht van de bezetter kwam te staan. Het feit dat Postma zich direct tot de "Directeur van het Marktwezen" wendt, toont de wanhoop van kleine ondernemers in deze periode aan. De verwijzing naar de Ruysdaelstraat 2 (het Gemeentelijk Bureau voor de Personeelsvoorziening) duidt op de weg die werklozen moesten bewandelen, vaak met de dreiging van de Arbeitseinsatz op de achtergrond. Du Maine (De heer) P. Postma S. Elthoris V.B.N.A. Marktwezen Vakgroep