Getypte ambtelijke brief/memorandum. 20 november 1941. Onbekend (waarschijnlijk een directeur of beheerder van de Centrale Markt). VD/HG.
Extra (handgeschreven)

37/15/22 M.
20 November 1941.

Ariseering
Centrale Markt.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .

Naar aanleiding van een telefoongesprek, dat ik gisterenmorgen met den heer Van Meurs, Gemeentelijk Adviseur, had, heb ik de eer U, ingevolge Uw opdracht, het plan inzake de ariseering der Centrale Markt voor te leggen, welk plan, zooals U bekend is, met vertegenwoordigers van de Joodsche groothandelaren is besproken. (Het verslag van deze bespreking doe ik U in bijlage dezes toekomen).

Op bijgaande situatieschets is in rood aangegeven op welk terreinsgedeelte het voor den Joodschen handel in te richten marktgedeelte zal worden gevestigd. Dit terrein zal dus van het overige marktgedeelte door een omheining worden gescheiden en slechts toegankelijk zijn door het (momenteel niet in gebruik zijnde) ingangshek aan de Keucheniusstraat.

Dit terrein is echter niet bestraat, terwijl er evenmin eenige ruimte voor het opbergen van goederen aanwezig is. Omtrent de inrichting van dit terreinsgedeelte tot Joodsche markt zal dezerzijds overleg worden gepleegd met den Dienst der Publieke Werken. Het uitgewerkte plan en de daaraan verbonden kosten zal ik U dan te zijner tijd doen toekomen Ik merk hierbij op, dat met de uitvoering van een en ander eenige tijd zal zijn gemoeid.

De vertegenwoordigers der Joodsche groothandelaren hebben mij gisteren medegedeeld, dat zij bereid zijn op dit terrein, wanneer het als markt zal zijn ingericht, hun handel te drijven. Zij achten het echter onmogelijk, reeds thans aldaar hun zaken te vestigen, omdat, zooals ik reeds vermeldde, het terrein onbestraat is en er ook verder geen enkele beschutting of ruimte voor het opslaan van goederen aanwezig is. Vooral in verband met den komenden winter is dit een overwegend bezwaar.

Ik zou mij er dan ook mede kunnen vereenigen, dat, in afwachting van de inrichting van bovenbedoeld terreinsgedeelte de Joodsche handelaren worden geplaatst op een terrein, dat ik op bijgaande situatieschets in blauw heb aangegeven. Dit terrein zou, wellicht op provisorische wijze van het... Dit document is een ambtelijk verslag over de segregatie van de Centrale Markt in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting. De term "ariseering" (arisering) verwijst hier naar het proces waarbij de markt "Jodenvrij" gemaakt moest worden door Joodse handelaren te isoleren in een apart, afgesloten gedeelte.

De tekst onthult de logistieke en bureaucratische uitvoering van deze uitsluiting:
* Fysieke afscheiding: Er is sprake van een omheining en een specifieke ingang aan de Keucheniusstraat om Joodse handelaren fysiek te scheiden van de rest van de markt.
* Slechte omstandigheden: De afzender erkent dat het aangewezen terrein ongeschikt is (onbestraat, geen opslag, geen beschutting), wat met de naderende winter van 1941 een groot probleem vormde voor de handelaren.
* Medewerking: Er wordt gesproken over overleg met "vertegenwoordigers der Joodsche groothandelaren" (waarschijnlijk leden van de Joodsche Raad of een specifieke marktcommissie), die uit noodzaak instemden met het plan, mits de voorzieningen op orde waren. In 1941 intensiveerden de Duitse bezettingsautoriteiten, in samenwerking met het Amsterdamse gemeentebestuur, de maatregelen om Joden uit het economische en openbare leven te verwijderen. De Centrale Markt aan de Jan van Galenstraat was een cruciaal knooppunt voor de voedselvoorziening.

De "arisering" van de markt hield in dat Joodse ondernemers hun vergunningen verloren of, zoals hier beschreven, fysiek werden weggestopt in een getto-achtig marktgedeelte. De genoemde Keucheniusstraat grenst direct aan het marktterrein. Dit document is een direct bewijs van de wijze waarop de Nederlandse bureaucreatie meewerkte aan de uitvoering van de antisemitische maatregelen van de bezetter, waarbij technische en logistieke details (bestrating, hekken, kosten) de menselijke tragedie van uitsluiting maskeerden in ambtelijk jargon.