Circulaire (dienstbrief) 24 mei 1943 Mr. Dr. E.J.E.M.H. Jaspar, Secretaris van de Bedrijfsgroep "Haven- en Aanverwante Bedrijven" Leden van de Bedrijfsgroep "Haven- en Aanverwante Bedrijven" No. 43/6/12 M. 1943 26/5 [stempel met handgeschreven toevoeging]

BEDRIJFSGROEP "HAVEN- EN AANVERWANTE BEDRIJVEN"
(Ingesteld bij beschikking van de Organisatie-Commissie v.h.
Bedrijfsleven d.d. 19 Februari 1942, Ned.Stc. 25 Febr. 1942, No.39)

Secretaris: Mr.Dr.E.J.E.M.H. Jaspar Rotterdam, 24 Mei 1943
Pieter de Hoochweg 110
Telefoon 35074
Girorekening No.461093

Ref: No.1051/B MS/X.

                            Aan de Leden van de Bedrijfsgroep
                            "Haven- en Aanverwante Bedrijven"

Mijne Heeren,

      Ten vervolge op mijn circulaires van 14 en 19 dezer, in

zake het verleenen van "Ausweise" voor de Krijgsgevangenen en den
"Arbeitseinsatz" heb ik de eer, U het volgende te berichten.

      Hedenmorgen werd mij van de zijde van de Duitsche auto-

riteiten medegedeeld, dat voor het verleenen van "Ausweise" de ver-
schillende ondernemingen een staat moeten inleveren van al het per-
soneel, dat bij hen in dienst is en geboren in de jaren 1898 tot 1925.
In dit verband gelieve U mij lijsten in triplo te doen toekomen, door
U onderteekend, inhoudende:

 a. naar jaar van geboorte de leden van Uw personeel van de ge-
    boortejaren 1898 tot 1925;
 b. een opgave van naam en voornamen van al het personeel;
 c. geboortedatum;
 d. geboorteplaats;
 e. vroeger beroep;
 f. tegenwoordig beroep;
 g. woonplaats, straat en huisnummer;
 h. nummer van het persoonsbewijs;
 i. gehuwd of ongehuwd en aantal kinderen;
 j. voor de leden van het personeel, hetwelk in krijgsgevangen-
    schap wordt teruggevoerd: militaire rang en wapenonderdeel.

      Uw bijzondere aandacht vraag ik ervoor, dat U mij dus

verschaft een volledige lijst van Uw personeel, ook van de menschen
die uit anderen hoofde zijn vrijgesteld of afgekeurd en dat het per-
soneel, waarvoor U vrijstelling vraagt, rood onderstreept wordt. De
lijsten in 3-voud moeten door U onderteekend worden. Uw opgave zie
ik uiterlijk Donderdag 27 dezer bij mij tegemoet.

      Met de meeste hoogachting,

      [handtekening]

      Mr.Dr. E.J.E.M.H. Jaspar,
            Secretaris.

K 10103. Dit document is een dwingende oproep aan havenbedrijven in Rotterdam om gedetailleerde persoonsgegevens van hun mannelijke werknemers (geboren tussen 1898 en 1925) te overhandigen aan de secretaris van de Bedrijfsgroep. De lijst dient als basis voor de Duitse bezetter om te bepalen wie in aanmerking komt voor een 'Ausweis' (vrijstelling van tewerkstelling in Duitsland) en wie alsnog opgeroepen kan worden voor de Arbeitseinsatz.

De gevraagde informatie is zeer specifiek, inclusief persoonsbewijsnummers en gezinssamenstelling. Opvallend is punt j, waarin expliciet gevraagd wordt naar de militaire achtergrond van personeel dat "in krijgsgevangenschap wordt teruggevoerd". Dit wijst direct op de maatregel van generaal Christiansen om voormalig Nederlands defensiepersoneel opnieuw gevangen te zetten.

De instructie om namen waarvoor vrijstelling wordt gevraagd "rood te onderstrepen", illustreert de poging van bedrijven om onmisbaar personeel voor de havenoperaties te behouden (de zogenaamde 'Sperre'). De korte deadline (bericht op de 24e, inleveren op de 27e) onderstreept de druk waaronder deze administratieve processen plaatsvonden. Mei 1943 was een kritieke maand in de bezetting van Nederland. Op 29 april 1943 was bekendgemaakt dat de 300.000 Nederlandse militairen die in 1940 naar huis waren gestuurd, alsnog in krijgsgevangenschap moesten. Dit leidde tot de April-meistakingen, de grootste stakingen tijdens de bezetting, die bloedig werden neergeslagen.

De Duitse bezetter reageerde met een verscherping van de Arbeitseinsatz. Om de oorlogsindustrie in Duitsland draaiende te houden, werden steeds meer Nederlandse mannen gedwongen daar te gaan werken. Bedrijfsgroepen zoals die voor de haven fungeerden hierbij vaak als schakel tussen de individuele ondernemingen en de Duitse instanties (zoals de Rüstungsinspektion of de Fachgruppe). Terwijl deze organisaties formeel de belangen van de sector moesten behartigen, werden zij in de praktijk instrumenten van de bezettingsbureaucratie om de arbeidsinzet te kanaliseren. De haven van Rotterdam was van strategisch belang, waardoor er een voortdurende strijd was tussen het behoud van vakmensen voor de lokale haven en de Duitse honger naar arbeidskrachten voor de eigen oorlogsindustrie.