Getypte brief of mededeling (doorslag/kopie van een verslag of circulaire). 1 december 1943. Het Secretariaat van de Ondervakgroep Koel- en Vrieshuizen (getekend door Mr. G.L. van der Jagt). -2-

Adreswijziging Organisatie T.N.O.

Het Bureau T.N.O. (Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek) is met ingang van 27 November 1943 verplaatst van Willem Witsenplein 6 (gebouw Octrooiraad) naar het pand Delftsche Laan 2c te 's-Gravenhage, tel. 394985.
De Technische Afdeeling T.N.O. is met ingang van 26 November 1943 verplaatst naar het gebouw der N.V. Hulshoff en Esselmann, Kalvermarkt 1 te 's-Gravenhage. Telefoon nog niet bekend.

Koeltechniek.

In het Deutsch-Französische Wirtschaftszeitschrift 1943 pag. 12 komt een artikel voor van Morard over de inrichting van een Europeesch net van koelinstallaties.

Denemarken - Invriezen van visch.

Te Skagen is men er in geslaagd een nieuw procédé voor het invriezen van visch te ontwikkelen. De visch wordt op een transportband door een tunnel geleid, waarin bij 25º onder nul een sterke luchtstroom wordt onderhouden. De onmiddellijk bevriezende visch wordt even in het water gedompeld, zoodat zij door een ijslaagje wordt omgeven. De visch kan op deze wijze jarenlang goed blijven en heeft bij ontdooiing niets aan verschheid ingeboet.

's-Gravenhage, 1 December 1943.

Het Secretariaat van de Ondervakgr.
Koel- en Vrieshuizen

[Handgeschreven handtekening: G.L. van der Jagt]

(Mr. G.L. van der Jagt) Het document is een zakelijke mededeling van een belangenorganisatie in de koelsector tijdens de Tweede Wereldoorlog. De toon is puur informatief en technisch.
* Administratief: Het geeft nauwkeurige informatie over de verplaatsing van T.N.O.-afdelingen binnen Den Haag. Het Willem Witsenplein 6 (Octrooiraad) was een belangrijke locatie voor wetenschappelijk beheer.
* Wetenschappelijk/Technisch: Er wordt gewezen op internationale vakliteratuur (een Duits-Frans tijdschrift), wat aantoont dat ondanks de oorlog de uitwisseling van technische kennis binnen de as-mogendheden en bezette gebieden doorging.
* Innovatie: De beschrijving van de vriesmethode in Skagen (Denemarken) betreft het zogenaamde 'glaceren' (het aanbrengen van een beschermend ijslaagje). Dit was een cruciale innovatie voor de houdbaarheid van visvoorraden, wat in oorlogstijd van strategisch belang was voor de voedselvoorziening. * Oorlogstijd: Op de datum van schrijven (december 1943) was Nederland ruim drie jaar bezet. De "Ondervakgroepen" maakten deel uit van de door de bezetter opgelegde nieuwe ordening van het bedrijfsleven (de Groepenorganisatie), waarbij bedrijven verplicht waren zich aan te sluiten bij brancheorganisaties onder toezicht van de overheid.
* TNO: De Organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek (TNO) bestond pas sinds 1932 en bleef tijdens de bezetting operationeel, hoewel de directie voortdurend moest laveren tussen de eisen van de bezetter en het behoud van de eigen wetenschappelijke integriteit.
* Locatie: Den Haag was het administratieve centrum van zowel de Nederlandse overheid als het Duitse bezettingsbestuur (Seyss-Inquart zetelde er). De genoemde adressen bevinden zich in de directe nabijheid van de regeringscentra. De verhuizingen kunnen te maken hebben gehad met vorderingen van panden door de bezetter of de aanleg van de Atlantikwall, waardoor delen van Den Haag (waaronder de kust nabij de Delftsche Laan) ontruimd moesten worden. N.V. Hulshoff