Circulaire / Dienstbrief 9 juli 1942 Bedrijfsorganisatie voor Vee en Vleesch, Technische Afdeeling (No. 1380) [Stempel/Handschrift bovenaan:] № 48/25/1 M. 1942 [onleesbare handgeschreven paraaf/aantekening in blauwe inkt]

B E D R I J F S O R G A N I S A T I E voor V E E en V L E E S C H .
No. 1380, Techn Afd. Laan van Meerdervoort 53.
IL/HS 's-Gravenhage, 9 Juli 1942.
(36)

Betreft:
vordering van arbeiders voor Duitschland.

AAN DE VLEESCHWARENBEDRIJVEN,
OPENBARE SLACHTHUIZEN,
KOEL- EN VRIESHUIZEN.

Naar aanleiding van een enquête van de Rüstungsinspektion Niederlande van eenige maanden geleden (zie onze circulaire no. 1258 dd. 13 April 1942) in verband met de werving van arbeiders voor Duitscland vestigen wij Uw aandacht op het volgende.

1e. Alle voedselvoorzieningsbedrijven vallen buiten deze werving. Het Bureau Grondstoffen van het Rijksbureau V.V.O. heeft hiervan schriftelijke mededeeling ontvangen van de Hauptabteilung Ernährung und Landwirtschaft en ons verzocht U hiervan in kennis te stellen. De werving geldt alleen voor arbeiders in de hout- en metaalindustrie.
Het kan voorkomen, dat een voedselvoorzieningsbedrijf terwille van een werkplaats of anderzins is aangesloten bij het Rijksbureau voor de Metalenverwerkende Industrie of bij het Rijksbureau voor Non-Ferro-Metalen. Mocht een dergelijk bedrijf bericht krijgen, dat arbeiders moeten worden afgestaan, dan gelieve men den Bewerber te herinneren aan bovengenoemde overeenkomst tusschen de Duitsche en Nederlandsche instanties en er nadrukkelijk zijn aandacht op te vestigen, dat Uw hoofdbedrijf voedselvoorziening is. Bij verschil van meening kan de Hauptabteilung Soziale Verwaltung beim Reichskommissar, Raamweg 90, Den Haag (telefoon 183840: Herr Diecke of Herr Lohmann) worden geraadpleegd.
Zou eventueel een voedselvoorzieningsbedrijf geheel of gedeeltelijk worden stilgelegd of samengevoegd met een ander bedrijf, dan gelieve U ons onmiddellijk daarvan bericht te zenden onder opgave van het aantal arbeiders (met vermelding van het door hun verrichte werk), opdat door ons deze vrijgekomen arbeiders in andere bedrijven kunnen worden ondergebracht.

2e. Voorts is door de Rüstungsinspektion Niederlande ingesteld een "Rohstoffsparkommissar" in alle metaal- en houtverwerkende bedrijven, welke meer dan 30 arbeiders totaal werkzaam hebben.
De benoeming van een Rohstoffsparkommissar geldt eveneens niet voor de voedselvoorzieningsbedrijven, ook niet, wanneer bij dit bedrijf een hout- of metalenverwerkende afdeeling (werkplaats voor het maken van bussen, alluminiumcapsules, kisten en kratten voor verpakking, enz.) bestaat, aangezien in deze afdeelingen nooit meer dan 30 arbeiders werkzaam zijn, terwijl bovendien bij deze bedrijven geen blikken, kisten, enz. worden vervaardigd, doch betrokken van speciale fabrieken.

3e. In verband met het onder punt 1 en 2 vermelde zal het U duidelijk zijn, dat wij bekend moeten zijn met alle gegevens omtrent vaste personeelsbezetting bij de voedselvoorzieningsbedrijven, opdat in voorkomende gevallen door ons kan worden ingegrepen ten gunste van de bedrijven.
Te dien einde doen wij U bijgaand een enquêteformulier toekomen, hetwelk wij gaarne per omgaande van U terug-

[Rechtsonder handgeschreven:] 48 Dit document is een officiële mededeling van de "Bedrijfsorganisatie voor Vee en Vleesch" aan haar achterban tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De kern van de brief is het informeren van bedrijven over hun uitzonderingspositie met betrekking tot de Arbeitseinsatz (de gedwongen tewerkstelling van Nederlandse arbeiders in de Duitse oorlogsindustrie).

Hoofdpunten:
* Vrijstelling: Werknemers in de voedselvoorziening zijn expliciet vrijgesteld van de werving voor werk in Duitsland. De focus van de Duitsers ligt op de hout- en metaalsector.
* Instructies bij controle: Bedrijven krijgen instructies hoe zij zich moeten verweren als er toch arbeiders worden opgeroepen (refereren aan afspraken tussen de Hauptabteilung Ernährung und Landwirtschaft en Nederlandse instanties).
* Grondstoffencommissaris: De verplichte aanstelling van een Rohstoffsparkommissar (die moest toezien op zuinig gebruik van materialen voor de oorlog) is eveneens niet van toepassing op deze sector.
* Centrale registratie: De Bedrijfsorganisatie vraagt om personeelsgegevens via een enquête om effectief te kunnen lobbyen/ingrijpen bij de bezetter ter behoud van personeel. In juli 1942 was de druk van de Duitse bezetter om Nederlandse arbeidskrachten in te zetten voor de eigen oorlogseconomie sterk toegenomen. De "Bedrijfsorganisatie voor Vee en Vleesch" was een zogenaamd 'publiekrechtelijk bedrijfslichaam', opgericht onder toezicht van de bezetter, maar in de praktijk probeerden dergelijke organisaties vaak hun eigen sector te beschermen tegen al te drastische maatregelen.

De brief toont de bureaucratische strijd tussen verschillende Duitse instanties: de Rüstungsinspektion (gericht op de wapenindustrie) wilde arbeiders, terwijl de Hauptabteilung Ernährung und Landwirtschaft (gericht op de voedselvoorziening) de stabiliteit van de voedselketen in het bezette gebied wilde waarborgen. Door personeel als "onmisbaar voor de voedselvoorziening" te labelen, konden veel mannen (voorlopig) aan deportatie of dwangarbeid ontsnappen. Dit document illustreert de precaire balans tussen collaboratie (het volgen van de regels van de bezetter) en bescherming van de eigen bevolking/sector.