Officiële brief (Afschrift) 27 juni 1944 Departement van Binnenlandsche Zaken (gevestigd te Apeldoorn) [Handgeschreven rechtsboven:] Th. Müller / Markt [onleesbaar] 31

[Links:] ~~Nr. 530/20.51 Fin. 1944~~
[Handgeschreven:] 586 LII 1944
[Rechts:] Afschrift

DEPARTEMENT VAN BINNENLANDSCHE ZAKEN.

Bericht op schrijven van U Nr. 11150 Afd. B. B. Bur. Fin.

Betreffende
Financiën van door militaire
maatregelen getroffen overheids-
lichamen.

Apeldoorn, 27 Juni 1944

Aan
den Heer Burgemeester van
AMSTERDAM.

Teneinde mij té kunnen beraden omtrent de maatregelen, welke, voornamelyk op financieel terrein, genomen moeten worden ten aanzien van gemeenten, welker gebied tengevolge van militaire maatregelen als evacuatie, inundatie, e.d. geheel of grootendeels ontruimd is of ontruimd zal worden, en waardoor voor die gemeenten verschillende problemen ontstaan met betrekking tot de financiering harer huishoudingen, heb ik het gewenscht geacht een bespreking te doen houden met de verschillende instanties, welke by deze aangelegenheid betrokken zyn.

Deze bespreking, welke op 5 Mei j.l. te 's-Gravenhage onder leiding van den Wnd. Chef der Afdeeling Binnenlandsch Bestuur van myn Departement plaats vond, werd, behalve door andere vertegenwoordigers van myn Departement, bygewoond door vertegenwoordigers van de Departementen van Waterstaat en van Financiën, van het Bureau Afvoer Burgerbevolking en van enkele provinciale besturen.

In deze vergadering werd o.m. de vraag onder oogen gezien, hoe moet worden voorzien in de meer of minder belangryke tekorten, waarmede de betrokken gemeenten, als gevolg van het wegvallen van verschillende inkomsten uit belastingen, enz., te kampen zullen krygen.

Hoewel terzake in de bedoelde vergadering nog geen definitief standpunt kon worden ingenomen, bestaat de kans, dat in deze tekorten van Rykswege een bydrage zal worden verleend overeenkomstig een daarvoor vast te stellen regeling.

Met het oog op het ontwerpen dezer regeling, en opdat zal blyken, welke bedragen hiermede eventueel gemoeid zullen zyn, is het noodig, dat myn Departement op zeer korten termyn de beschikking krygt over verschillende gegevens. Aangezien ik het niet uitgesloten acht, dat ook Uwe gemeente eventueel voor een bydrage in aanmerking komt, is het gewenscht, dat bedoelde gegevens ook door U worden verstrekt.

In verband hiermede noodig ik U uit my vóór 1 Augustus a.s. de noodige opgaven in duplo toe te zenden.

Deze opgaven, waarin de gevolgen van evacuatie en inundatie zooveel mogelyk gescheiden waren te houden, dienen gespecificeerd, elke post van een uitvoerige toelichting voorzien en voor elk dienstjaar afzonderlyk te vermelden:
a. de weggevallen inkomsten der gemeente, —
b. de weggevallen uitgaven der gemeente, en
c. de eventueele vermeerdering van uitgaven der gemeente,
uiteraard voor zoover nog geen uitkeeringen of bydragen langs anderen weg worden verleend.

Het is gewenscht, dat by het samenstellen der gevraagde opgaven zooveel mogelyk een zelfde gedragslyn wordt gevolgd, in verband waarmede ik ten aanzien van de hieronder genoemde punten het volgende onder Uw aandacht wil brengen:

Raming opcenten Grondbelasting.

[Stempel:]
C.S. Stadhuis
A'dam, 7-'44
No. 40 Deze brief van het Departement van Binnenlandsche Zaken aan de Burgemeester van Amsterdam dient als een officiële uitvraag voor financiële gegevens. De kern van het schrijven is dat de bezetter (en de Nederlandse overheid onder toezicht) probeert de financiële gaten te dichten die zijn ontstaan in gemeentebegrotingen door directe militaire acties.

De brief stelt dat er op 5 mei 1944 een vergadering is geweest met diverse departementen om te spreken over gemeenten die kampen met inkomstenderving door:
1. Evacuatie: Het gedwongen vertrek van burgers voor de aanleg van verdedigingswerken (zoals de Atlantikwall).
2. Inundatie: Het opzettelijk onder water zetten van land door de Duitsers om geallieerde opmarsen te bemoeilijken.

De gemeente Amsterdam wordt verzocht om vóór 1 augustus 1944 een gedetailleerd overzicht te sturen van gederfde inkomsten (bijv. belastingen), verminderde uitgaven en juist extra gemaakte kosten door deze omstandigheden. Dit is nodig om een landelijke regeling voor rijksbijdragen te ontwerpen. Opvallend is het gebruik van de "y" in plaats van de "ij", wat karakteristiek is voor veel schrijfmachines uit die periode. De datum van de brief, 27 juni 1944, is cruciaal. Dit is drie weken na D-Day (de geallieerde invasie in Normandië). De spanning in het bezette Nederland nam toe en de Duitse verdedigingsmaatregelen werden drastischer.

• Locatie Apeldoorn: Dat het Departement in Apeldoorn is gevestigd en de eerdere vergadering in Den Haag plaatsvond, is veelzeggend. Veel overheidsinstellingen werden door de Duitsers uit de kustregio (Den Haag) geëvacueerd naar het oosten van het land, omdat Den Haag onderdeel was van de Festung in de Atlantikwall.
• Inundaties: In 1944 werden grote delen van Nederland (met name in Zeeland, Noord- en Zuid-Holland) onder water gezet door de Wehrmacht. Dit leidde tot enorme economische schade en ontheemding van de bevolking.
• Bureaucratie in oorlogstijd: De brief toont aan dat het ambtelijke apparaat, ondanks de naderende frontlinie en de chaos van de oorlog, bleef functioneren volgens strikte regels en procedures. Er werd nog steeds minutieus gerapporteerd over belastingen en begrotingstekorten, terwijl het land aan de vooravond stond van de Hongerwinter en de uiteindelijke bevrijding. De verwijzing naar "opcenten Grondbelasting" onderaan de brief is een typisch voorbeeld van deze voortdurende fiscale administratie.