Politierapport / Inspectierapport (Marktwezen). 3 april 1944 (betreft gebeurtenis op 1 april 1944). [Stempel rechtsboven: Nº 46 c/10/1 M.1944]
[Handgeschreven tekst linksboven: Inzake Dhr]

Rapport.

Op Zaterdag 1 April is geconstateerd dat de vischkoopman, M. Roost bij het verlaten van de verkoopplaats Alb. Cuypstraat in een lade onder zijn kar ongeveer 5 KG schol had verborgen. Warenbedeelde M. Roost is een oude ziekelijke man (76 jaar) die absoluut niet in staat is zonder hulp zijn kar met visch te vervoeren en te verkoopen. Hij wordt steeds geholpen door een persoon, die mij heeft verklaard genaamd te zijn, A. J. Phoiest.

Maandag 3 April heeft zijn vrouw mij het navolgende verklaard:
- Mijn man is Zaterdag weer ernstig ongesteld geworden en ligt in bed. Ik bezweer U dat noch mijn man noch ik de visch in de lade heb verborgen.
- Tijdens het vervoer van de vischmarkt naar de Alb. Cuypstraat is mijn man op de kar gaan zitten, die door den persoon, die hem hielp naar de Alb. Cuypstraat is gereden. Deze persoon, zich noemende Joost, moet tijdens de verkoop in de loods of reeds op de vischmarkt kans gezien hebben ongemerkt de visch in de lade te verbergen. U zult wel hebben opgemerkt dat mijn man achterlijk en oud is. Wij komen geregeld geld te kort, zoodat het vast staat dat Joost ons bedriegt.

Zaterdagmiddag heeft Mw. Roost de tweede toewijzing verdeelvisch in ontvangst genomen, omdat haar man ziek was. Zij is toen ook op de kar gaan zitten, die door Joost naar de Alb. Cuypstraat is gereden. Ik heb Joost (A. J. Phoiest) den toegang tot de verkoopplaats verboden. Verschillende kooplieden hebben mij verklaard dat Joost niet te vertrouwen is en in staat geacht moet worden vorenomgeschreven handeling te hebben gepleegd.

Ik adviseer A. J. Phoiest den toegang tot de vischmarkt te verbieden.

De Insp. ter Amsterdam, 3 April 1944
[Handtekening onleesbaar]

[Marginale aantekening links, verticaal:]
A. J. Phoiest is de persoon die de visch in de lade heeft verborgen.

[Aantekening onderaan in rood/potlood:]
Het verleenen van assistentie moet behalve in een enkele onvermijdelijke uitzondering worden verboden. Dit document is een ambtelijk rapport over een overtreding van de distributievoorschriften tijdens de Duitse bezetting. De 76-jarige visboer M. Roost werd betrapt met 5 kilo schol die niet op de officiële inventaris stond ("verborgen in een lade").

De kern van het rapport is de ontlasting van de oude man. De inspecteur lijkt de verklaring van de echtgenote serieus te nemen: de man is fysiek en mentaal ("achterlijk en oud") niet in staat tot dergelijke handelingen. De schuld wordt volledig geschoven op de helper, A. J. Phoiest (die zich onder de valse naam 'Joost' presenteerde). De helper wordt ervan verdacht de vis buiten het zicht van de koopman te hebben verstopt, mogelijk om deze later zelf te verduisteren of zwart te verkopen. De inspecteur adviseert om de helper de toegang tot de markt te ontzeggen.

Opvallend is de rode krabbel onderaan, die een strenger beleid suggereert: het verlenen van hulp aan kooplieden moet in de toekomst nagenoeg verboden worden om dit soort fraude te voorkomen. Het rapport dateert uit april 1944, een periode van extreme schaarste in bezet Nederland. Voedsel, waaronder vis, was strikt gerantsoeneerd en werd verdeeld via "toewijzingen" (in de tekst genoemd als "verdeelvisch"). De zwarte handel tierde welig, en de controle op de markten (zoals de Albert Cuyp) was streng.

Voor een oude koopman als Roost was de situatie precair: zonder helper kon hij zijn werk niet doen, maar helpers vormden een risico voor de strenge marktcontroles. Het document illustreert de kwetsbaarheid van oudere kleine zelfstandigen tijdens de oorlogsjaren en de bureaucratische manier waarop met kleine 'economische delicten' werd omgegaan. Tevens toont het aan dat de identificatie van personen op de markt soms problematisch was (het gebruik van aliassen). M. Roost (vischkoopman 76 jaar) Mw. Roost (echtgenote) A. J. Phoiest (vermeende helper alias "Joost").