H. Smit

Officiële brief/oproeping (doorslag/kopie voor archief).

* **Inhoud:** De brief is een formele waarschuwing en oproeping aan de heer H. Smit. Hij wordt ervan beschuldigd op de Albert Cuypmarkt marktmateriaal (zoals kramen of tafels) te hebben verhuurd zonder de benodigde vergunning. * **Sanctie:** De geadresseerde wordt ontboden op het kantoor aan de Jan van Galenstraat. Indien hij niet verschijnt, dreigt de directeur hem de toegang tot de markten te ontzeggen voor het plaatsen van materiaal. * **Taalgebruik:** Het document is opgesteld in de toen gangbare ambtelijke stijl, inclusief het gebruik van de "y" in plaats van "ij" (bijv. *Vrydag*, *mynen*), wat destijds op typemachines en in bepaalde administraties niet ongebruikelijk was.

Dienstbrief / Formele oproep.

* **Inhoud:** De brief is een officiële sommatie aan de heer H. Smit. Hem wordt verweten dat hij op de Albert Cuypmarkt materiaal (zoals marktkramen of uitstaltasels) heeft verhuurd zonder de benodigde vergunning. Hij wordt ontboden op het kantoor van de directeur om tekst en uitleg te geven. * **Toon:** De toon is formeel, ambtelijk en dwingend. Er wordt direct gedreigd met een sanctie: het ontzeggen van de toegang tot de markten voor zijn materiaal. * **Stijlkenmerken:** Het document vertoont typische kenmerken van de vroege 20e-eeuwse schrijftaal, zoals het gebruik van de 'y' in plaats van 'ij' (*Vrydag, mynen*) en de afkorting 'jl.' (*jongstleden*) en 'a.s.' (*aanstaande*). * **Fysieke staat:** Het document is getypt op een schrijfmachine met een blauw/zwart lint. Linksboven staat een handgeschreven notitie ("later"), wat kan duiden op een latere verwerking of archivering.

Handgeschreven notitie op ruitjespapier.

* **Inhoud:** Het document betreft een beknopte lijst van archiefstukken of agendapunten, voorzien van numerieke codes (waarschijnlijk dossier- of volgnummers: 95/1/1 en 95/7/1). * **Kernbegrippen:** * **i.z.:** Afkorting voor "inzake". * **v. d. Berg:** Een veelvoorkomende Nederlandse achternaam (Van den Berg). * **Gurp:** Waarschijnlijk een eigennaam (bijv. Van Gurp). * **G.p.:** Mogelijk een afkorting voor een organisatieonderdeel of functionaris (zoals Gereformeerd Politiek of een specifieke persoon). * **contact cie:** Afkorting voor "contactcommissie". * **Interpretatie:** De doorgehaalde eerste regel suggereert dat dit item is afgehandeld of gecorrigeerd. De overige regels lijken te verwijzen naar specifieke rapportages en vergaderingen binnen een administratieve of kerkelijke context.

Administratieve lijst/Enquête-overzicht.

* **Organisatie van de handel:** Het document toont een strak gereguleerd systeem van standplaatsen in Amsterdam. Er is een duidelijke indeling op basis van wijkcodes (C, W, Z, N, O) en type stalage (handkar, bakfiets of vaste stalage). * **Vervangingsregelingen:** De 'Vervanging-vergunning' was cruciaal. Het stelde de hoofdhouders (vaak mannen) in staat om zelf naar de veiling te gaan voor inkoop, terwijl echtgenotes, vaders of broers de verkoop voortzetten. De aantekeningen laten zien dat deze vervanging vaak strikt gekoppeld was aan specifieke tijden en redenen (maaltijden, huishoudelijk werk of veilingbezoek). * **Economische Status:** De kolom 'Welstand' toont aan dat het merendeel van de plaatshouders in die tijd als 'beter' of 'normaal' werd ingeschat, wat duidt op een relatief stabiele middenstand. * **Persoonlijke omstandigheden:** De kanttekeningen bieden een uniek inkijkje in de individuele levens, zoals de impact van de militaire dienstplicht, financiële problemen (kopen bij commissionair wegens geldgebrek) of familieomstandigheden die vervanging onmogelijk maakten.

Document

* **Beroepsgroep:** De overgrote meerderheid van de geregistreerden is "krantenophaler". Dit was een vorm van informele economie waarbij mannen langs de deuren gingen om oud papier, karton en lompen (oude kleding/textiel) te verzamelen voor de verkoop aan groothandelaren. * **Demografie:** De mannen zijn geboren tussen 1870 en 1921. Hoewel velen in Amsterdam zijn geboren, zijn er ook migranten uit Nieuwpoort, Utrecht, Den Haag, Haarlemmermeer en Leiden. Opvallend is Johannes Schönhage, die zijn exacte geboortedatum niet weet. * **Huisvesting:** Veel van deze mannen wonen in volksbuurten (zoals de Wittenburgerstraat of de Jordaan-omgeving) of in logementen (Westendorp en Janssen), wat duidt op een wankele sociaaleconomische status. * **Logistiek:** Er is een duidelijke hiërarchie zichtbaar. De ophalers leveren aan specifieke tussenpersonen of bedrijven, zoals C. Bender (Rustenburgerstraat), Jongebloet (Rozenstraat) en M. Mark (Laurierstraat). Er wordt strikt onderscheid gemaakt tussen waar "papier" en waar "lompen" moeten worden afgeleverd.

Dienstverslag / Rapportage van wangedrag.

* **Inhoud:** Het document betreft een intern incidentenrapport over een handgemeen op de werkvloer. Een medewerker (H. Smit) is geslagen door een collega (G. Budhof). Het slachtoffer heeft hierbij een bebloede bovenlip opgelopen. Er is een getuige genoteerd (G. Sterk). * **Terminologie:** De term "Kooper" (of "Kooperspersoneel") duidt vermoedelijk op personeel dat werkt met koper (bijv. kopergieters of pijpfitters), passend binnen een nutsbedrijf zoals de waterleidingen. * **Personen:** * **H. Smit:** Het slachtoffer, op dat moment circa 14 jaar oud (geboren 1925). * **G. Budhof:** De dader, op dat moment 28 jaar oud (geboren 1912). * **G. Sterk:** De getuige. * **C. Blom:** De rapporterend ambtenaar/controleur. * **Vorm:** Het rapport is formeel opgesteld met vermelding van geboortedata en adressen van de betrokkenen, wat duidt op een strakke administratieve discipline binnen het Amsterdamse gemeentebedrijf.

Getypte brief (verzoekschrift).

In deze brief verzoekt marktkoopman H. Smit om een standplaats op de bloemenmarkt aan het Singel in Amsterdam. Hij motiveert zijn verzoek door expliciet te wijzen op het feit dat er nu ruimte is ontstaan omdat de Joodse handelaren daar zijn verdreven ("nu de Joden ook daar weg zijn"). De brief is een direct bewijs van de economische gevolgen van de anti-Joodse maatregelen tijdens de bezetting. De afzender, die voorheen op het Waterlooplein stond (een van oorsprong Joodse markt), probeert persoonlijk gewin te behalen uit de gedwongen uitsluiting van zijn Joodse medeburgers. Hij noemt specifiek dat hij een "consumtietent" exploiteert en dat andere markten vol zijn. De toon is beleefd en bureaucratisch, wat de banaliteit van het opportunisme in die tijd pijnlijk illustreert.

Handgeschreven ambtelijk advies/bericht.

* **Inhoud:** Het document is een negatief advies met betrekking tot een verzoek van een zekere H. Smit voor een staanplaats op de Bloemenmarkt in Amsterdam. * **Kern van het geschil:** Hoewel er fysiek ruimte is op de markt voor bloemen- en plantenhandelaren, vermoedt de ambtenaar dat de aanvrager eigenlijk een "consumptietent" (horecagelegenheid) wil openen. * **Argumentatie:** De schrijver adviseert tegen het inwilligen van het verzoek omdat een dergelijke tent niet past bij het karakter van de bloemenmarkt en omdat er volgens hem geen behoefte aan is op die locatie. * **Schrifttype:** Een verzorgd, ambtelijk cursief handschrift uit de eerste helft van de 20e eeuw.

Ambtelijke brief / intern advies.

In deze brief adviseert de directeur van een niet nader genoemde gemeentelijke dienst de Wethouder voor de Levensmiddelen om een verzoek voor een standplaats af te wijzen. Een zekere H. Smit heeft een aanvraag ingediend voor een "consumptietent" op de Boom- en Bloemenmarkt aan het Singel in Amsterdam. De directeur voert als belangrijkste argument aan dat een dergelijke tent niet past bij het "karakter" van deze specifieke markt. Hij adviseert de wethouder negatief op het verzoek te beslissen en suggereert dat, indien men twijfelt, ook de Hoofdcommissaris van Politie nog om advies gevraagd kan worden (waarschijnlijk vanuit het oogpunt van openbare orde of verkeersdoorstroming).

Officieel formulier van de Gemeente Amsterdam, Dienst van het Marktwezen.

Dit document is een administratieve kennisgeving van het Amsterdamse Marktwezen betreffende een staanplaatsvergunning. * **Persoonsgegevens:** Het betreft een vergunning op naam van Mevr. H. Smit-Hoekhuijs. Er is een latere aantekening in potlood dat "A. Smit" (vermoedelijk de echtgenoot of een ander familielid) is overleden. * **Locatie en Middel:** De vergunning is voor een "Stadspl[aats] hondekar" (staanplaats voor een hondenkar) op het Maagdenpalmplein in Amsterdam-Noord (Tuindorp Oostzaan). * **Datering en Geldigheid:** De oorspronkelijke aantekening dateert van april 1940, waarbij de vergunning voor onbepaalde tijd wordt verlengd. In oktober 1943 wordt er een wijziging genoteerd ("thans plaats op markt innemen"), wat duidt op een verandering in de bedrijfsvoering, mogelijk als gevolg van het overlijden van A. Smit. * **Administratief proces:** De aantekening aan de rechterkant ("ter kennisneming i.v.m. eventueele wijziging van liggingskaart") wijst erop dat de fysieke plek op de markt of het plein in de administratie moet worden aangepast.

Administratief register (waarschijnlijk een marktregister of vergunningenlijst).

* **Structuur:** Het document is strikt ingedeeld in personen die aan de lijst zijn toegevoegd ("Opgevoerd") en personen die van de lijst zijn geschrapt ("Afgevoerd"). Dit duidt op een mutatieregister van marktkooplieden. * **Terminologie:** * *a. g. f.*: Afkorting voor aardappelen, groenten en fruit. * *2e h. art.*: Tweedehands artikelen. * *cons. ijs*: Consumptie-ijs. * *alc. vr. dr.*: Alcoholvrije dranken. * *verdeelvisch*: Waarschijnlijk vis die onder het distributiestelsel viel. * **Locaties:** De genoemde markten (Nieuwmarkt, Lindengracht, Jan Evertsenstraat, Albert Cuypstraat, Mosplein) bevestigen dat dit een Amsterdams register is. * **Handschrift:** Helder, administratief cursief handschrift uit het midden van de 20e eeuw.

Strafbeschikking (afschrift) wegens overtreding van prijsvoorschriften.

Dit document is een administratieve strafoplegging (strafbeschikking) wegens een economisch delict tijdens de Tweede Wereldoorlog. De verdachte, waarschijnlijk een handelaar in groenten en fruit, krijgt een boete van 100 gulden (plus 25 gulden proceskosten). De zwaarste straf is echter de **uitsluiting van het economisch verkeer**: de zaak moet voor een aanzienlijke periode (410 dagen) worden gesloten, en de verdachte krijgt voor diezelfde duur een beroepsverbod in de groente- en fruitsector. Opmerkelijk is dat de sluiting wordt gekoppeld aan de "distributieperiode van groenten", wat wijst op de strakke overheidscontrole op de voedselvoorziening via het distributiestelsel (de bonkaarten). De straf wordt ook publiekelijk bekendgemaakt via een persbericht, een methode die bedoeld was als afschrikking ("naming and shaming").

# TRANSCRIPTIE VD/HG. [handgeschreven: Ch. Braene] 77/36/7 M. [handgeschreven: Verzonden 9/10] 9 October 1941. <u>Straf kooper K.A.J.Smit</u> <u>Centrale Markt.</u> den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, <u>A l h i e r .</u> In verband met de bij besluit van den Burgemeester d.d. 15 Augustus jl. No.53/15 L.M.1941 aan den kooper K.A.J. Smit opgelegde straf en onder verwijzing naar het onde...

# TRANSCRIPTIE VD/HG. 77/36/7 H. 9 October 1941. Straf kooper K.A.J.Smit Centrale Markt. den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, A l h i e r . In verband met de bij besluit van den Burgemeester d.d. 15 Augustus jl. No.53/15 L.M.1941 aan den kooper K.A.J. Smit opgelegde straf en onder verwijzing naar het onderhoud, dat ik hieromtrent op 29 September jl. met U mocht hebben in verband met het...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Politierapport / Proces-verbaal van de marktpollitie. * **Datum:** 31 augustus 1943. * **Locatie:** Amsterdam. * **Betrokken persoon:** Hermanus Smit (geboren 01-10-1917), wonende aan de Van Hogendorpstraat 211-III, Amsterdam. * **Onderwerp:** Overtreding van de marktverordening (verkoop zonder vergunning).

# TRANSCRIPTIE [Rechtsboven]: hier gevest. [afkorting voor gevestigd] mevr. Smit = verg. [afkorting voor vergunning] van 2e handswinkel Damrak 62^a = ? Vraagt een bewijs dat Smit een kaart heeft op Nieuwmarkt van 2e hands- goederen Arie Smit Spuistraat 195 [onderstreept in rood] Fransen [omcirkeld] In administratie dagmarkten niets van te vinden [Linksonder in rood]: niet vindbaar [Onderaan m...

# TRANSCRIPTIE *vD/HB.* *extra* den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, <u>A l h i e r</u> . 28/5/4 M. 1. 3 Augustus 1942. Ten vervolge op mijn brief d.d. 3 Augustus 1942 No. 28/5/2 M., heb ik de eer U in bijlage dezes een aanvullend rapport van den marktambtenaar De Wolff d.d. 1 dezer inzake de gedragingen van den Agent van Politie C. Smit, te doen toekomen. De Directeur, wnd.