J. Steur

Zakelijke brief op voorbedrukt briefpapier.

In deze brief reageert N. J. Steur, een prominente visuitvoerder en roker uit Monnikendam, op een eerdere correspondentie van de directeur van de IJmuider markthallen. Steur spreekt zijn waardering uit voor de inspanningen van de directeur om de vismarkt te reguleren ("gezonde toestanden te scheppen"). De kern van de brief is een verzoek om strengere handhaving: Steur stelt voor om visventers die hun betalingsverplichtingen niet nakomen, de toegang tot de markt te ontzeggen. Hij voert aan dat er momenteel nog te veel "gestroopt" wordt door venters, wat wijst op ongeoorloofde handel of het omzeilen van de officiële marktregels. De toon is zakelijk en dringend, wat past bij de positie van Steur als belangenbehartiger van de visrokers.

Administratief bijblad / intern memorandum.

Dit document bevat een ambtelijke afwijzing van een voorstel van een zeker individu, N.J. Steur. Het verzoek hield in dat er regels moesten komen om 'venters' (ambulante handelaren) die schulden hadden bij groothandelaren ('grossiers') uit te sluiten van de markt. De auteur van de notitie adviseert dit verzoek niet in te willigen. De argumentatie hiervoor is pragmatisch: de belangenorganisatie van de grossiers heeft deze kwestie al vaker besproken, maar is nooit tot een werkbare oplossing of overeenstemming gekomen. De verschillende data en handtekeningen in de kantlijn laten het bureauctratische pad zien dat dit document in korte tijd (ongeveer anderhalve week) heeft afgelegd binnen een overheids- of marktinstantie.

Getypte administratieve namenlijst (mogelijk een leden- of distributieregister).

* **Inhoud:** De lijst bevat persoonsgegevens (naam, geboortedatum, adres) gesorteerd op een controlenummer met prefix 'BH'. De namen zijn gegroepeerd per achternaam (Schilder, Steur, Snoek, Tol, etc.). * **Geografie:** Het overgrote deel van de vermelde personen is woonachtig in Volendam. Onderaan de pagina staat één persoon (G. Ruurs) uit Monnickendam ('Mon'dam'). Typische Volendamse straatnamen zoals Zuideinde, Noordeinde en de Gouw zijn aanwezig. * **Terminologie:** Gebruik van 'Wijk'-aanduidingen naast straatnamen was gebruikelijk in de vroege 20e-eeuwse administratie. De kolommen '41/42' en '42/43' suggereren een jaarlijkse controle of betaling (bijv. contributie of distributierechten). * **Typografie:** Er is veelvuldig gebruik gemaakt van het herhalingsteken (") om 'Volendam' en de status in de jaarkolommen aan te geven.

Nota (rekening)

De nota is afkomstig van een visexporteur of -handelaar uit Monnikendam. Opvallend is dat de rekening niet gaat over de levering van vis zelf, maar over de administratieve en logistieke afhandeling van een zending: * **Porto Congé:** 'Porto' betreft verzendkosten. 'Congé' was in die tijd de term voor een officieel transportdocument of verlofbriefje, noodzakelijk voor het vervoer van goederen waarover accijns of controle werd uitgeoefend (zoals vis of sterke drank). * **Ambtsgeld:** Dit verwijst naar leges of administratieve vergoedingen die aan een beambte of kantoor moesten worden betaald voor het opmaken of stempelen van documenten. * **Datering:** De spelling "Vischhandel" (met 'ch') en het zeer lage telefoonnummer (№ 20) duiden op een datum in de vroege 20e eeuw, vermoedelijk tussen 1900 en 1930.

Handgeschreven verklaring op bedrukt briefpapier.

* **Handschrift:** Het document is geschreven in een vlot, zakelijk cursief handschrift dat typerend is voor de vroege 20e eeuw. De schrijver hanteert een zekere mate van abbreviatie (bijv. "vishandl" voor vishandelaar). * **Taal en spelling:** Er is sprake van een d/t-fout in "verklaard" (zou "verklaart" moeten zijn), een veelvoorkomend verschijnsel in informele of semi-formele correspondentie uit die tijd. * **Inhoudelijke details:** De verklaring bevestigt een betaling door een zekere Manuel Groot. Opmerkelijk is de formulering "minstens f 3.00", wat suggereert dat de afzender het exacte bedrag niet meer paraat had, maar wel een minimum kon bevestigen. Het bedrag van drie gulden had in de vroege 20e eeuw een aanzienlijk grotere koopkracht dan nu (vergelijkbaar met ongeveer 40 tot 50 euro vandaag de dag). * **Ondertekening:** De handtekening matcht de naam in de stempel, wat de authenticiteit van het document als bedrijfsverklaring onderstreept.

Handgeschreven verklaring op gelinieerd papier, voorzien van een bedrijfsstempel en ambtelijke registratiestempels.

Het document betreft een formele verklaring afgelegd door de vis-handelaar N.J. Steur uit Monnikendam. In deze verklaring bevestigt hij dat een vaste klant, C. Bras, woonachtig aan de Grote Noord 66 te Monnikendam, reeds zestien jaar (van 1926 tot 1942) vis bij hem koopt. Een latere toevoeging in een ander handschrift specificeert de frequentie van deze aankopen: "1 x per week". Het document is voorzien van een officieel ambtelijk stempel, wat duidt op registratie bij een overheidsinstantie.

Orderbon / handgeschreven factuur.

* **Inhoud:** Het document is een specificatie van geleverde viswaren. De posten betreffen "p." (mogelijk stuks of ponden van een specifieke vissoort), "tongjes" (kleine tongen), "rug" (rugstukken/filets van grotere vis), "tong" (zeetong) en een "snee" (moot of plak vis). * **Berekening:** De prijzen zijn genoteerd in guldens. De optelsom (48,00 + 43,20 + 8,00 + 47,25 + 9,00 + 14,95) komt exact uit op het totaalbedrag van **170,40**. Dit was voor die tijd een aanzienlijk bedrag, wat suggereert dat "Karel" mogelijk een inkoper voor een horecagelegenheid of een andere vishandelaar was. * **Datering:** De notitie "21.9 n" linksonder het totaal duidt waarschijnlijk op de datum: 21 september (de 'n' zou kunnen staan voor 'nota' of een maand-afkorting, hoewel 'n' niet direct naar september linkt, kan het ook een jaartal-notatie zijn). * **Telefoonnummer:** Het telefoonnummer "M 20" (met de M van Monnickendam) wijst op een periode waarin telefoonverkeer nog via een handmatige centrale verliep, wat het document waarschijnlijk in de jaren '30, '40 of vroege jaren '50 plaatst.

Getypte namenlijst (doorslag of stencil) op gelinieerd papier.

* **Structuur:** De lijst is alfabetisch/thematisch geordend op achternaam (Schilder, Sier, Smit, Steur, Snoek, Tol, Tuip/Tuyp, Veerman, Zwarthoed). De codes "EM" en "BZ" in de eerste kolom duiden waarschijnlijk op verschillende categorieën of districten. * **Geografie:** Bijna alle personen zijn woonachtig in Volendam, getuige de straatnamen en de aanhalingstekens (") onder de plaatsnaam Volendam. De laatste vermelding betreft iemand uit Monnickendam (afgekort als Mon'dam). * **Inhoudelijke details:** Er is een opvallende variatie in spelling (Tuip vs. Tuyp). De kolommen rechts tonen kruisjes ("x") onder "41/42", wat wijst op een administratieve handeling (zoals de uitgifte van distributiekaarten, visvergunningen of tewerkstellingsregisters) in dat specifieke jaar. * **Status:** De lijst is een officieel administratief document, waarschijnlijk afkomstig uit een gemeentelijk archief of een oorlogsarchief (bijv. de administratie van de Voedselcommissaris of de tewerkstelling).

Handgeschreven rapport/geleidebrief.

* **Handschrift:** Het betreft een vlot maar duidelijk leesbaar ambtelijk handschrift uit de vroege jaren '40. Opvallend is het consequente gebruik van de (toen al verouderde) spelling "behoord" in plaats van "behoort". * **Inhoud:** Het document lijkt een verantwoording te zijn van een ambtenaar of controleur met betrekking tot de registratie van personen op bepaalde lijsten. Er wordt onderscheid gemaakt tussen personen die deel uitmaken van "Combinatie Tol" en personen die op specifieke dateringen (26 en 27 juni) vermeld staan vanwege het "laten roken" (waarschijnlijk van vis). * **Terminologie:** "Rooken" verwijst hier zeer waarschijnlijk naar de visverwerking. De genoemde achternamen (Sier, Schilder, Steur, Keijzer) zijn typische Volendamse visserij-achternamen.

Boekhoudkundig overzicht / Kwitantielijst.

* **Inhoud:** Het document is een overzicht van wekelijkse ontvangsten van de vishandel N.J. Steur over het gehele jaar 1939. Het totaalbedrag over de eerste zeven maanden bedraagt f 2524,70, wat onderaan de tweede kolom wordt opgeteld bij de rest van het jaar tot een eindtotaal van f 4852,70. * **Producten:** De lijst in het midden somt de verhandelde vissoorten op: schelvis, aal (paling), spiering, sprot, makreel, bokking (gerookte haring in diverse varianten: spek-, harde- en versche bokking) en garnalen. * **Administratieve sporen:** De aantekening "Rept. 2/11 '43 bij N.V.C." suggereert dat deze cijfers uit 1939 tijdens de Tweede Wereldoorlog (november 1943) moesten worden gerapporteerd aan een instantie, waarschijnlijk de Nederlandsche Voedselvoorziening (N.V.C. staat mogelijk voor een afdeling daarvan). De grote "opb" paraaf kan staan voor "opgeborgen" of "opgebracht".

Document

* **Administratieve systematiek:** De lijst is genummerd van 267 t/m 444. Achter elke naam staat een bedrag, meestal 3000 eenheden (mogelijk guldens). Er zijn diverse aantekeningen gemaakt om personen met dezelfde naam te onderscheiden, zoals bijnamen (Schilder "Tekel", "Kippie", "Fik"), jaartallen ('85, '17) of patroniemen (Jobz, Jz, Sz). * **Symboliek:** De vinkjes ("v") suggereren dat de posten gecontroleerd of voldaan zijn. De "x" markeringen kunnen duiden op een afwijkende status of een specifieke betalingswijze. * **Bijzondere vermelding:** Bij nummer 346 (W. M. Ros) staat de handgeschreven toevoeging "i.d. gevangenis" met een bedrag van 2100, wat een specifiek juridisch of sociaal aspect aan deze administratie toevoegt. * **Namenmateriaal:** De grote hoeveelheid namen zoals "Schilder" en "Tol" wijst zeer sterk op de regio Volendam/Waterland.

Handgeschreven staat/overzicht van visaanvoer.

* **Eenheid:** De hoeveelheden zijn genoteerd in "½ kg". Dit was een gangbare administratieve eenheid voor grotere partijen vis. Zo komt de aanvoer van M. de Groot (25032 halve kilo's) neer op ruim 12,5 ton zeevis. * **Classificatie:** Het document maakt een scherp onderscheid tussen **zeevisch** en **zoetwatervisch**. Dit weerspiegelt de overgangsperiode van de Zuiderzee naar het IJsselmeer (na de voltooiing van de Afsluitdijk in 1932), waarbij vissers uit Volendam zowel op het zouter wordende IJsselmeer als op de Noordzee visten. * **Vissoorten:** Er wordt specifiek verwezen naar: * *Bliek:* Jonge haring of witvis. * *Sprot:* Een kleine zeevis, verwant aan de haring. * *Pos:* Een zoetwatervis die na de afsluiting van de Zuiderzee veel voorkwam. * *Aal:* Paling, een economisch zeer belangrijke soort. * **Symboliek:** De symbolen (x, xx, Γ, ┴) dienen als shorthand om snel te categoriseren wat de hoofdbestanddelen van de vangst waren per visser. * **Afkortingen:** "Volen" staat voor Volendam. De namen Steur, Holling, Winkel, de Groot en Oosterbaan zijn typische Volendamse vissersnamen. De toevoeging "ger. aal" kan staan voor 'geringe (hoeveelheid) aal' of 'gerookte aal', waarbij 'geringe' in deze administratieve context het meest waarschijnlijk is. De laatste regel "andere vanke & gen. visschers" betekent waarschijnlijk "andere vangsten van genoemde vissers".

Getypte doorslag of afschrift van een verklaring.

* **Status van het document:** De aanduiding "AFSCHRIFT" bovenaan en de afkorting "w.g." (was getekend) onderaan duiden erop dat dit niet het originele, handgetekende document is, maar een officiële kopie voor de administratie. * **Financiële gegevens:** De verklaring somt de omzet op van leveringen gerookte vis aan een specifieke klant in Amsterdam. Opvallend is de daling van de omzet: van 1.460 gulden in 1938 naar 880,60 gulden in 1940. Deze daling kan te maken hebben met de economische onzekerheid en het begin van de Duitse bezetting in mei 1940. * **Watermerk:** Het feit dat dit document is opgesteld op papier van de "Amsterdamsche Bank" suggereert dat de verklaring mogelijk is opgesteld ten behoeve van een bankinstelling, bijvoorbeeld voor een kredietaanvraag, een belastingkwestie of een zakelijke afwikkeling waarbij de bank als intermediair optrad.

Handgeschreven brief op briefpapier van een vereniging.

* **Inhoud:** Jac Keijzer, een visventer uit Volendam en lid van "Ploeg 10", verzoekt de Amsterdamse autoriteiten om toestemming om de visrantsoenen voor zijn gehele ploeg (bestaande uit vier personen) in één keer op te halen tijdens de middagdistributie. * **Vorm:** De brief is geschreven op het officiële briefpapier van de lokale visventersvereniging, wat de status van het verzoek onderstreept. Het taalgebruik is uiterst beleefd en formeel, passend bij de bureaucratische verhoudingen van die tijd. * **Administratieve verwerking:** Het document toont de volledige ambtelijke loop: ontvangst op 27 juli, toetsing aan bestaande voorschriften (verwijzing naar 'KM no. 150') en de uiteindelijke goedkeuring ("Geen bezwaar") op 31 juli door een functionaris genaamd De Haan. * **Ploegensysteem:** De nummers 88 en 95 achter de namen verwijzen waarschijnlijk naar persoonlijke registratienummers op een algemene lijst van visventers. Het werken in 'ploegen' was een methode om de distributie efficiënter te organiseren.

Administratieve lijst/register van handelaren.

* **Doel van de lijst:** Dit document lijkt een register van (markt)kooplieden of kleine zelfstandigen. Gezien de aard van de adressen (Jodenbuurt, Transvaalbuurt) en de rode onderstreping van namen, betreft dit zeer waarschijnlijk een lijst van Joodse straathandelaren die door de Duitse bezetter of een daaraan gelieerde instantie (zoals de Marktwezen-administratie of de Liro-bank) werd bijgehouden. * **Handgeschreven wijzigingen:** Er zijn diverse adreswijzigingen genoteerd. Sommige handelaren zijn verhuisd naar adressen buiten Amsterdam (Tilburg, Edam, Haarlem, Aalsmeer, Utrecht). * **Markeringen:** De 'X' achter de artikelen kan duiden op het intrekken van een vergunning, een vordering van voorraad, of een controle op de "Joodse status" van de onderneming. * **Handel:** De artikelen variëren van levensmiddelen (vis, groenten, fruit) tot galanterieën, manufacturen en consumpie-ijs.

Administratieve registratielijst (namenslijst).

De lijst is een systematische registratie van individuen, alfabetisch geordend op achternaam. De kolommen bevatten essentiële persoonsgegevens: volledige naam, geboortedatum, geboorteplaats, nationaliteit (vrijwel uitsluitend Nederlands) en het huidige woonadres. De laatste kolom bevat numerieke codes die waarschijnlijk verwijzen naar administratieve eenheden, etages (I, II, III), of specifieke woningkenmerken (zoals "h" voor huis, "bov" voor boven). De rode vinkjes suggereren dat deze lijst is gebruikt voor een verificatieproces, mogelijk in voorbereiding op oproepen voor deportatie of werkverruiming. De adressen zijn geconcentreerd in de Amsterdamse Transvaalbuurt en de Jodenbuurt, wijken waar de Joodse bevolking in die periode gedwongen werd te gaan wonen.

# TRANSCRIPTIE [Links bovenin:] J. Brouwer

# TRANSCRIPTIE den heer J.Schilder (Beest) Dril 7, V o l e n d a m.

# TRANSCRIPTIE [Linkerbovenhoek] Th. Ströer, adres onv. P. 24/4

# TRANSCRIPTIE **Verhoor van den verdachte J. VLEESDRAAGER.**

# TRANSCRIPTIE afz. J. E. Schrandt Corn. Anthoniszstr 49 II Amsterdam. Z.