M. Prins

Officiële correspondentie / Oproepingsbrief.

* **Inhoud:** De brief is een formele waarschuwing aan een marktkraamhouder of sollicitant. Omdat de heer Prins zijn 'voorkeurskaart' voor de Albert Cuypmarkt niet regelmatig heeft gebruikt, dreigt hij van de wachtlijst (sollicitantenlijst) geschrapt te worden conform het marktreglement. * **Procedure:** Er wordt nog geen definitief besluit genomen; de geadresseerde krijgt de kans zich te verantwoorden bij de Inspecteur van het Marktwezen aan de Jan van Galenstraat. * **Tijdgeest:** De brief is gedateerd op 10 augustus 1940, slechts enkele maanden na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. De toon is strikt administratief en juridisch correct.

Administratieve kaart/dossierblad van het Amsterdamse Marktwezen.

Dit document is een officiële registratie van een overtreding van het marktreglement in Amsterdam. * **De betrokkene:** Het betreft de heer (of mevrouw) M. Prins, woonachtig aan de Govert Flinckstraat 53-hoog. De Govert Flinckstraat ligt direct achter de Albert Cuypstraat, een gebruikelijke woonlocatie voor marktkooplieden van deze markt. * **De overtreding:** Prins is opgeroepen omdat hij/zij de toegewezen standplaats op de Albert Cuypmarkt niet "geregeld" (regelmatig) bezette. Standplaatsen waren schaars en de gemeente eiste dat deze effectief gebruikt werden; bij langdurige afwezigheid kon de vergunning worden ingetrokken. * **Procedures:** Op 17 augustus 1940 werd Prins om 9:00 uur ontboden voor verhoor of uitleg. De inspecteur noteerde handmatig "zal schrijven", wat wijst op een formele waarschuwing of vervolgcorrespondentie. Rechtsonder staat een verwijzing naar een volgend dossiernummer (25/153/26) voor een nieuwe oproep ("opb") op 2 september 1940, wat suggereert dat de kwestie niet direct was opgelost.

Document

* **Inhoud:** De schrijver, M. Prins, drukt de wens uit dat een specifieke fout of een misverstand (het "abuis") wordt opgehelderd. Er wordt expliciet gevraagd om een reactie ("berichtje") van de ontvanger. * **Toon:** De toon is beleefd en formeel-zakelijk. Dit komt naar voren in het gebruik van woorden als "Gaarne" en de eerbiedige hoofdletter bij het voornaamwoord "U". * **Schrift:** Het document is geschreven in een vlot, hellend cursief handschrift. De letters zijn goed gevormd en consistent, wat duidt op een geoefende schrijver. * **Fysieke staat:** Het document vertoont horizontale en verticale vouwlijnen, wat aangeeft dat het briefje gevouwen is geweest, waarschijnlijk voor verzending in een envelop. De tekst beslaat de bovenste helft van het blad.

Brief op officieel briefpapier.

* **Taal en stijl:** De brief is opgesteld in een formele, ambtelijke stijl die kenmerkend is voor de vroege 20e eeuw ("Uwerzijds", "accoordbevinding"). Er zijn enkele typografische eigenaardigheden, zoals het ontbreken van spaties na komma's en de verouderde spelling "bereidt" (met een 't' waar een 'd' hoort). * **Kern van het verzoek:** Salomon van Engel, een ijsverkoper op de Dappermarkt, vraagt toestemming om zijn dochter hem te laten vervangen wanneer hij voor zakelijke beslommeringen weg moet. Voorheen deed zijn (inmiddels overleden) echtgenote dit waarschijnlijk. Omdat ijs een bederfelijk product is ("niet ten goede komt"), is continuïteit bij de kraam essentieel. * **Administratieve context:** De brief toont de rol van de beroepsvereniging als intermediair tussen de individuele koopman en de gemeentelijke instanties (Dienst Marktwezen). De stempels en kengetallen duiden op een strikte bureaucratische afhandeling.

Administratieve lijst/register (waarschijnlijk uit de Tweede Wereldoorlog).

* **Structuur:** Een tabeloverzicht waarbij de rijen individuen vertegenwoordigen en de kolommen diverse statuskenmerken of verblijfplaatsen lijken te zijn. * **Kolomkoppen:** Veel koppen zijn afgekort. "W.str" staat waarschijnlijk voor Westerbork, "A. Camp" mogelijk voor Auschwitz of een ander 'Arbeitslager'. "W.pl." zou woonplaats kunnen betekenen. * **Markeringen:** De schuine streepjes (/) geven aan op wie een bepaalde kolom van toepassing is. * **Codering:** De kolom "Nom." (Nummer) bevat een doorlopende nummering (136-166), met uitzondering van personen die een "A" codering hebben (waarschijnlijk een andere categorie of transport). * **Annotaties:** De "X"-nummers in blauw en de omcirkelde rode getallen (16 t/m 20) zijn later toegevoegd, mogelijk voor kruisverwijzingen naar andere registers of dossiers.

Document

Dit document is een officiële administratieve aanzegging van de Dienst van het Marktwezen in Amsterdam. De kern van de brief is een waarschuwing: de heer M. Prins dreigt zijn inschrijving op de sollicitantenlijst voor de Ten Katemarkt te verliezen omdat hij zijn 'voorkeurskaart' onvoldoende heeft gebruikt. Het proces is strikt juridisch ingekleed met een verwijzing naar artikel 10 van het Reglement op de Markten. Voordat de definitieve beslissing tot schrapping wordt genomen, krijgt de betrokkene de kans op een hoorgesprek ("om te komen bij den Inspecteur"). Dit toont de bureaucratische zorgvuldigheid van de gemeentelijke diensten in die tijd aan.

Administratieve registratiekaart van de marktpolitie of het marktwezen.

Dit document is een officiële waarschuwing of dossierkaart betreffende een overtreding van de marktverordening in Amsterdam. De betrokkene, **M. Prins**, woonachtig in de Wagenaarstraat (Oud-West), had een vaste standplaats op de nabijgelegen **Ten Katemarkt** (geregistreerd als kavel of standplaats 339). De reden van de administratieve actie is dat de marktkoopman zijn plaats niet regelmatig bezette. Hij werd gesommeerd om op 13 maart 1940 om 09:00 uur te verschijnen voor tekst en uitleg. De inspecteur noteerde echter dat de heer Prins niet is komen opdagen ("Aan oproeping geen gevolg gegeven"). De voorgestelde sanctie onderaan de kaart is resoluut: "**Intrekken**", wat betekent dat de marktvergunning of de specifieke standplaats van deze koopman werd ingetrokken.

Administratief register of kasboek van marktkooplieden/vergunninghouders.

* **Structuur:** Het document is opgezet als een kwantitatief overzicht. Elke rij vertegenwoordigt een handelaar, en de kolommen rechts dienen om de handelstypes te turven. * **Inhoud:** De lijst toont een grote diversiteit aan kleinschalige handel rond de eeuwwisseling, met een sterke nadruk op tweedehands kleding ("2' hands kleeding"), wat met 24 vermeldingen de grootste categorie is. * **Sociaal-economisch:** De overvloed aan Joodse achternamen (zoals Polak, Waterman, Cohen, Casseres, Montezinos) suggereert dat dit register betrekking heeft op een Joodse buurt of markt, zeer waarschijnlijk de Amsterdamse Jodenbuurt (bijv. Waterlooplein of Uilenburg). * **Tijdsspanne:** Hoewel de data ver uit elkaar liggen, lijken de inschrijvingen in een vergelijkbaar handschrift te zijn gedaan, wat kan duiden op een overschrijving uit eerdere registers voor administratieve doeleinden of een langdurig lopend dossier per standplaats.

Getypte lijst van marktkooplieden.

* **Demografie:** De lijst bevat namen van personen die nagenoeg allemaal van Joodse afkomst zijn. De geboortedata lopen uiteen van 1874 (B. Rozelou) tot 1920 (E. de Leeuw), wat wijst op een brede leeftijdsgroep die actief was in de handel. * **Geografie:** De woonadressen concentreren zich in de bekende Amsterdamse wijken waar veel Joodse burgers woonden, zoals de Jodenbuurt (St. Antoniesbreestraat, Rapenburg), de Transvaalbuurt (Retiefstraat, Tilanusstraat, Blasiusstraat) en de Rivierenbuurt (Rijnstraat, Lekstraat). * **Economie:** De verhandelde artikelen laten een divers beeld zien van de marktsector: textiel, manufacturen, verse eetwaren (aardappelen, groenten, fruit, vis, brood) en huishoudelijke artikelen. * **Administratieve bijzonderheden:** De optelsom onderaan is cruciaal. Het toont aan dat er 271 plaatsen zijn toegewezen ("uitgereikt"), terwijl er in eerste instantie slechts 254 beschikbaar waren, wat resulteert in een tekort of overschot van 17 plaatsen (mogelijk extra plekken die buiten het reguliere raster werden gecreëerd).

Handgeschreven mutatielijst of bevolkingsregister-uittreksel (waarschijnlijk afkomstig uit het Stadsarchief Amsterdam).

* **Structuur:** Het document is strikt ingedeeld in drie verticale kolommen. De linkerzijde bevat de gezinshoofden of hoofdbewoners, de middelste kolom hun nieuwe verblijfplaats, en de rechterzijde dient voor administratieve afhandeling. * **Symboliek:** * **V / VV:** Waarschijnlijk 'Verhuisd' of 'Verschreven'. De rode dubbele vinkjes duiden op een voltooide controle. * **S:** Waarschijnlijk 'Schrapping'. Dit komt vaak voor bij data en kan betekenen dat de persoon uit de lopende registers van de buurt is verwijderd wegens vertrek naar een ander district of overlijden. * **Romeinse cijfers:** De toevoegingen $I$, $II$, $III$ en $hs$ (huis) specificeren de etage in Amsterdamse portiekwoningen. * **Handschrift:** Een verzorgd, ambtelijk lopend schrift (latijns cursief), typisch voor Nederlandse administraties uit de eerste helft van de 20e eeuw. ---

Handgeschreven brief / verzoekschrift.

De brief is een zakelijk verzoek met betrekking tot de bezetting van een standplaats op een Rotterdamse markt. De afzender, M. Prins, vraagt toestemming om een plek die vrijkomt door het vertrek van werknemer G. Simons over te dragen aan een nieuwe medewerker, T. Bont. * **Taalgebruik:** Het document hanteert de voor die tijd gebruikelijke formele beleefdheidsvormen ("verzoek ik U beleefd", "Uw geerd schryven"). * **Handschrift:** Het betreft een vlot maar leesbaar handschrift in inkt. De schrijfwijze "geerd" (voor geëerd) en "schryven" is kenmerkend voor de periode. In regel 10 staat "word" waar we tegenwoordig "wordt" verwachten. * **Details:** Er wordt specifiek gevraagd om een "voorlopig bewijs", wat erop wijst dat men direct aan de slag wilde gaan terwijl de officiële administratieve afhandeling nog liep.

Handgeschreven administratief register / mutatielijst.

Dit document is een administratieve neerslag van de systematische uitsluiting van (voornamelijk Joodse) marktkooplieden in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De lijst bevat namen van personen wier vergunning is ingetrokken of die uit het register zijn verwijderd ("Afgevoerd"). Opvallend is de vermelding van de **Gaaspstraat**. Dit was een van de weinige plekken waar Joodse kooplieden na 1941 nog mochten staan, nadat zij van de reguliere markten waren verbannen. Veel van de namen op deze lijst (zoals Pimentel, Van Praag, Sarphati en Schijveschuurder) zijn typisch Sefardisch of Asjkenazisch Joods. De kolom "Artikel" geeft inzicht in de schaarste-economie van die tijd (vermeldingen van "Surrogaten" en "Verdeelvisch").

Administratieve lijst van personen (waarschijnlijk Joodse Amsterdammers) die zijn "afgevoerd" of verplaatst.

Dit document is een administratieve lijst die de verplaatsing en deportatie van Joodse inwoners van Amsterdam vastlegt tijdens de Tweede Wereldoorlog. Enkele kernpunten: * **L. Gombault:** De titel verwijst naar "Hr. Gombault". Louis Gombault was een functionaris die betrokken was bij de administratie van geconfisqueerde Joodse bezittingen (mogelijk gelieerd aan de LIRO-bank of de Joodsche Raad). * **Bestemmingen:** Veel personen worden overgebracht naar locaties zoals de **Gaaspstraat** (waar een schoolgebouw werd gebruikt als verzamelplaats), **Waterlooplein** of **Joubertstraat**. Dit waren adressen in de aangewezen Joodse wijken of verzamelpunten voor transport. * **Afkortingen en termen:** * **"n. Dsl."**: Staat voor "naar Duitschland". In de context van 1943 was dit het eufemisme voor deportatie naar de vernietigingskampen via Westerbork of Vught. * **"wanbetaling"**: Dit duidt op het niet betalen van huur of belastingen, wat door de bezetter vaak als juridisch voorwendsel werd gebruikt om mensen uit hun huizen te zetten en te deporteren. * **"insluiting"**: Arrestatie of opsluiting. * **"overlijden"**: Eén persoon (S. Schnitzler) is geregistreerd als overleden op de aangegeven datum. * **De blauwe lijn:** De verticale kronkellijn over de data suggereert dat deze mutaties zijn verwerkt in een centraal register of dat de genoemde personen definitief "afgehandeld" (gedeporteerd) waren.

Officiële brief / Marktvergunning-correspondentie.

* **Inhoud:** In deze brief krijgt mevrouw Ester Moscoviter-Fresco toestemming van de gemeente om op haar marktplaats op het Waterlooplein te worden bijgestaan door Debora Fresco. De toestemming is "tot wederopzegging", wat betekent dat de overheid de toestemming op elk moment kan intrekken. * **Taalgebruik:** De brief hanteert de voor die tijd gebruikelijke zakelijke en afstandelijke ambtelijke toon. Opvallend is de correctie in de tekst: de term "vervangen" is met x-en doorgehaald. Dit is een juridisch essentieel onderscheid: Debora Fresco mocht mevrouw Moscoviter enkel *helpen* (bijstaan), maar niet haar plek *innemen* (vervangen). * **Administratie:** De handgeschreven aantekeningen tonen het proces in het stadhuis: de inspectie door ambtenaren (Prins en Gombault) en de bevestiging dat de brief op 25 maart daadwerkelijk is verzonden.

# TRANSCRIPTIE 2 Persoonlijk bezoek uitsluitend na oproeping." De Directeur der afdeeling Arbeidszaken, M.I. P R I N S

# TRANSCRIPTIE 31/17/2 M. *Extra* VP/G. 6 April 1939. den Heer H. Prins, Joden Houttuinen 32, <u>Amsterdam-Centrum.</u> Wyk 2. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 20 Maart jl. bericht ik U, dat het daarin vervatte verzoek <u>niet</u> voor in- williging in aanmerking kan komen. De Directeur,

# TRANSCRIPTIE Den heer Inspecteur v/h Marktwezen. Alhier. Pr: 31/41 / M 40.

# TRANSCRIPTIE P. Smit } A W Rijnders } prijs ? J Nobbe }

# TRANSCRIPTIE No. 25/261/1 M. 1940 20/12 Amsterdam 18 Dec. 1940 Ondergeteekende W. Prins standplaatshouder Albert Cuypstr. t.o. 140 bericht u met deze dat hij ziek is en zich onder Dokters behandeling heeft gesteld. Daar het zich laat aanzien dat het voor enkele dagen zal zijn (steenpuist) roep ik met deze uw welwillende medewerking in door mijn zaak te laten waarnemen door de Zonen van **Roel...