D. Zwaan

Ambtelijke brief/kennisgeving (doorslag op dun papier).

De brief is een formele mededeling aan een marktkoopman, de heer D. Zwaan, die woonachtig was in de Wagenaarstraat in Amsterdam-Oost. Uit de tekst blijkt dat de heer Zwaan zijn legitimatiebewijs voor zijn standplaats op de Dappermarkt heeft ingeleverd. De reden hiervoor is dat hij is opgenomen in de "Opbouwdienst". Zolang hij deel uitmaakt van deze dienst, wordt hij vrijgesteld van het betalen van marktgeld (de verschuldigde belasting/pacht voor een marktplaats). De directeur stelt echter de voorwaarde dat de heer Zwaan een officieel bewijs (verklaring) van zijn commandant overlegt, waarin de exacte begindatum van zijn diensttijd staat vermeld. De handgeschreven correctie boven de eerste regel suggereert dat de typist "Naar aanleiding van het feit" beoogde, in plaats van de aanvankelijk getypte fout "Naar ter aanleiding van feit".

Doorslag van een getypte brief met handgeschreven correcties en annotaties.

In deze brief wordt de heer D. Zwaan geïnformeerd over een vrijstelling van het betalen van 'marktgeld'. De heer Zwaan was blijkbaar werkzaam op de dagmarkt in de Dapperstraat (Amsterdam-Oost). Omdat hij is opgenomen in de **Opbouwdienst**, hoeft hij gedurende die periode geen staangeld te betalen, mits hij een bewijs van zijn commandant aanlevert. De brief hanteert de toenmalige spelling (vrygesteld, blykt, mynen) en de administratieve indeling van Amsterdam in wijken (Wyk 18). De handgeschreven correcties en de paraaf "M. de Haan" duiden op de interne administratieve verwerking van het document.

Typoscript (doorslag op dun papier).

Het betreft een formele brief gericht aan de heer D. Zwaan, woonachtig in de Wagenaarstraat in Amsterdam-Oost. De strekking van de brief is de bevestiging van een vrijstelling van het betalen van marktgeld voor zijn staanplaats op de dagmarkt in de Dapperstraat. Deze vrijstelling is gekoppeld aan het feit dat de geadresseerde is opgenomen in de "Opbouwdienst". Om de administratie te voltooien, dient hij een bewijs van zijn commandant te overleggen. Het document vertoont de kenmerken van een ambtelijke doorslag, inclusief handgeschreven correcties om de tekst grammaticaal sluitend te maken ("Naar aanleiding van *het* feit").

Handgeschreven conceptbrief/minuut.

Het document is een concept voor een officiële mededeling aan een marktkoopman, de heer (of mevrouw) D. Zwaan. De kern van de brief is dat de geadresseerde geen marktgeld (staangeld) hoeft te betalen voor zijn of haar plek op de Dapperstraat-markt gedurende de tijd dat deze dienst doet in de zogenaamde 'Opbouwdienst'. De tekst bevat diverse redactionele wijzigingen die typisch zijn voor een administratief proces: 1. **Correctie van zinsbouw:** De schrijver vervangt "inlevering van Uw legitimatiekaart" door "dat Uw legitimatiekaart... is ingeleverd". 2. **Voorwaarde:** Er wordt nadrukkelijk gevraagd om een bewijs van de commandant, inclusief de exacte begindatum van de dienstplicht/werkzaamheden. 3. **Administratieve sporen:** De datum 26-9-40 linksboven geeft waarschijnlijk de datum van binnenkomst van de aanvraag aan, terwijl 1-10-40 de datum van afhandeling/verzending van dit antwoord is.

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

In deze brief verzoekt de heer D. Zwaan om een "verhoogde toewijzing" van garnalen en zoetwatervis. Hij motiveert zijn verzoek door te wijzen op zijn afkomst; hij claimt uit een familie van vishandelaren te komen ("in de vishandel geboren"). Op basis van deze achtergrond vindt hij dat hij recht heeft op een grotere toewijzing, vergelijkbaar met anderen die blijkbaar al een dubbele toewijzing ontvingen. De administratieve aantekeningen bovenaan de brief geven het verloop van de aanvraag weer: * De aanvrager was werkzaam als "knecht bij van der Gevers". * Het verzoek is uiteindelijk "afgewezen", blijkens de potloodaantekening van een inspecteur ("m. Insp."). * De afhandeling en archivering vonden plaats in april 1943, enkele maanden na de oorspronkelijke aanvraag.

Brief (doorslag/officieel schrijven)

Het document is een zakelijke afwijzing van een verzoek om extra toewijzing van goederen. De heer D. Zwaan Czn. had op 14 september 1942 een verzoek ingediend voor een verhoogde hoeveelheid ongepelde garnalen. Een commissie, ingesteld door de Visscherijcentrale, heeft dit verzoek onderzocht en geoordeeld dat hij hier niet voor in aanmerking komt. De brief is formeel van toon en draagt de kenmerken van een ambtelijke beslissing in een tijd van schaarste en distributie.

Ambtsbrief / Oproep voor het arbeidsbureau.

Dit document is een officiële oproep van de directeur van (vermoedelijk) het Gewestelijk Arbeidsbureau in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kern van de brief is de sommatie aan drie mannen om zich te melden op het kantoor aan de Jan van Galenstraat 14. De tekst is kort en dwingend. De ontvangers worden expliciet gevraagd bewijsstukken mee te nemen die aantonen dat zij zijn vrijgesteld of medisch afgekeurd voor werk in het buitenland. Dit duidt direct op de *Arbeitseinsatz*: de gedwongen tewerkstelling van Nederlandse mannen in de Duitse oorlogsindustrie. Opvallend is de administratieve precisie: de brief bevat diverse referentienummers en een handgeschreven verzenddatum. De adressen van de geadresseerden (Pieter Nieuwlandstraat en Reinwardtstraat) liggen in de Dapperbuurt in Amsterdam-Oost.

Handgeschreven notitie op een klein vel papier.

De notitie is een instructie of geheugensteun voor het oproepen van drie specifieke individuen. De hoofdboodschap is dat zij bewijs ("gegevens") moeten overleggen over hun status met betrekking tot de arbeidsplicht. * **Insp.**: Deze afkorting staat waarschijnlijk voor "Inspecteur" of "Inspectie", mogelijk van het Gewestelijk Arbeidsbureau (GAB). * **Tewerkstell.**: Een gangbare afkorting voor "tewerkstelling". * **Status**: De termen "afgekeurd" (medisch ongeschikt bevonden) en "vrijgesteld" (ontheffing gekregen op basis van beroep of andere redenen) duiden op een administratieve controle van hun dossier. * **Onderaan**: De notatie "20. 2" duidt op de datum 20 februari. De letter "S" kan een paraaf of een specifieke dossiercodering zijn.

Document

Dit document is een register van de distributie van goederen of bonnen (aangeduid als "stuks") tijdens de bezettingsjaren. De namenlijst in de eerste twee kolommen bevat veel familienamen die kenmerkend zijn voor Volendam (zoals Veerman, Zwaan en Zwarthoed), wat de locatie van het distributiekantoor nader specificeert. De getallen achter de namen duiden waarschijnlijk op het aantal rantsoenbonnen dat aan specifieke winkeliers of distributiepunten werd verstrekt voor verdere verdeling. In de rechterkolom is een consolidatie van de cijfers te zien, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen de reguliere kleinhandel, de Joodsche Raad en publieke diensten. De doorhalingen en correcties wijzen op een actief gebruikt administratief werkdocument.

Getypte namenlijst met handgeschreven annotaties en correcties.

* **Doel:** Dit document lijkt een administratieve lijst voor de toewijzing of registratie van vis (aal/paling), vermoedelijk bij een visafslag of binnen een handelsvereniging. * **Terminologie:** De kolom "Aantal Aal" duidt op stuks, terwijl "kg. Zw." waarschijnlijk duidt op kilogram 'Zware' aal, een specifieke sortering. * **Correcties:** De vele doorhalingen en handmatige wijzigingen wijzen op een dynamisch document dat over een langere periode werd bijgewerkt. Opvallend is dat veel '15' waarden naar '20' zijn verhoogd. * **Sociaal-Economisch:** De namenlijst is representatief voor de Noord-Hollandse vishandel in de vroege 20e eeuw. De aanwezigheid van veel joodse namen (Polak, Wurms, Wijnschenk, Zak) is historisch consistent met de Amsterdamse vishandel van die tijd. * **Datering:** De data tussen haakjes bij J. Vos (1883) en Sal. Wijnschenk Sr. (1881) zijn waarschijnlijk geboortedata, wat suggereert dat de lijst dateert van ergens tussen 1910 en 1940.

Administratieve distributielijst voor levensmiddelen.

* **Inhoud:** Het document registreert de distributie van "bokkingen" aan individuen. Per persoon wordt genoteerd hoeveel stuks er op welke dag zijn afgegeven. De meeste personen op deze pagina ontvangen in totaal 3000 bokkingen (1400 op de eerste dag en 1600 op de tweede). * **Administratieve tekens:** * De **rode kruisen (X)** voor de nummers duiden waarschijnlijk op het voltooien van de volledige toewijzing (3000 stuks). * De **handtekeningen** in de kolommen '1e uitgifte' en '2e uitgifte' dienen als bewijs van ontvangst. * De **data boven de namen** (bijv. 17.9.09 bij R. Zwaan) zijn geboortedata, gebruikt ter identificatie wanneer meerdere personen dezelfde achternaam en initiaal hebben. * **Berekening:** De handgeschreven som "119 x 1400" suggereert een totaaltelling van het aantal personen dat de eerste portie van 1400 stuks heeft ontvangen over een groter deel van de administratie.

Handgeschreven ambtelijke notitie op los blad.

De notitie betreft een feitenrelaas over de arbeidsactiviteiten van de heer D. Zwaan gedurende de zomer en herfst van 1943. Zwaan verliet eind juni zijn post bij de Wehrmacht om in de civiele betonbouw (mogelijk gerelateerd aan verdedigingswerken zoals de Atlantic Wall) nabij Hengelo te gaan werken. Vanwege de zware fysieke aard en de lage beloning nam hij ontslag, wat mogelijk was omdat hij geen bindend contract had. Hij keerde daarna terug naar de Wehrmacht. De laatste regels zijn cruciaal: er wordt expliciet vermeld dat er geen sprake was van uitzending naar Duitsland. Dit suggereert dat de notitie dient om vast te leggen dat Zwaan niet geprobeerd heeft de arbeidsinzet (*Arbeitseinsatz*) te ontduiken of illegaal uit zijn werk is vertrokken.

Handgeschreven lijst met namen, getallen en afvinktekens.

* **Structuur:** Het document is opgezet als een controlelijst. In de linker kolom staan familienamen, soms voorafgegaan door voorletters en in één geval gevolgd door een patroniem ("Hz" voor Hendrikszoon bij K. Zwaan). * **Getallen:** Bijna elke regel bevat het getal "1600". Alleen de laatste regel vermeldt "1400". Dit getal zou kunnen staan voor een bedrag (bijv. in guldens), een hoeveelheid goederen, of een polisnummer. * **Groepering:** Opvallend is het gebruik van accolades (`}`) om namen te groeperen. Dit suggereert dat deze personen bij elkaar horen (bijvoorbeeld een familie of een zakelijk samenwerkingsverband) en dat de daaropvolgende controle (het eerste kruisje) voor de groep als geheel geldt. * **Controlemarkers:** Er zijn twee verticale rijen met kruisjes (X) aan de rechterzijde. De eerste rij lijkt direct gekoppeld aan de individuele regels of groepen. De tweede rij lijkt een secundaire of finale controle te zijn voor de gehele post.

Handgeschreven notitie op een klein, rechthoekig vel papier.

* **Inhoud:** Het document bevat een lijst van vier personen: Van Beers en drie individuen met de achternaam Zwaan (met de initialen D., W.J. en K.). * **Terminologie:** Het woord "ontboden" duidt op een officiële of dwingende oproep om ergens te verschijnen. Het feit dat dit woord bij zowel de namenlijst als bij de tijdsbepaling staat, benadrukt de actie. * **Tijdsbepaling:** De notitie in grafietpotlood onderaan specificeert het moment van de oproep: "Wo. [Woensdag] den middag". * **Handschrift:** Het betreft een vlot, enigszins gehaast maar leesbaar cursief handschrift, typerend voor de eerste helft van de 20e eeuw.

Getypte brief met handgeschreven kanttekeningen en ondertekening.

* **Kern van het geschil:** De briefschrijver, visdetailhandelaar W. van As, beklaagt zich over een gemiste vislevering op zaterdag 29 juli 1944. Vanwege de geringe aanvoer en de alphabetische volgorde (men was bij letter K, Van As viel onder A) dachten de handelaren dat er die dag niets meer voor hen zou zijn en vertrokken zij rond 17:00 uur. Later die dag kwam er echter onverwacht toch een wagon binnen, waardoor de verdeling alsnog tot de letter A kwam. * **De gedupeerden:** Van As voegt een lijst van 20 namen toe (waaronder hijzelf en diverse leden van de familie Zwaan) die door hun vroege vertrek hun toewijzing misliepen. * **Ambtelijke reactie:** De handgeschreven notitie onderaan de brief suggereert een afwijzing van het verzoek. De ambtenaar stelt dat de kooplui op de Centrale Markt (C.M.) "vrijwillig zijn gegaan" en dat de gevolgen daarvan voor hun eigen rekening ("consequentie") komen.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Getypt ambtelijk rapport met handgeschreven toevoegingen en handtekeningen. * **Kenmerk:** № 2B/97/3 M. 1940 20/8 (bovenaan); 2B/97/417 (onderaan handgeschreven). * **Datum:** 28 augustus 1940. * **Locatie:** Amsterdam. * **Betrokkene:** A. Zwaan (geboren ca. 1904, woonachtig Fahrenheitstraat 82, Amsterdam). * **Instantie:** Dienst van het Marktwez...

# TRANSCRIPTIE *Extra* [handgeschreven in potlood] HB. den Heer H.J. Zwaan, Grensstraat 43 huis, Amsterdam-Oost. Wijk: 11. 461/627/2 M. 6 October 1942. Hierbij deel ik U mede, dat er dezerzijds geen bezwaar be- staat, dat, gedurende den tijd, dat U de kaderschool der W.A. be- zoekt, Uw toewijzing visch aan Uw vader wordt overgedragen. De Directeur,

# TRANSCRIPTIE [Rechtsboven:] den Heer D. Zwaan, Wagenaarstraat 21 III, Amsterdam-Oost. Wijk 18. [Midden links:] 26/69/1 H [Midden rechts:] 1 October 1940. [Hoofdtekst:] het Naar ~~ter~~ aanleiding van feit, dat Uw legitimatiekaart voor de dagmarkt Dapperstraat te mijnen kantore is ingeleverd, deel ik U mede, dat U gedurende Uw opname in den Opbouwdienst vrijgesteld zult wo...

# TRANSCRIPTIE [Linksboven, stempel/kenmerk:] № 4/6A/910/1 M. 1942 19/12 [Middenboven, handgeschreven in potlood:] knecht bij van der Gevers afgewezen [gevolgd door een paraaf] m. Insp. in dossier April 1943 [Rechtsboven:] Amsterdam 17-12-’42 Mijnheer, Ondergetekende verzoekt U hierbij beleefd om een verhoogde toewijzing van garnalen en zoetwatervis, daar hij als lid van een familie die om zo...

# TRANSCRIPTIE *Opmerking: Doorgehaalde tekst is weergegeven met een streep erdoorheen, handgeschreven toevoegingen staan tussen vierkante haken [ ].* [Extra] den Heer D. Zwaan, Wagenaarstraat 21 III, <u>Amsterdam-Oost.</u> Wyk 18. 26/69/1 M 1 October 1940. [het] Naar ~~aan~~ aanleiding van feit, dat Uw legitimatiekaart voor de dagmarkt Dapperstraat te mijnen kantore is ingeleverd, deel ik U ...