J. de Haas

Document

* **Voertuigen**: De lijst toont een dominantie van Amerikaanse merken zoals Ford en Chevrolet, die in het interbellum de Nederlandse markt beheersten. Het jongste voertuig is uit 1939, wat de datering van het document bevestigt. * **Geografie**: De kentekens maken gebruik van het oude provinciale systeem: **G** (Noord-Holland), **H** (Zuid-Holland) en **P** (Utrecht). De toevoeging 'Z' (zoals GZ) werd gebruikt toen de reguliere nummerreeksen vol raakten. * **Organisatie**: De indeling in 'Pieren' en de aantekeningen "buiten A'dam" wijzen op een logistieke administratie. Dit was essentieel voor het coördineren van de aan- en afvoer van goederen naar de Centrale Markthallen, zeker in tijden van schaarste of mobilisatie. * **Personen**: Opvallend is de familie Smeerdijk in sectie Pier C, die over een aanzienlijk wagenpark van vijf vrachtwagens lijkt te beschikken.

Officieel ambtelijk bijblad/memo (Algemene Zaken Model No. 14).

* **Kernproblematiek:** De heer J. de Haas, een marktkoopman uit Monnikendam die reeds op zaterdagen op de markt op het Mosplein staat, wenst daar ook op andere weekdagen een standplaats te bezetten. * **Bemiddeling:** Het verzoek wordt niet door de persoon zelf, maar door de "Eerste Coöp Verb.- Inkoop-Vereeniging 'De Toekomst'" ingediend. Dit wijst op de rol van coöperatieve verenigingen als belangenbehartigers voor hun leden bij de overheid. * **Besluitvorming:** Het verzoek wordt afgewezen op juridische/administratieve gronden: De Haas beschikt niet over de noodzakelijke "ventvergunning" voor doordeweekse dagen. Een apart verzoek om hem deze vergunning alsnog te verlenen, is reeds door de verantwoordelijke wethouder afgewezen. * **Administratieve sporen:** De verschillende data (25/5, 1/6, 3/6) en referentienummers (90/29/1 en 90/29/3) tonen de formele afhandeling van het dossier over een periode van ongeveer twee weken.

Doorslag van een verzonden brief (typemachine).

* **Inhoud:** De brief is een formele reactie op een schrijven van de heer Jongerts uit Monnikendam. De directeur laat weten dat een zekere J. de Haas (wonende aan het Zuideinde 151) reeds een vaste plek heeft op de zaterdagmarkt op het Mosplein. Een verzoek om op andere dagen een standplaats te bezetten wordt afgewezen met de logische reden dat er op die locatie op andere dagen simpelweg geen markt plaatsvindt. * **Terminologie:** "a costi" is een enigszins ongebruikelijke term in deze context, mogelijk een verschrijving of een specifieke verwijzing naar de woonplaats/verblijfplaats van J. de Haas (mogelijk "alhier" of een verwijzing naar Amsterdam). * **Vorm:** Het document is een typische administratieve doorslag op dun papier, bestemd voor het eigen archief van de verzendende instantie. De handgeschreven aantekening "Verzonden 5/6" bevestigt de daadwerkelijke verzenddatum.

Getypte brief (doorslag of origineel op blanco papier).

* **Kernboodschap:** De brief is een antwoord op een eerdere vraag van de heer Jongerts. De directeur deelt mede dat een zekere J. de Haas op zaterdagen een vaste plek heeft op de markt aan het Mosplein. Er wordt expliciet vermeld dat de Haas (of wie dan ook) daar op andere dagen geen standplaats kan krijgen, omdat er alleen op zaterdag markt is. * **Taalgebruik:** Formeel en ambtelijk Nederlands van voor de Tweede Wereldoorlog (bijv. "den Heer", "des Zaterdags", "jl."). De term "a costi" is een verouderde commerciële/administratieve aanduiding voor "ter plaatse" of "aldaar". * **Vorm:** Typmachine-tekst met een handgeschreven toevoeging. Het gebruik van initialen (vP/HG) duidt op een professionele kantooromgeving waar een opsteller en een typist(e) bij betrokken waren.

Verklaring (intentieverklaring voor huur van een marktplaats).

* **Taalgebruik:** Het document is opgesteld in de toen gangbare ambtelijke spelling (bijv. "ondergeteekende", "hy", "gelyke", "termynen", "zyn"). * **Inhoud:** Het betreft een formele bereidverklaring van een koopman om een standplaats te huren op de Vischmarkt aan de De Ruyterkade in Amsterdam. * **Financieel:** De betrokkene kiest voor de optie van 20 m² voor 150 gulden per jaar (de optie van 30 m² voor 200 gulden is doorgehaald). Er wordt expliciet verzocht om betaling in maandelijkse termijnen. * **Juridisch:** De verklaring bevat een strenge clausule: de huurder is het volledige jaarbedrag verschuldigd, ongeacht of de plek het hele jaar daadwerkelijk wordt gebruikt. De overeenkomst is onder voorbehoud van definitieve besluitvorming door de Gemeenteraad.

Administratieve notitie / minuutbrief betreffende marktwezen.

Het document is een intern administratief stuk waarin een verzoek van een marktkoopman wordt behandeld. De kern van de zaak is als volgt: * **Het Verzoek:** J. de Haas, een houder van een voorkeurskaart voor de markt aan de Lindengracht, heeft op 27 september 1939 schriftelijk verzocht om één maand uitstel voor het bezetten van zijn standplaats. * **Het Advies:** Op 2 oktober 1939 adviseert Th. Wolff (waarschijnlijk een inspecteur of afdelingshoofd) om het verzoek af te wijzen. De reden hiervoor is strikt beleid: een voorkeurskaart verplicht de houder om de standplaats minimaal twee keer per week daadwerkelijk in te nemen. * **De Beslissing:** De functionaris De Boer volgt dit advies op. Er wordt een conceptantwoord (minuut) opgesteld op 12 en 13 oktober 1939, waarin de afwijzing formeel aan De Haas wordt gecommuniceerd. Hem wordt expliciet gewaarschuwd dat zijn kaart wordt ingetrokken als hij niet aan de aanwezigheidsplicht voldoet. * **Administratieve verwerking:** De verschillende stempels en referentienummers (zoals "V.K.K. 308 a") wijzen op een zorgvuldige archivering binnen een gemeentelijk apparaat, waarschijnlijk de Dienst van het Marktwezen.

Officiële brief/kennisgeving (doorslag of origineel getypt exemplaar).

* **Kernboodschap:** De brief is een formele afwijzing van een verzoek dat J. de Haas op 25 september 1939 had ingediend. Daarnaast bevat de brief een expliciete waarschuwing: de geadresseerde moet minimaal twee keer per week aanwezig zijn op de markt aan de Lindengracht in Amsterdam. Indien hij hier niet aan voldoet, wordt zijn "voorkeurskaart" (het recht op een vaste staanplaats) ingetrokken. * **Toon:** De toon is strikt zakelijk, bureaucratisch en dwingend. Er wordt geen reden gegeven voor de afwijzing, wat duidt op een eenzijdige gezagsverhouding. * **Administratieve sporen:** De handgeschreven notitie "Verzonden 14/10-'39" dient als bewijs voor de administratie dat de brief daadwerkelijk de deur uit is gegaan. De aanduiding "2 ex." (2 exemplaren) suggereert dat er kopieën voor het dossier zijn gemaakt.

Getypte lijst op verouderd papier, waarschijnlijk een doorslag of stencilkopie.

* **Administratieve termen:** Het gebruik van de termen "Verwalter", "Liquidateur" en "Beheerder" is kenmerkend voor de Tweede Wereldoorlog in Nederland. Een "Verwalter" was een door de Duitse bezetter aangestelde bewindvoerder, vaak ingezet bij de onteigening van Joodse bedrijven (arisering). * **Geografie:** De "Centrale Markt" verwijst vrijwel zeker naar de Centrale Markthallen in Amsterdam (Jan van Galenstraat), destijds het centrum van de Amsterdamse voedselvoorziening. Veel van de genoemde achternamen zijn historisch verbonden met de Amsterdamse marktwereld. * **Structuur:** De codes (A.1, B.1, etc.) lijken te verwijzen naar specifieke locaties, stands of administratieve groeperingen binnen de Markthallen. * **Opvallend:** Het feit dat bij sommige bedrijven specifiek een "Verwalter" of "Liquidateur" wordt genoemd, wijst op een proces van overname of liquidatie onder toezicht van de bezettingsautoriteiten op het moment van schrijven (juni 1941).

Getypt ambtelijk rapport met handgeschreven kanttekeningen.

Dit rapport beschrijft een financieel geschil over statiegeld op de Centrale Markt in Amsterdam. De kern van de zaak is een beschuldiging van dubbele betaling en een poging tot fraude met statiegeldbonnen ter waarde van 11 gulden (een aanzienlijk bedrag voor die tijd). Opvallende elementen in de tekst: * **Taalfouten:** Er staan enkele typfouten en archaïsche spelfouten in het getypte document (bijv. "staiegeld" in plaats van statiegeld, "persoons verwarring" als twee woorden, en het ontbreken van spaties na komma's en punten). * **Bestuurlijke maatregel:** Hoewel het een relatief kleine kwestie lijkt waarbij de verklaringen van de gebroeders Pinto lijnrecht tegenover die van de grossier staan, besluit de controleur direct om de toegangskaarten van de broers in te nemen. Dit is een zware maatregel die hun broodwinning direct in gevaar brengt. * **Afhandeling:** De handgeschreven notitie onderaan ("niets aan te doen, opbergen") suggereert dat de zaak intern is afgedaan zonder verdere escalatie naar de politie, maar wel met de consequentie dat de toegangskaarten ingehouden bleven.

Document

De tekst documenteert de werkzaamheden van twee individuen in dienst van de "veiligheid" (waarschijnlijk de *Sicherheitspolizei* of een aanverwante Nederlandse collaborerende instantie) tijdens de Duitse bezetting. * **Terminologie:** De term "pakis pier" gevolgd door een alfanumerieke code (A 2, A 14) is mogelijk een aanduiding voor een specifieke post, eenheid of barak. De afkorting "veilig-he" staat voor "veiligheid". * **Structuur:** Elke sectie begint met een hoofdnaam, gevolgd door een dienstperiode en werklocaties. Onderaan staat een lijst met andere plaatsen gekoppeld aan namen (zoals Stevens, v.d. Hel, E. Water). De afkorting "evm." (mogelijk "en van meneer" of "in verband met") lijkt een link te leggen tussen een locatie en een contactpersoon of informant. * **Geografie:** De genoemde plaatsen (Avenhorn, Bovenkarspel, Westerblokker, Roelofarendveen) wijzen op activiteiten die zich concentreerden in Noord-Holland en het aangrenzende deel van Zuid-Holland.

Getypte bijlage bij een officiële brief.

* **Economische Controle:** Het document getuigt van de strikte regulering van de voedseldistributie tijdens de Tweede Wereldoorlog. De Groente- en Fruitcentrale trad op als controlerend orgaan. * **Aard van de Straffen:** Handelaren werden voor periodes van zes maanden tot een jaar uitgesloten van deelname aan veilingen. De reden voor deze straffen wordt niet expliciet vermeld, maar in deze periode ging het vaak om overtredingen zoals zwarte handel, prijsopdrijving of administratieve onregelmatigheden. * **Logistiek Netwerk:** De lijst geeft een gedetailleerd inzicht in de logistieke lijnen van de Amsterdamse Centrale Markt. Het toont hoe handelaren via commissionairs (tussenpersonen) goederen betrokken van veilingen door het hele land (van Noord-Holland tot Limburg en Zeeland). * **Terminologie:** "Punten hebben" op een veiling verwijst waarschijnlijk naar de registratie of het recht om op die specifieke locaties in te kopen.

Document

* **Administratieve nauwkeurigheid**: Het document toont de nauwgezette boekhouding van de Centrale Markt tijdens de bezettingsjaren. Er wordt onderscheid gemaakt tussen standgelden (*plaatsgeld*), reparatiekosten en pakhuishuren. * **Betalingsregelingen**: Er is sprake van sociale of economische coulance; verschillende handelaren hebben afbetalingsregelingen (bijv. J. Blank en C. van Klaveren). * **Terminologie**: * *Fol Deb. bokk.*: Verwijst naar de pagina (folio) in het debiteurenboek. * *Quit.*: Afkorting voor kwitantie (bewijs van betaling). * *Liq.*: Waarschijnlijk liquidatie, wat duidt op de beëindiging van een bedrijfsvoering. * **Typografie**: Het document bevat een typfout in "eenregeling" (één woord) en "bokk." (waarschijnlijk bedoeld als *boek*). ---

Getypte namenlijst met handgeschreven aantekeningen en markeringen.

* **Structuur:** De lijst is alfabetisch gesorteerd op achternaam, hoewel er handgeschreven toevoegingen zijn die deze volgorde onderbreken (zoals Gobets onderaan de eerste kolom). * **Numerieke codes:** De breuken aan de linkerzijde (zoals 7/13) verwijzen zeer waarschijnlijk naar transportnummers en volgnummers op die lijsten, of naar specifieke dossiers/kaarten in een cartotheek. * **Symboliek:** * De **'X'** achter de namen is een veelvoorkomende administratieve markering in oorlogsarchieven om aan te geven dat een persoon is "afgevoerd", overleden of dat de actie is voltooid. * De **omcirkelde 'L'** staat vaak voor "Lager" (kamp) of een specifieke barak-indicatie. * De **omcirkelde 'Z'** kan duiden op "Ziekenhuis" of "Ziek". * De handgeschreven notitie **'overl.'** (bij Matteman en Roodveldt) bevestigt dat deze personen tijdens het administratieve proces als overleden zijn geregistreerd. * **Handgeschreven correcties:** Er zijn correcties aangebracht in data en namen, wat duidt op een "levend" document dat herhaaldelijk werd bijgewerkt.

Document

- **Structuur:** Het document is ingedeeld in vier kolommen per pagina-helft. De kolom 'S.' verwijst naar een administratieve sectie, vaak alfabetisch geordend (zie groepering bij G, H en J). - **Adressering:** De adressen zijn typisch voor het Amsterdam van de jaren '40, met aanduidingen als 'hs' (huis/begane grond) en Romeinse cijfers (I t/m IV) voor de etages. Veel adressen bevinden zich in de Transvaalbuurt en de oude Jodenbuurt. - **Namen:** De namen zijn overwegend van Joodse origine (bijv. Groenteman, Hakker, de Valencia, Vas Dias, Wurms). - **Wijzigingen:** De doorgehaalde regels wijzen op een 'levende' administratie waarbij mutaties (zoals verhuizing of overlijden) werden verwerkt.

Register of administratieve lijst (mogelijk bevolkingsregister, distributielijst of een naoorlogse inventarisatie).

* **Administratieve opzet:** De kolommen aan de linkerzijde bevatten waarschijnlijk dossiernummers of verwijzingen naar andere registers. De eerste kolom (1 t/m 13) lijkt een categorisering aan te duiden, de tweede kolom een volgnummer binnen die categorie. * **Demografie:** Een opvallend groot deel van de namen (o.a. Cohen, Fransman, Groenteman, Worms, Hakker) is joods van origine. Gecombineerd met de concentratie adressen in de Transvaalbuurt wijst dit sterk op een document gerelateerd aan de Amsterdamse joodse gemeenschap. * **Correcties:** Enkele namen zijn doorgehaald (Aalvel) of voorzien van een groot kruis, wat kan duiden op een wijziging in status (verhuizing, overlijden of administratieve afhandeling). * **Staat van het document:** Het handschrift is uniform, wat suggereert dat het register door één of enkele klerken is bijgehouden.

Document

* **Statusindicator**: De letter 'J' aan de linkerzijde duidt aan dat de personen op de lijst als 'Jood' geregistreerd stonden bij de bezettende macht of de Joodse Raad. * **Locaties**: Alle adressen bevinden zich in Amsterdam, met een sterke concentratie in Amsterdam-Oost (Transvaalbuurt, Oosterparkbuurt), wat destijds een wijk was met veel Joodse inwoners. * **Annotaties**: De vinkjes suggereren een administratief proces van verificatie of selectie. In de context van de Holocaust kan dit duiden op een controle voor transport of het resultaat van een razzia. * **Afkortingen**: * **hs**: Huis (begane grond). * **bov**: Bovenwoning. * **Romeinse cijfers (I t/m V)**: De verdieping. * **GW**: Mogelijk "Gezins-Woning" of een specifieke vrijstellingsstatus ('Gesperrt'-stempel), hoewel dit vaak per individu verschilde.

M. de Haan.

# TRANSCRIPTIE Th: de Haan. [onderstreept]

# TRANSCRIPTIE vP/HG. *Extra* 90/29/3 M. 3 Juni 1939. den Heer C. Jongerts Noordeinde 18, <u>M o n n i k e n d a m .</u> Naar aanleiding van Uw brief d.d. 24 Mei jl. be- richt ik U, dat J. de Haas, Zuideinde 151 a costi, des Zaterdags een vaste plaats op de markt Mosplein bezet. Hem kan niet worden toegestaan om op de overige dagen op dat plein een standplaats te bezetten, aangezien aldaar a...

# TRANSCRIPTIE Pakhuis P. 8. J. v. d. Berg. met per 1/7 39 Verhuurd aan P B Bruinsma. met de bekende clausule de Haas

# TRANSCRIPTIE [Linksboven in kader] BIJBLAD VAN: M. No. 90/29/1 1939 DOORGEZONDEN: 25/5 [Rechtsboven in handschrift] J. de Haas geb 1-1-’07? Zuideinde 151 – Monnikendam pl. 23 Mosplein. [Hoofdtekst in handschrift] ~~Kan niet afgedaan worden beschouwd.~~ [doorgehaald] J. de Haas neemt des Zaterdags een vaste plaats in op de markt Mosplein. Het verzoek van de Eerste Coöp Verb.- Inkoop-Vereenigi...