I. Cohen

Document

Dit document is een formele sommatie van het Amsterdamse Marktwezen. De kernpunten zijn: * **Verzuim:** De heer Cohen heeft een betalingsachterstand van meer dan drie weken voor zijn standplaats op de Waterloopleinmarkt. * **Ultimatum:** Hij krijgt tot 22 juli 1939 de tijd om te betalen. * **Sanctie:** Indien betaling uitblijft, wordt de standplaats per 24 juli 1939 definitief (onherroepelijk) ingetrokken op basis van het marktreglement. * **Uitzonderingsclausule:** De brief biedt een ontsnappingsclausule voor mensen in nood (ziekte of bijstand/steun), mits zij dit direct melden. * **Administratieve inconsistentie:** Hoewel de brief gedateerd is op 19 juli, staat er bovenaan met potlood "Verzonden 19/8". Dit suggereert dat de brief pas een maand later is verstuurd, of dat dit een latere administratieve notitie betreft over een herhaalde actie.

Handgeschreven bericht op een kaart of briefje.

De schrijfster, Mevrouw B. Cohen, brengt een officiële instantie op de hoogte van de afwezigheid van haar echtgenoot op de markt op het Waterlooplein. De reden hiervoor is dat hij "dienstplichtig" is en dus is opgeroepen voor militaire dienst. Het document heeft een administratief karakter, wat blijkt uit de zakelijke toon en de aanwezigheid van een archiefstempel en dossiernotities ("in map"). Het vermelden van het voormalige adres (Prinsengracht 1059 hs) suggereert dat dit bericht dient om de administratie van de marktvergunningen of standplaatsen actueel te houden. Het Waterlooplein was (en is) een bekende marktplaats in Amsterdam, die tot de Tweede Wereldoorlog het centrum van de Joodse handel in de stad vormde.

Officiële brief/aanmaning.

* **Inhoud:** De brief is een formele waarschuwing aan de heer I. Cohen wegens een betalingsachterstand van meer dan drie weken voor zijn vaste staanplaats op de markt op het Waterlooplein. * **Ultimatum:** De geadresseerde krijgt tot 28 oktober 1939 de tijd om de schuld te voldoen. Zo niet, dan wordt zijn vaste plek per 30 oktober ingetrokken op basis van het marktreglement. * **Toon:** De toon is ambtelijk en dwingend, maar bevat ook een clausule voor verzachtende omstandigheden (zoals ziekte of het ontvangen van sociale steun), mits dit direct gemeld wordt. * **Taalgebruik:** Opvallend is het destijds gangbare gebruik van de 'y' in plaats van de 'ij' in getypte documenten (bijv. *hierby*, *wys*, *blyft*, *onherroepelyk*, *onmiddellyk*, *myn*).

Ambtelijk rapport/notitie betreffende een parkeervergunning.

Dit document is een verslag van een ambtenaar (mogelijk een inspecteur van politie) over een verzoek van de firma v. Soest. De kern van het dossier is een parkeerkwestie in de Kinkerbuurt te Amsterdam. De heer Van Soest probeerde via een omweg (het vrijhouden van de garage-uitgang aan de Ten Katestraat) een parkeervergunning ("concessie") te verkrijgen voor de Bellamystraat. Het proces werd vertraagd door personele wisselingen (overplaatsing van Cohen naar Blind) en ziekteverzuim/vakanties. De uiteindelijke conclusie van Inspecteur Blind is negatief: er kan geen officiële toestemming worden verleend omdat dit een precedent zou scheppen voor andere bedrijven in de straat. Er wordt echter wel enige coulance gesuggereerd vanwege de logistieke problemen die de Ten Katemarkt voor de firma veroorzaakt.

Officiële brief/aanmaning.

* **Inhoud:** Dit is een laatste waarschuwing (sommatie) van de Dienst van het Marktwezen aan een markthandelaar. De handelaar, de heer I. Cohen, heeft een achterstand van meer dan drie weken in de betaling van zijn marktgeld voor zijn vaste staanplaats op het Waterlooplein. * **Juridische grondslag:** Er wordt verwezen naar artikel 11 van het Reglement op de Markten. De sanctie bij niet-betaling is het onherroepelijk intrekken van de vergunning voor de vaste plaats. * **Sociale clausule:** De brief bevat een opvallende clausule waarin wordt aangegeven dat als er een geldige reden is voor de betalingsachterstand (zoals ziekte of het ontvangen van steun/bijstand), de intrekking voorkomen kan worden door direct contact op te nemen.

Briefkaart (postkaart).

Dit document is een zakelijke briefkaart verzonden binnen Amsterdam, vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in Nederland (mei 1940). * **Administratieve context:** De kaart is gericht aan de Directeur van het Marktwezen. De Jan van Galenstraat 14 was het adres van de Centrale Markthallen. Het paarse stempel "M. 1940" suggereert dat dit document door de administratie van het Marktwezen is geregistreerd onder dossiernummer 25/37. * **De afzender:** I. Cohen woonde aan de Nieuwe Achtergracht, een straat in de toenmalige Amsterdamse Jodenbuurt. Gezien de bestemming (Marktwezen) is het waarschijnlijk dat de correspondentie betrekking heeft op een marktvergunning of handel op de Amsterdamse markten. * **Propaganda/Tijdsbeeld:** Het poststempel bevat de tekst "'t Sal Waerachtig Wel Gaen!", de beroemde uitspraak van Jan Pieterszoon Coen, hier gebruikt ter promotie van de "Indische Vlootfilm". Dit weerspiegelt de koloniale tijdsgeest en de focus op de verdediging van Nederlands-Indië in de mobilisatietijd.

Getypte brief (doorslag of stencilafdruk in paarse inkt).

In deze korte, zakelijke brief wordt een verzoek van de heer I. Cohen voor een vaste staanplaats op een Amsterdamse markt afgewezen. De formele reden die hiervoor wordt opgegeven, is dat volgens het geldende reglement de Nederlandse nationaliteit vereist is voor het verkrijgen van een dergelijke vergunning. Omdat de geadresseerde niet aan deze nationaliteitseis voldoet, wordt zijn aanvraag afgewezen met de mededeling dat er op dat moment geen uitzonderingen worden gemaakt.

Doorslag van een getypte ambtelijke brief.

* **Inhoud:** De brief is een formele afwijzing van een verzoek (waarschijnlijk een bezwaarschrift) van de heer I. Cohen. De directeur deelt mede dat de marktplaats van Cohen op de Ten Katemarkt per 14 oktober 1940 officieel is ingetrokken. * **Formulering:** De toon is strikt zakelijk en ambtelijk. Er wordt verwezen naar het "Reglement op de Markten" als juridische grondslag voor de intrekking, zonder specifieke details te geven over de overtreding of de exacte reden. * **Administratieve sporen:** De afkorting "VP/HG" verwijst naar de opsteller en de typist. De handgeschreven opmerking "In de kaart" duidt erop dat de mutatie is verwerkt in de administratieve kaartenbakken van de marktdienst.

Getypte brief (doorslag op dun papier).

Dit document is een zakelijke correspondentie waarin een verzoek van de heer I. Cohen wordt afgewezen. De kern van de brief is de intrekking van zijn marktplaats op de Ten Katemarkt in Amsterdam per 14 oktober 1940. De tekst is formeel en bureaucratisch van toon. Er wordt verwezen naar het "Reglement op de Markten" als juridische grondslag voor de intrekking. De brief is een doorslag (carbonkopie), herkenbaar aan het grijze papier en de typografie, bedoeld voor het archief van de verzendende instantie. Bovenaan is met potlood of inkt "Extra" toegevoegd.

Ambtelijke brief / kopie van uitgaande correspondentie.

* **Administratief proces:** De brief is een reactie op een verzoek ("apostille") van de wethouder. Er is een conflict tussen geplande wegwerkzaamheden in de Ruyschstraat en de toewijzing van marktstandplaatsen. * **Besluitvorming:** De directeur stelt voor om één bestaande vergunning in te trekken en drie geplande nieuwe vergunningen te laten vervallen, maar hij draagt direct een alternatieve oplossing aan op basis van een inspectierapport van "contröleur Lak". * **Personen:** De genoemde kooplieden zijn I. Swart, I. Cohen, Z. Delden en I. Loonstijn. De namen Cohen, Delden en Loonstijn wijzen op een Joodse achtergrond van de betrokkenen. * **Locatie:** De Ruyschstraat en Camperstraat liggen in de Oosterparkbuurt in Amsterdam-Oost, een wijk die in 1941 een grote Joodse populatie kende.

Aanvraagformulier voor een standplaatsvergunning.

Dit document betreft een verzoek van I. Cohen (waarschijnlijk Isaac Cohen) voor een vaste standplaats met een handkar voor de verkoop van levensmiddelen. De gekozen locatie is de Ruyschstraat in Amsterdam-Oost, een straat die destijds een levendig karakter had en in een buurt lag met veel Joodse bewoners. Het meest opvallende kenmerk is de expliciete aanvraag om op zondag te mogen werken in plaats van op zaterdag. De aanvrager heeft de standaardclausule "behalve des Zaterdags" laten doorhalen. Dit duidt er vrijwel zeker op dat de heer Cohen een religieuze Jood was die de sjabbat (zaterdag) wenste te vieren en daarom op de christelijke rustdag (zondag) zijn handel wilde drijven om in zijn levensonderhoud te voorzien. De term "peperbus", die in de tekst is doorgehaald met een groene streep, verwijst naar de iconische ronde Amsterdamse aanplakzuilen of transformatorhuisjes. Het was een lokaal oriëntatiepunt voor de exacte plek op het trottoir.

Briefkaart (voorzijde)

Dit document betreft de adreszijde van een Nederlandse briefkaart. De geadresseerde is de heer I. Cohen, woonachtig op de Iepenweg 15 één-hoog (I) in Amsterdam, gelegen in Wijk 20. Bijzonder aan de kaart is de vermelding "Frankeering in afrekening". Dit wijst erop dat de kaart niet met een losse postzegel is gefrankeerd, maar dat de verzendkosten achteraf of via een verzamelrekening bij de postdienst werden voldaan. Dit procedé werd veelal gebruikt door overheidsinstanties, grote bedrijven of organisaties met een aanzienlijk postvolume. De handgeschreven "10/" in de linkerbovenhoek is hoogstwaarschijnlijk een archief- of dossiernummer dat later is toegevoegd.

Document

* **Ordening:** De lijst is alfabetisch geordend op achternaam (A t/m E). * **Namen:** Veel van de achternamen zijn typisch voor de Joodse gemeenschap in Amsterdam (o.a. Cohen, Bacharach, Allegro, Buitenkant, Dagloonder). * **Correcties:** Er zijn diverse handmatige aanpassingen gedaan. Bij "Bril" is handmatig een 'B' toegevoegd. De regel voor "D. Bril" is volledig met een paars potlood of inkt doorgehaald, wat kan duiden op een wijziging in status (vrijstelling, overlijden of vertrek). Bij "Digtmaker" is een verticale streep door de 't' gezet. * **Datums:** De datums achter de namen zijn geboortedatums. De oudste persoon op deze lijst is geboren in 1883, de jongste in 1914.

Register of namenlijst in een gelinieerd schrift.

* **Indeling:** De lijst is geordend per pagina of sectie (kolom S: 5, 6, 7) en bevat volgnummers die niet strikt opeenvolgend zijn binnen de sectie, wat duidt op een selectie uit een groter register. * **Schrift:** Een duidelijk leesbaar, rechtopstaand cursief handschrift, typisch voor administratieve documenten uit de jaren '30-'40. * **Afkortingen:** Veelvoorkomende afkortingen zijn `Nw` (Nieuwe), `hs` (huis/begane grond), `dw` (dwars) en Romeinse cijfers (I, II, III) voor de verdiepingen. `Rapenb:` staat voor Rapenburgerstraat. * **Inhoud:** De namen zijn gegroepeerd per beginletter of familienaam (bijv. Cohen, Dotsch, Franschman), wat suggereert dat dit een alfabetisch register is.

Getypte lijst van marktkooplieden/vergunninghouders.

* **Administratieve context:** Dit is een lijst van "losse plaatsen" op de Albert Cuypmarkt. In tegenstelling tot vaste standwerkers waren "losse plaatshouders" kooplieden die per dag een plek toegewezen kregen. * **Historische periode:** De namen op de lijst (zoals Agsteribbe, Baumstein, Cohen, Halberstadt, Jacobs, Jas) zijn overduidelijk van Joodse Amsterdammers. De rode onderstrepingen en de 'X'-tekens duiden op een administratieve selectie door de bezetter of de gelijkgeschakelde Amsterdamse marktpolitie. * **Handgeschreven wijzigingen:** * Bij **I. de Hond** is het woord "fruit" toegevoegd. * Bij **D. Jas** is het adres doorgehaald en vervangen door "Ruyschstr. 76 I". * **Opvallend:** Het artikel "distributiemappen" bij **J. Koekoek** bevestigt de datering in oorlogstijd, aangezien distributiestamkaarten en mappen pas toen noodzakelijk werden.

Getypte namenlijst met administratieve gegevens.

* **Layout:** Het document is een gestructureerde lijst, alfabetisch gesorteerd op achternaam. Het bevat vijf kolommen, waarbij de laatste kolom oorspronkelijk bedoeld was voor de "Reden van plaatsing", maar gaandeweg is gebruikt voor het voluit noteren van voornamen. * **Betekenis Steunnummer:** De "J" die voorafgaat aan diverse nummers duidt op de administratieve categorisering van personen als Joods door de bezettingsautoriteiten of de Joodse Raad. * **Mutaties:** De talrijke doorhalingen suggereren dat dit een werkdocument was dat regelmatig werd bijgewerkt. Redenen voor doorhaling kunnen deportatie, verhuizing, overlijden of een wijziging in de ondersteuningsstatus zijn. * **Handgeschreven nummers:** Naast de namen staan kleine nummers (bijv. 1, 2, 4, 9, 10...). Dit lijkt een doorlopende nummering of een referentie naar een ander dossier. * **Toponiemen:** Alle adressen bevinden zich in Amsterdam, met een sterke concentratie in de (toenmalige) Joodse wijken zoals de Transvaalbuurt en de Plantagebuurt.

Cohen Arie 175383 geb 11-7-'96 van Nw. Heerengr h 157 hs naar Louis Bothastr. 2 II

Franschman Isaäc geb 10-5-'99 van Rustenb str. 77 II naar Chr. de Wetstraat 16.

M. de Haan.

**VI.**

# TRANSCRIPTIE [Stempel linksboven:] BIJ BLAD VAN: M. No. 31/10/1 1940 7/2-40 DOORGEZONDEN: [Midden boven, in rood:] 31/10/2 M [Rechtsboven, in inkt:] N. Cohen, Waterlooplein 96, 9/2/40 148 [Hoofdtekst:] Naar aanl. v. Uw desbetr. verzoek deel ik U mede, dat ~~ik,~~ ~~regeling~~ Rekening houdende met de weersgesteldheid gedurende de af- geloopen week, bestaat er bij mij geen bezwaar om de intre...