Officieel rapport van de Gemeente Amsterdam, Dienst van het Marktwezen. 24 augustus 1942 (betreft incident op 22 augustus 1942). RAPPORT.

Op Zaterdag 22 Augustus 1942, omstreeks 10 uur v.m., werd mij, ondergetekende, controleur J.P.N. Boon, terwijl ik mij bevond op kamer 69 van de Hal, door kooper A. Houter, wonende Kerkstraat 151-153 alhier, medegedeeld, dat zijn handkar welke beladen met groente en fruit geparkeerd stond in de Hal voor pakhuis No 13 verzet is door een soldaat van de Duitsche Wehrmacht, tengevolge waarvan de handkar was gedompt en de groente zoowel ~~als~~ het fruit op den rijweg was gevallen.

Tevens zou door een vrachtauto van de Wehrmacht over de groente en fruit gereden zijn, waardoor ~~ze~~ ^het^ voor een belangrijk deel was vernietigd en beschadigd.

Bij onderzoek is mij het volgende gebleken.
Door twee knechts van den grossier van der Wal, die mij opgaven respectievelijk te zijn genaamd: J.B. Grevenstuk, wonende Aalsmeerweg 9 II en J. Michels, wonende Jac: van Lennepstraat 64 II, werd mij verklaard, dat een soldaat van de Duitsche Wehrmacht de handkar van Houter welke, aldus deze getuigen, geheel aan de kant van den rijweg stond, op zoodanige wijze werd verzet, dat zij dompte. Voorts zouden zij hebben gezien en gehoord, dat deze soldaat aan de bestuurder van een vrachtauto van de Wehrmacht, welke op eenige afstand stond en blijkbaar daar moest passeeren, een teeken gaf om door te rijden. Hierbij heeft de bestuurder van deze vrachtauto dwars door de op den rijweg liggende groenten en fruit heen gereden. Deze gang van zaken werd mij, rapporteur nog bevestigd door H. du Crocq, wonende Frederik Hendrikstraat 182 III alhier. Waar, aldus deze getuigen, door de velen voertuigen welke zich op den rijweg bevonden de vrachtauto van de Wehrmacht nog niet kon doorrijden, zou door een onderofficier van de Wehrmacht die blijkbaar als begeleider van de vrachtauto optrad, zijn vuurwapen (automatiesch pistool) uit zijn foudraal zijn gehaald en zou hij met dit vuurwapen het publiek hebben bedreigd om den rijweg ten spoedigste vrij te maken, opdat de vrachtauto kon doorrijden. Dat een onderofficier van de Duitsche Wehrmacht inderdaad met zijn vuurwapen zou hebben gedreigd, werd mij rapporteur, nog bevestigd door Chef-Marktopzichter Joghems en controleur J. Nieuwenhuis.

Zooals mij, rapporteur bij onderzoek bleek, was de bedoelde vrachtauto waarmede de groenten en fruit van Houter was stukgereden genummerd W.L. 236-143.

Tevens vermeld ik, rapporteur nog, dat ik mij met den Heer Houter tot een der bij genoemde vrachtauto behorende soldaten heb gewend, ten einde bij dezen naar de toedracht van een en ander te informeeren. Ik kreeg echter van dezen soldaat ten antwoord dat hij daar niets mee te maken had.

Even daarna verscheen een onderofficier van de Duitsche Wehrmacht, die de bedoelde soldaat commando gaf met hem mee te gaan.

Zij nog vermeld, dat de vrachtauto afkomstig was van het vliegveld Schiphol. Naar Houter mij later verklaarde heeft hij een schade bekomen van ongeveer $f$ 10,-. Voorts heb ik bij dit rapport een situatieschets gevoegd.

Den Heer Bedrijfschef v/h Marktwezen.
Amsterdam 24 Augustus 1942,
controleur,
(w.g.) J.P.N. Boon

[Handgeschreven onderaan:]
Afschrift + situatie tekening doorgezonden aan Meulen Hans
25/8-42
in copie gezonden aan de ?
Feldgendarmerie 17 Museumplein tel 91212
deze zaak thans in behandeling overgedragen naar Mr. Hans kamer 203

--- Het document is een zakelijk verslag van een incident waarbij de Duitse bezettingsmacht betrokken was bij een relatief klein vergrijp (verkeershinder en vernieling van handelswaar), dat echter escaleerde door machtsvertoon.

Kernpunten uit het rapport:
1. De aanleiding: Een Duitse soldaat gooit eigenhandig een handkar met groenten om die "geheel aan de kant" stond, enkel om ruimte te maken voor een militair voertuig.
2. De escalatie: In plaats van te stoppen, rijdt de vrachtwagen over de handelswaar heen. Wanneer omstanders of het verkeer de doorgang blokkeren, trekt een Duitse onderofficier een automatisch pistool om de menigte te intimideren.
3. Identificatie: De controleur heeft het kenteken genoteerd: W.L. 236-143. De letters 'W.L.' staan voor Wehrmacht Luftwaffe, wat overeenkomt met de vermelding dat de auto van Schiphol kwam (destijds een belangrijke Luftwaffebasis).
4. Houding van de bezetter: De militairen weigeren verantwoording af te leggen aan de Nederlandse marktcontroleur ("niets mee te maken").

Het rapport is opgesteld met een opvallende balans tussen ambtelijke neutraliteit en een nauwkeurige registratie van de getuigenverklaringen, wat essentieel was voor eventuele schadeclaims bij de bezetter.

--- Dit document stamt uit de zomer van 1942, een periode waarin de Duitse bezetting van Nederland steeds grimmiger werd. Het incident vond plaats bij de Centrale Markthallen in Amsterdam, het logistieke hart van de voedselvoorziening in de stad.

Historische relevantie:
* Dagelijkse wrijving: Het toont de dagelijkse spanningen tussen de burgerbevolking en Duitse militairen. Kleine verkeersincidenten konden direct leiden tot gewapende dreiging.
* Rechtsmacht: Hoewel Nederlandse ambtenaren (zoals controleur Boon) probeerden rapport op te maken van misdragingen, stonden zij machteloos tegenover de Duitse militaire hiërarchie.
* Feldgendarmerie: De handgeschreven notitie onderaan verwijst naar het adres Museumplein 17. Dit was tijdens de oorlog het hoofdkwartier van de Duitse politie-instanties (Ordnungspolizei). Dat de zaak daarheen is gestuurd, suggereert dat er een officiële klacht is ingediend bij de Duitse autoriteiten.
* Economische waarde: De schade van 10 gulden lijkt klein, maar in 1942 was dit voor een kleine handelaar een aanzienlijk bedrag, zeker gezien de toenemende schaarste van goederen. A. Houter J. Michels J. Nieuwenhuis J.B. Grevenstuk J.P.N. Boon Gemeente Amsterdam Marktwezen Politie Wehrmacht