15 februari 1943. J. J. Sieburgh. 3
15 Februari 43
den WelEd. Heer J.W. de
Ruiter te Amsterdam.

Verkoop van visch aan marktambtenaren en Commissie.

Bij het tot stand komen van de vischverdeeling middels een Verdeelcommissie werd bepaald, dat iedere kleinhandelaar van zijn toewijzing 4 pond visch voor eigen gebruik mocht achterhouden, doch werd geen voorziening getroffen voor de leden der Verdeelcommissie, die uit hoofde van haar mosselen-functie sedert ongeveer 15 October 1942 niet meer in de verdeeling waren opgenomen. Hierdoor stonden zij dus achter bij hun collega's, hetgeen voor hen, die zelf groote vischeters waren, een hard gelag was.

De commissieleden stelden toen Kameraad Stam voor, indien de aanvoer zulks toeliet, visch achter te houden voor de Commissie en het personeel.

De Commissieleden n.l. konden zelf geen visch bij collega's koopen anders dan tegen zwarte prijzen. Zy stelden zich voorts, mede voor het marktpersoneel, op het standpunt: "wie appelen vaart, die appelen eet " en wilden hiermede ook voorkomen, dat zij zelf en het marktpersoneel afhankelijk zouden worden van den individueelen kleinhandelaar. Stam is op dit voorstel ingegaan; wij wisten daar niets van, zouden er ook zoo zonder meer niet mede accoord zijn gegaan.

Het motief: "wie appelen vaart" kan ik persoonlijk aanvaarden, mits een een ander georganiseerd is, zooals bij den Centralen Levensmiddelendienst, waar het keuken- en kantoorpersoneel dagelijks en nog wel gratis Rustungseten wordt verstrekt; verder ook het Abattoir, waar vleesch e.d. zonder bon wordt beschikbaar gesteld. En dit betreft nog wel artikelen, die officieel in de distributie zijn.

Deze zaak kwam aan het licht, doordat de ambtenaar Kruyt van den C.C.D. in de registers van de Vischmarkt de post vond: "visch voor de Commissie", waaruit dus blijkt, dat de ambtenaren een en ander zonder camouflage in de registers noteerden. De Heeren De Haer en Van Duinhoven wisten evenmin van dezen afspraak.

Inderdaad is op 2 Februari j.l. visch voor de Commissie op zij gezet, doch de Heeren De Haer en Van Duinhoven ontkennen hiermede iets uitstaande te hebben, hetgeen mij door de Commissie werd bevestigd.

De C.C.D. en de Keuringsdienst deelden mij nog mede, dat het praatje liep, dat de visch o.a. bestemd was voor den Burgemeester, den Wethouder en de Directie van Marktwezen; ik meen echter, hierop niet verder te moeten ingaan.

Met Kam. groeten
HOU ZEE!

J. J. Sieburgh In deze brief rapporteert J.J. Sieburgh over een interne kwestie bij de visverdeling in Amsterdam tijdens de bezetting. De kern van het probleem is dat leden van de Verdeelcommissie voor zichzelf en het marktpersoneel vis apart hielden buiten de officiële distributie om.

De rechtvaardiging die de betrokkenen aanvoerden ("wie appelen vaart, die appelen eet") duidt op een morele claim: zij die de distributie van schaarse goederen verzorgen, meenden recht te hebben op een deel voor eigen gebruik. De zaak werd ontdekt door de Crisis Controle Dienst (C.C.D.) omdat de transacties opvallend genoeg zonder enige vorm van geheimhouding ("zonder camouflage") als "visch voor de Commissie" in de boeken waren gezet. Er wordt in de brief ook melding gemaakt van geruchten dat de achtergehouden vis bestemd zou zijn voor hoge functionarissen, zoals de burgemeester, al distantieert de schrijver zich daarvan. Het document is geschreven in februari 1943, een periode waarin de voedselvoorziening in het bezette Nederland volledig werd gereguleerd door een distributiesysteem. Schaars voedsel ging 'op de bon'. De C.C.D. was de instantie die toezag op de naleving van deze regels en streed tegen de zwarte handel.

De brief bevat duidelijke sporen van het nationaalsocialistische klimaat binnen het toenmalige ambtenarenapparaat: het gebruik van de aanspreekvorm "Kameraad" en de afsluiting met "HOU ZEE!" (de groet van de NSB). Het genoemde "Rustungseten" (Rüstungsessen) verwijst naar de extra maaltijden die werden verstrekt aan arbeiders in de oorlogsindustrie, wat aangeeft dat voorrangsposities in de voedselvoorziening destijds een bekend fenomeen waren. J. Sieburgh J.J. Sieburgh J.W. de Marktwezen NSB