Dienstmededeling / Circulaire Februari 1944 De Burgemeester van Amsterdam (E.J. Voûte) en de Gemeentesecretaris (J.F. Franken) GEMEENTE AMSTERDAM

SV

No.1/8 B.P.P.V. 1944
Onderwerp: Museumcursussen Kol. Instituut.

Amsterdam, Februari 1944.

No.8a/22/1M.1944 15/2

Door het Koloniaal Instituut, Linnaeusstraat 2a, worden museumcursussen georganiseerd, welke ten doel hebben, de rijke schatten van het museum beter te leeren kennen dan door een eenvoudig bezoek aan het museum mogelijk is.
Zulk een museumcursus bestaat uit vier lessen, d.w.z. rondgangen door het museum in kleine groepjes (maximaal 20 personen), welke staan onder leiding van deskundigen, die de overzeesche gewesten uit jarenlange ervaring kennen. Bij elken rondgang wordt een deel van het museum behandeld en wel:
1 Dans en lijkverbranding op Bali; hoe onze voorouders in Indië woonden (prachtig gebeeldhouwde meubels(; Javaansche Wajang, kleederdracht, sierkunst en huisraad; oud- en nieuwe-Balineesch beeldsnijwerk; kunt en magie der Bataks.
2 Menschen in het steenen tijdperk (Papoes’s), sieraden, "kleeding", Huisraad, gereedschappen, vooroudervereering, koppensnellen; het weven, ikatten en boombastkleeding; Dajaks, Niassers;
3 Klimaat en begroeiing; groote cultures (suiker, tabak, rubber, thee enz.); proefstations en veredeling van gewassen; bereiding en toepassing; inheemsche landbouw (rijst, tabak, sago enz.);
4 Tinwinning; aardolie; inheemsche industrie (strootje, sigaretten, weven, batikken); Indische panorama’s; Suriname ("op de markt" met de verschillende bevolkingstypen, Indianen, Boschnegers, Javanen, Kottamiessies enz.) statistisch allerlei; de Indische warong (stalletje langs den weg).
De kosten van den geheelen cursus van 4 lessen (rondgangen) bedragen 40 cent per persoon. Na afloop van den cursus wordt aan de deelnemers een gratis bewijs van toegang, geldig gedurende één jaar, verstrekt, met dien verstande, dat betrokkenen steeds van ten minste één betalend bezoeker vergezeld moeten zijn.
Ik stel er prijs op, wanneer U deze museumcursus zooveel mogelijk bij Uw personeel bekend zoudt willen maken en het Uwe doen, om, voor zoover de dienst het toelaat, het bijwonen van zulk een cursus te bevorderen. Ten einde te komen tot een geregeld bezoek aan den cursus, die in overleg met het Koloniaal Museum op elken gewenschten tijs kan worden gehouden, verzoek ik U het Bureau voor P.P.V. te willen opgeven, wie van het onder Uw werkende personeel den cursus wenscht bij te wonen.

De Burgemeester van
Amsterdam,

Voûte

Aan Heeren Hoofden van Diensten,
Bedrijven en Administratiën
Amsterdam.

De Gemeentesecretaris,

J.F. Franken. Het document is een officiële oproep van het Amsterdamse gemeentebestuur aan haar afdelingshoofden om hun personeel te enthousiasmeren voor educatieve cursussen in het Koloniaal Instituut (het huidige Tropenmuseum). De tekst bevat diverse typfouten (zoals "kunt" in plaats van "kunst", "tijs" in plaats van "tijd" en een foutief leesteken bij "meubels(;"), wat typerend kan zijn voor haastig getypte oorlogsdocumenten op doorslagpapier.

De inhoud geeft een gedetailleerd overzicht van wat men indertijd als de essentie van de koloniën beschouwde: een mengeling van etnografie (rituelen, kleding), economie (tin, olie, rubber) en exotisme. Opvallend is de marketingstrategie: voor 40 cent kreeg men niet alleen de cursus, maar ook een (beperkt) jaarabonnement. Dit document stamt uit februari 1944, een cruciale fase in de Tweede Wereldoorlog. Nederland was bezet door nazi-Duitsland en Amsterdam stond onder bestuur van de pro-Duitse burgemeester Edward Voûte. Hoewel de Nederlandse koloniën in de Oost op dat moment bezet waren door Japan, bleef de aandacht voor de "overzeesche gewesten" in Nederland groot, mede als uiting van nationale identiteit of als afleiding van de dagelijkse oorlogsellende.

Het Koloniaal Instituut fungeerde tijdens de bezetting als een plek waar de herinnering aan de koloniën levend werd gehouden. De gebruikte terminologie ("Papoes's", "Boschnegers", "Kottamiessies") is kenmerkend voor het koloniale wereldbeeld van die tijd, waarin de inheemse bevolking vaak vanuit een eurocentrisch en paternalistisch perspectief werd gecategoriseerd. De afkorting P.P.V. staat vermoedelijk voor 'Personeels- en Publieksverzorging' of een vergelijkbare administratieve eenheid binnen de gemeente.