Officieel ambtelijk rapport (proces-verbaal). DIENST VAN HET MARKTWEZEN
te
AMSTERDAM

Aan den Heer Directeur van het Marktwezen
A L H I E R

№ 20/8/22 [Stempel:] M. 1944 25/3

[Handgeschreven aantekeningen in de linker marge en over de tekst, o.a.:]
M. Liebman / De Grebber / P.v.b. opm. [onleesbaar] 28-1-44 / 28.3 / 23-3-44 / 20/8/22 a maandag

R A P P O R T
===================

Ondergeteekende, J. H. de Grebber, Ambtenaar bij het het Marktwezen, rapporteert U het navolgende;

Op Vrijdag, 10 Maart 1944, bevond ik mij ter con-trôle op de dagmarkt WATERLOOPLEIN, alhier. Door een per-soon was een standplaats ingenomen voor den verkoop van zuurwaren. Ik zag, dat deze persoon aan het publiek zoute haringen afleverde en verkocht tegen den prijs van F. 1.- per stuk. De maximumprijs voor zoute haring be-droeg dien dag 14½ cent perstuk.

De man gaf mij desgevraagd op te zijn genaamd;
-----------Govert Christiaan de Vries,-----------
geboren te Amsterdam, 17 April 1893 en wonende te Amster-dam, Oude Schans 52 huis en verklaarde mij; "Ik erken, dat ik zooeven zoute haringen aan het publiek heb ver-kocht tegen den prijs van ~~F. 1-~~ [doorgehaald: wpijs] prijs van F. 1- per stuk. Eenige dagen geleden heb ik van een mij onbekenden persoon een vaatje inhoudende 200 stuks zoute haringen gekocht tegen den prijs van F. 180,-. Ik zie geen kans op normale wijze aan handel te komen."

Ik, rapporteur, voeg hier aan nog toe, dat de Vries een vaste standplaats (no. 51) heeft.

Waarvan dit rapport te Amsterdam op 16 Maart 1944.
De Ambtenaar voornoemd,
[Handtekening: J.H. de Grebber]

[Onderste handgeschreven notitie:]
20/8/22 a / maandag / 3 juni vrouw gekend / man... Het document is een feitelijk verslag van een marktinspectie tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De kern van het rapport is een prijs-overtreding: Govert de Vries verkocht zoute haring voor 1 gulden per stuk, terwijl de officiële vastgestelde maximumprijs slechts 14,5 cent bedroeg. Dit is een overschrijding van bijna 700%.

Opvallend is de verklaring van de verdachte. Hij ontkent de feiten niet, maar voert aan dat hij zelf slachtoffer is van de marktomstandigheden. Hij geeft toe de haring op de zwarte markt te hebben ingekocht voor 90 cent per stuk (180 gulden voor een vaatje van 200). Hierdoor bleef zijn eigen winstmarge relatief beperkt (10 cent per haring), maar overtrad hij wel de wet. Zijn uitspraak "Ik zie geen kans op normale wijze aan handel te komen" illustreert de wanhoop van kleine handelaren tijdens de oorlogsjaren, wanneer de reguliere distributiekanalen nagenoeg waren opgedroogd. Dit rapport dateert uit maart 1944, de periode vlak voor de beruchte Hongerwinter. In deze fase van de Tweede Wereldoorlog was de voedselschaarste in de steden nijpend. De bezetter hanteerde een strikt distributiesysteem met prijsbeheersing om inflatie en woekerprijzen tegen te gaan. Echter, omdat er legaal bijna niets te krijgen was, bloeide de zwarte handel ("de zwarte markt").

Het Waterlooplein was vanouds een centrale plek voor handel in Amsterdam. Ambtenaren van de "Dienst van het Marktwezen" hadden de taak om toe te zien op de naleving van de vergunningen en de prijzen. Voor een kleine zelfstandige als De Vries betekende een dergelijk rapport vaak een zware boete, gevangenisstraf of het definitief kwijtraken van zijn standplaatsvergunning. De vele handgeschreven administratieve codes en data in de marge duiden op de bureaucratische afhandeling van de overtreding door verschillende afdelingen van het gemeentebestuur en justitie.