P. Hansen

Document

* **Inhoud:** Het document is een formele intentieverklaring van P. Hansen om een standplaats te huren op de vismarkt bij de De Ruyterkade in Amsterdam. * **Handgeschreven wijzigingen:** De standaardopties voor de grootte en prijs van de standplaats zijn doorgestreept. In plaats daarvan is er handmatig "20 m" en "f 75 =" genoteerd. Dit suggereert een specifieke afspraak of een gereduceerd tarief ten opzichte van de voorgedrukte opties (waarbij 20 m2 oorspronkelijk 300 gulden zou kosten). * **Financiële afspraken:** Hansen verzoekt om de belasting in twaalf termijnen te mogen betalen. Hij gaat expliciet akkoord met de voorwaarde dat het volledige jaarbedrag verschuldigd blijft, ook als de plek niet het hele jaar gebruikt wordt. * **Spelling:** Het document hanteert de toen gebruikelijke ambtelijke spelling (bijv. 'ondergeteekende', 'gewenscht', 'termijnen wordt voldaan').

Getypte verklaring/overeenkomst met handgeschreven aanvullingen.

* **Doel van het document:** Dit is een formele intentieverklaring van een marktkraamhouder of handelaar om een vaste standplaats te huren op de Vischmarkt in Amsterdam voor het jaar 1939. * **Keuzeproces:** Het document was een standaardformulier waarbij de aanvrager kon kiezen tussen twee groottes van standplaatsen. In dit geval is de optie van 20 m² voor 150 gulden doorgestreept, wat betekent dat P. Hansen heeft gekozen voor de grotere plek van 30 m² voor 200 gulden per jaar. * **Financiële afspraken:** De aanvrager verzoekt om betaling in maandelijkse termijnen. Opvallend is de strikte clausule dat het volledige jaarbedrag verschuldigd blijft, zelfs als de plek niet het hele jaar wordt gebruikt; dit wijst op een rigide handhavingsbeleid van de gemeente Amsterdam ten aanzien van marktrechten. * **Taalgebruik:** Het document hanteert de officiële schrijftaal van die tijd, herkenbaar aan spellingvormen als "ondergeteekende", "gelyke", "termynen" en "zyn".

Zakelijke brief / Verzoekschrift.

* **Doel van de brief:** Een formeel verzoek aan de directeur van het Amsterdamse Marktwezen om de openingstijden voor grossiers (groothandelaren) op de vismarkt aan de De Ruijterkade te vervroegen met drie kwartier. * **Argumentatie:** 1. **Logistiek:** Vanwege de toenemende ochtendduisternis (herfst/winter) hebben grossiers meer tijd nodig om de vis te sorteren voordat de officiële verkoop aan de venters begint. 2. **Orde en Veiligheid:** Door de huidige openingstijden ontstaat er een "bestorming" bij aankomst, waardoor de grossiers hun controle op de verkoop verliezen. * **Taalgebruik:** Formeel en beleefd ("WelEd Heer", "U Edl."), kenmerkend voor zakelijke correspondentie uit die tijd. Er zijn enkele typfouten zichtbaar zoals "waarpp" (waarop) en "kunne n". ---

Doorslag van een officiële brief/ambtelijke correspondentie.

* **Kern van de klacht:** De waarnemend directeur beklaagt zich over drie specifieke groothandelaren uit Enkhuizen die kwalitatief ondermaatse producten leveren. In plaats van de gebruikelijke levende aal (paling), leveren zij "doode aal". * **Verwijten:** 1. **Gebrek aan zorg:** De afzender stelt dat de handelaren in "normale tijden" wel in staat waren levende aal te leveren door goede zorg, maar dat ze die zorg nu nalaten. 2. **Transport:** De bewering dat de afstand (Enkhuizen-Amsterdam) te groot zou zijn voor levend transport wordt door de afzender weerlegd. 3. **Wettelijke overtreding:** P. Hansen wordt specifiek beschuldigd van het aanleveren van "ondermaatsche aal" (aal die kleiner is dan de wettelijk toegestane minimummaat). * **Toon:** De brief is formeel ("heb ik de eer U te berichten") maar zeer dringend van aard ("met klem", "strenge maatregelen").

Getypte brief (doorslag).

In deze zakelijke correspondentie uit 1942 wordt een klacht geuit over drie vishandelaren uit Enkhuizen: P. Hansen, J. Visser en de Gebroeders Klooster. De kern van de klacht is een verslechtering van de kwaliteit van de geleverde aal (paling). Waar zij voorheen levende paling aanleverden op de vismarkt voor verdere distributie, bieden zij nu regelmatig dode paling aan. De schrijver suggereert dat dit te wijten is aan onzorgvuldigheid van de handelaren, aangezien de transportafstand tussen Enkhuizen en Amsterdam (waar de markt zich vermoedelijk bevond) te kort is om de sterfte te verklaren door puur transportleed. Daarnaast wordt P. Hansen expliciet beschuldigd van het leveren van 'ondermaatse aal' (paling die kleiner is dan de wettelijk toegestane minimummaat). De brief sluit af met een dringende oproep aan de Nederlandsche Visscherijcentrale om sancties op te leggen.

Handgeschreven briefkaart of notitie.

* **Schrift:** Een duidelijk, rechtopstaand handschrift met lussen (zoals in de 'l' van 'aal' en 'klem'). De spelling is conform de oude spelling (bijv. "ondermaatsche" met 'ch'), wat wijst op een document van vóór de spellinghervormingen van het midden van de 20e eeuw. * **Kernboodschap:** De schrijver rapporteert een overtreding van de visserijwetgeving: het verhandelen van "ondermaatse aal" (paling die kleiner is dan de wettelijk toegestane minimummaat). * **Toon:** De toon is dwingend en officieel ("verzoek U met klem", "strenge maatregelen"). * **Personen:** Er wordt verwezen naar een zekere "P. Hansen" en niet nader genoemde "grossiers" (groothandelaren).

Handgeschreven verzoekbrief.

De brief is een verzoekschrift van W. Faile om te worden opgenomen op de zogenaamde "aallijst". De schrijver, vermoedelijk een (kleine) handelaar of visser, betoogt dat hij dit nodig heeft om zijn "brood te verdienen". Hij voert als bewijs aan dat hij in 1941 werkzaam was voor of zaken deed met de firma P. Hansen & Zonen (een bekende Amsterdamse groothandel in vis) en dat hij toen ook in zoetwatervis handelde. De zinsnede "Gekras van de lijn" onderaan de eerste alinea is taalkundig ongebruikelijk, maar duidt er waarschijnlijk op dat hij van een officiële lijst is geschrapt of verwijderd en vraagt om herstel hiervan. De taalgebruik is fonetisch en vertoont diverse spelfouten (zoals "dant" voor "want" of "dat", en "ongangen" voor "ontvangen"), wat duidt op een schrijver met een beperkte schoolopleiding. Uit de potloodaantekeningen onderaan blijkt dat het verzoek is ingewilligd of verwerkt: er is genoteerd dat hij is "aangeteekend" op de "verdeellyst" voor zowel aal als garnalen.

Zakelijke correspondentie / Bevestigingsbriefje.

* **Inhoud:** Het document betreft een formele bevestiging van de totale hoeveelheid geleverde paling ("aal") gedurende het afgelopen visseizoen. Er wordt verwezen naar eerder verstuurde nota's. * **Kwantiteit:** De genoemde hoeveelheid is "514 p aal". De 'p' staat hier zeer waarschijnlijk voor 'pond', een gebruikelijke maateenheid in de vishandel van die tijd. * **Taalgebruik:** De brief hanteert een beleefde, zakelijke toon ("hebben wij de eer U", "Hoogachtend"). Opmerkelijk is de typefout "medetdelen" (in plaats van 'mede te delen'). De afkorting "dn.hr." staat voor 'Den heer'. * **Status:** De toevoeging "(op verzoek.)" suggereert dat de geadresseerde, de heer Failje uit Amsterdam, expliciet om dit overzicht heeft gevraagd, mogelijk voor zijn eigen boekhouding of voor de controle door instanties.

Administratief bijblad / ambtelijke notitie (interne correspondentie).

Dit document betreft een administratieve afhandeling van een verzoek tot de huur of overschrijving van een pakhuis in Enkhuizen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Uit de tekst blijkt dat een persoon genaamd Pas een verzoek heeft ingediend (mogelijk namens ene Roozendaal), maar dat dit wordt afgewezen. De reden voor afwijzing is dat het pakhuis aan de Vischmarkt (Vismarkt) al was toegezegd aan de firma P. Hansen uit Enkhuizen door een functionaris genaamd Th. Ham. De onderste notitie is een concept of een kopie van de officiële afwijzingsbrief die op 3 juli 1942 is verzonden, refererend aan een brief van de aanvrager van 22 juni. Het document illustreert de strakke ambtelijke regie over bedrijfsruimten in oorlogstijd.

Administratieve brief / Rapportage (doorslag)

Het document is een zakelijke correspondentie uit de Tweede Wereldoorlog betreffende de distributie en controle van vis (met name aal/paling) vanuit Enkhuizen naar Amsterdam. De kern van de brief is tweeledig: 1. **Quota-overschrijding/Onderlevering:** Twee grossiers in Enkhuizen (P. Hansen en Gebr. Klooster) hebben aanzienlijk minder vis aan de stad Amsterdam geleverd dan de hun toegewezen percentages voorschreven, na aftrek van het verplichte deel voor de Duitse bezetter (de *Wehrmacht*, 30%). 2. **Onregelmatigheden in de distributieketen:** Er wordt melding gemaakt van een onderzoek door de *Centrale Crisis Contrôle Dienst* (CCD). Een zekere Edelenbosch uit Enkhuizen levert rechtstreeks aan een Amsterdamse straathandelaar (C. van Bambergen). De afzender zet vraagtekens bij deze directe lijn, omdat straathandelaren normaal gesproken niet rechtstreeks bij de bron (grossiers) mogen inkopen, zelfs niet met het excuus dat de verkoop buiten Amsterdam plaatsvindt. De toon is formeel en rapporterend, passend bij de strikte bureaucratie van de voedselvoorziening tijdens de bezettingstijd.

Nota (factuur) van een vishandel.

* **Inhoud:** De nota betreft een levering van vis op 27 juli. De eerste post "100 x 28" suggereert 100 stuks of kilo's van een product voor 28 cent per eenheid. Daarnaast wordt een eerdere openstaande post van f 39,30 opgeteld bij het nieuwe bedrag, resulterend in een totaal van 67 gulden en 30 cent. * **Producten:** In de blauwe aantekeningen wordt specifiek melding gemaakt van "levende aal" (paling). Aal was een cruciaal handelsproduct voor de vissersstad Enkhuizen. * **Administratieve sporen:** De rode letter 'R' bovenaan is een typisch kenmerk van een archief- of boekhoudstempel (mogelijk staand voor 'Reçu' of 'Geregistreerd'). De blauwe tekst onderaan lijkt een kladnotitie die tijdens de controle van de levering of de betaling is toegevoegd. * **Bedrijfsvoering:** P. Hansen exploiteerde een handel die de lokale aanvoer in Enkhuizen verbond met de grote afzetmarkt in Amsterdam. De specifieke tijden voor de Amsterdamse vismarkt (5-11 uur 's ochtends) duiden op de vroege uren waarin de verse vis verhandeld moest worden.

Factuur / Nota

Dit document is een zakelijke nota van "Vishandel - Enkhuizen", een bedrijf dat blijkbaar opereerde vanuit de Vismarkt in Amsterdam maar diepe wortels of een hoofdkantoor in Enkhuizen had (gezien de naam en het korte telefoonnummer '26'). * **Inhoud:** De nota specificeert leveringen op 24 en 25 juli aan een klant genaamd P. Hansen. * **Producten en prijzen:** Er wordt gesproken over "p. fr." (mogelijk een afkorting voor 'per fractie', 'frans' of een specifieke sortering) en "smelt" (spiering). De prijzen zijn genoteerd in guldens. De berekeningen kloppen: 28 eenheden tegen 45 cent maakt 12,60 gulden; 28 eenheden tegen 42,5 cent maakt 11,90 gulden. * **Opmerkelijke details:** De openingstijden op de Vismarkt (5-11 uur 's ochtends) benadrukken het karakter van de vershandel, waarbij de belangrijkste transacties vroeg in de morgen plaatsvonden.

Factuur / Nota

* **Inhoud:** De nota betreft verschillende leveringen van vis (waarschijnlijk paling, aangeduid als "Ael") in de periode van 7 tot 10 augustus 1940. De hoeveelheden en prijzen per eenheid zijn gespecificeerd. * **Financieel:** Het subtotaal van de goederen plus de berekende belasting komt uit op f 93,65. Onderaan de factuur is een berekening te zien waarbij f 53,65 in mindering wordt gebracht (mogelijk een aanbetaling of retour), waardoor een restbedrag van precies f 40,00 overblijft. * **Belastingheffing:** De totale berekende omzetbelasting op de factuur bedraagt f 3,84 (0,97 + 0,25 + 1,10 + 1,52). Dit bedrag komt exact overeen met de waarde van de vier opgeplakte fiscale zegels (2,00 + 1,00 + 0,80 + 0,04 = 3,84 gulden). * **Stempels:** De belastingzegels zijn officieel afgestempeld op 10 augustus 1940 om fraude of hergebruik te voorkomen.

Handelsnota / Factuur.

* **Inhoud:** Het document betreft een verzamelnota voor verschillende leveringen van visproducten (waarschijnlijk paling of haring, gezien de specialisatie van het bedrijf) gedurende de periode 31 juli tot en met 3 augustus 1940. * **Berekening:** De nota specificeert de prijs per levering met telkens een aparte post voor de verschuldigde omzetbelasting. * Totaalbedrag van de goederen en belasting: f 102,19. * Totaal aan berekende omzetbelasting: 0,75 + 0,53 + 1,56 + 1,10 = f 3,94. * **Fiscale afhandeling:** De verschuldigde omzetbelasting van f 3,94 is fysiek op het document voldaan door middel van het plakken van belastingzegels (3 x 1 gulden, 1 x 90 cent, 1 x 4 cent). Deze zegels zijn rechtsgeldig ontwaard ("afgestempeld") met de datum van de factuur. * **Bedrijfsvoering:** Het briefhoofd getuigt van een veelzijdig visserijbedrijf in Enkhuizen dat zowel verse IJsselmeervis verhandelde als bewerkte producten (gerookt en gezouten) aanbood. De aanwezigheid van een telefoonnummer en postgironummer duidt op een professionele, moderne bedrijfsvoering voor die tijd.

Briefkaart (postkaart voor zakelijk gebruik)

* **Administratieve kenmerken:** Het nummer "Nº 46^A/209/1 M. 1942" in de linkerbovenhoek duidt op een strakke administratieve verwerking, waarschijnlijk een referentienummer voor de boekhouding of een dossiernummer van de ontvanger. * **Poststempel:** De stempel "AMSTERDAM VRIJ" duidt op het postdistrict of een specifieke sorteerafdeling in Amsterdam. De datum 13 mei 1942 plaatst het document midden in de Tweede Wereldoorlog. * **Visuele elementen:** Het logo van de vis met de drie druppels boven de kop is het beeldmerk van de firma P. Hansen & Zonen uit Enkhuizen, een stad met een rijke visserijgeschiedenis. * **Posttarief:** De groene postzegel van 4 cent met de afbeelding van een gestileerd schip (de 'Vliegende Hollander'-serie van Pyke Koch) was het standaardtarief voor briefkaarten in die periode.

Briefkaart (voorzijde)

* **Schrift:** De kaart is geadresseerd in een vlot, duidelijk leesbaar cursief handschrift. De spelling "den Heer" en "Vischhandel" is conform de toenmalige schrijfwijze. * **Visuele elementen:** Linksonder staat een gestileerde afbeelding van een vis, wat direct de aard van het bedrijf (vissector) identificeert. De gebruikte postzegel is het 'duif'-ontwerp van Pyke Koch, die tijdens de oorlogsjaren in omloop was. * **Status:** De kaart is gebruikt en afgestempeld. De toevoeging "bv." bij het huisnummer staat voor 'boven', wat aangeeft dat de ontvanger op een bovenverdieping woonde of gevestigd was. "(.C.)" bij Amsterdam staat voor Centrum.

Handgeschreven grootboekblad of leveringslijst.

* **Terminologie:** * **p:** Afkorting voor 'pond'. In die tijd was dit de gangbare maatstaf voor visverkoop. * **ger. aal:** Gerookte aal (paling). * **suppl. 23/4:** Een supplementaire (aanvullende) levering van 23 april. * **Ongepelde/gepelde garnalen:** Een onderscheid dat cruciaal was voor de prijs en de bestemming (consumptie vs. verdere verwerking). * **Personen/Bedrijven:** De genoemde namen zijn historisch verankerd in de Nederlandse visserijsector. *C. Mooyer* en *Haasnoot* zijn bekende namen uit Volendam en de kustvisserij. *Seymonsbergen* was een bekende vishandel/rokerij in Amsterdam. * **Administratieve handeling:** Het grote kruis over de tekst is een typisch kenmerk van 'afvinken' in historische boekhouding. Zodra de bestelling was verzonden of de factuur was uitgeschreven, werd de kladnotitie ongeldig gemaakt door een kruis.

Handgeschreven concept of kladnotitie (pagina 2).

Dit document betreft een ambtelijke notitie of een conceptbrief aangaande een klacht over stankoverlast en mogelijk brandgevaar ("hinder") veroorzaakt door het koken van mosselen op een markt. Een zekere Mulder is de veroorzaker van de overlast. De tekst stelt vast dat het koken met "vuurpotten" hinderlijk is. Als oplossing is Mulder verboden om nog langer op de markt zelf mosselen te koken. In plaats daarvan is hem een specifieke plek aangewezen bij een loods in de buurt van de Ten Katestraat, gelegen tussen de Jan Pieter Heijestraat (in het manuscript lijkend op Hansenstr.) en de Bellamystraat. De kantlijnnotitie "gebleken juist te zijn" suggereert dat een eerdere aanname over de overlast na onderzoek is bevestigd.

M. de Haan.

# TRANSCRIPTIE <u>Haarlemmermeer</u> A. v.d. Assem Ruigehoek 26 Nieuw Vennep

# TRANSCRIPTIE Th. Haasnoot V. C. <u>onderzoek Zeeland</u> <u>Rooseman</u>

(Bovenaan midden) @ A. Hegeman A. Lopes Dias L. Caransa

# TRANSCRIPTIE aanvoer 14 Dec In Kalestraat Zoetwatervisch (voorw) van A Fonn . a B Fonn en W Ruiter 80p 40p + 40p. aanvoerders A Fonn <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> || Ik heb alleen vink af laten houden van de aanvoerder doch **niet** van de beide andere aanv...