S. Speijer

Document

De notitie bevat persoons- en adresgegevens: * **U. v. D.**: Een afkorting die mogelijk staat voor een dossiercategorie, een specifieke afdeling of de initialen van een behandelaar/archivaris. * **S. Speijer**: De naam van de persoon waar deze aantekening over gaat. Gezien de locatie is dit een lid van de familie Speijer. * **Waterlooplein 25 II**: Dit is het adres van de betreffende persoon in Amsterdam. De aanduiding "II" geeft aan dat het de tweede verdieping betreft.

Handgeschreven brief

In deze brief verzoekt S. Speijer om een tijdelijke vervanging voor zijn marktplaatsen op het Waterlooplein in Amsterdam. Vanwege ziekte ("ziekelijke omstandigheden") kan hij zijn werk niet uitvoeren. Hij vraagt toestemming om zijn zoon zijn plekken te laten innemen vanaf de volgende dag ("morgen", tussen de regels toegevoegd). Hij geeft aan dat hij bewijzen van zijn ziekte heeft overlegd. Speijer verwacht begin juni weer hersteld te zijn om zijn werkzaamheden zelf te kunnen hervatten. De brief is formeel van toon en eindigt met de afkorting "U. d. D.", wat staat voor "Uw dienstwillige Dienaar".

Document

Dit document is een ambtelijk advies met betrekking tot de bezetting van een marktkraam op het Mosplein in Amsterdam. Een zekere S. Speijer heeft verzocht zich tijdelijk te laten vervangen door zijn zoon. De ambtenaar (dellaer) adviseert echter om dit verzoek af te wijzen en verwijst hierbij naar een rapport van de controle op het marktwezen. Bijzonder interessant zijn de doorgehaalde passages aan de rechterkant. Hieruit blijkt een strenger voornemen: er wordt hardop afgevraagd waarom de standplaats van Speijer niet simpelweg helemaal is ingetrokken, aangezien hij de plaats blijkbaar niet geregeld bezette. De krachtige vraagtekens ("??") onderstrepen de irritatie of strikte houding van de ambtenaar. Dat deze tekst is doorgehaald, kan betekenen dat men uiteindelijk voor een minder draconische maatregel (slechts afwijzing van vervanging) heeft gekozen, of dat de opmerking intern verplaatst is.

Ambtelijk advies n.a.v. een verzoekschrift.

* **Inhoud:** Het document is een negatief advies aan "Den Heer Inspecteur" (waarschijnlijk de Inspecteur der Markten) betreffende een verzoek van marktkoopman S. Speijer. Speijer verzocht om uitstel voor het bezetten van zijn staanplaats op het Mosplein in Amsterdam-Noord. De ambtenaar adviseert dit af te wijzen omdat Speijer al herhaaldelijk gewaarschuwd was voor onregelmatigheden. * **Stijl:** Kort, zakelijk en formeel bureaucreatisch taalgebruik. * **Status:** De vergunning lijkt op het moment van schrijven al feitelijk ingetrokken te zijn (per 13 september 1940, aangeduid met "C.W.", wat mogelijk staat voor Commissie voor de Woningbezetting of een specifieke marktafdeling). De datering van het advies is 15 september, twee dagen na de genoemde intrekking.

Ambtelijke notitie of memorandum op een voorgedrukt formulier ("Bijblad").

Het document betreft een administratieve afhandeling van een marktplaats op het Mosplein in Amsterdam. De marktkoopman, S. Speijer, heeft zijn standplaats verloren op 13 januari 1940 vanwege "wanbetaling" (het niet betalen van de verschuldigde marktgelden). Uit de tekst blijkt dat Speijer niet is komen opdagen op een spreekuur waar hij voor was uitgenodigd om de situatie te bespreken. In de kantlijn rechtsboven lijkt een verzoek of voorstel te staan om de intrekking van de plaats aan te houden (op te schorten) en een uitstel van betaling van drie maanden te verlenen. De diverse data en parafen onderaan het document getuigen van de interne ambtelijke route en besluitvorming tussen 10 en 16 januari 1940.

Doorslag van een getypte brief (officiële correspondentie).

* **Kernboodschap:** De brief informeert de heer S. Speijer dat zijn verzoek om vrijstelling van het betalen van marktgeld is goedgekeurd voor een periode van drie weken (14 januari t/m 3 februari 1940). * **Onderbouwing:** Het besluit is gebaseerd op een rapport van de "Directeur voor Maatschappelijken Steun". Dit wijst erop dat de heer Speijer een beroep had gedaan op sociale bijstand of financiële verlichting vanwege zijn persoonlijke of economische omstandigheden. * **Terminologie:** "Marktgeld" was de vergoeding die kooplieden moesten betalen voor het recht om op een openbare markt te staan. "jl." staat voor 'jongstleden' (afgelopen).

Getypte brief (doorslag op roze papier).

In deze brief wordt aan de heer S. Speijer medegedeeld dat zijn verzoek om vrijstelling van het betalen van marktgeld is ingewilligd. De vrijstelling betreft een periode van drie weken in het begin van 1940. Opvallend is dat de beslissing is gebaseerd op een rapport van de "Directeur voor Maatschappelijken Steun". Dit wijst erop dat de heer Speijer een aanvraag had gedaan op basis van zijn financiële of sociale situatie; de dienst Maatschappelijke Steun onderzocht of iemand inderdaad onvoldoende middelen had om aan de betalingsverplichtingen te voldoen. De brief is een administratief bewijsstuk van de interactie tussen een kleine ondernemer (waarschijnlijk een marktkoopman) en de gemeentelijke overheid in de vooravond van de Tweede Wereldoorlog.

Handgeschreven verzoekschrift

De brief is een formeel verzoek van S. Speijer aan een inspecteur (gezien de kantlijnnotitie "m.i. Insp"). De schrijver legt uit dat hij zijn beroepsuitoefening heeft moeten aanpassen: waar hij voorheen in bijouterieën (sieraden) handelde, is hij nu overgestapt op galanterieën (kleingoed/kantoorbehoeften), omdat hij geen luxe-artikelen meer mag verkopen. Speijer geeft aan dat hij nog onervaren is in deze nieuwe handel en daarom overdag de markt moet verlaten om inkopen te doen bij magazijnen die in het weekend gesloten zijn. Hij vraagt toestemming ("een gunst") om zijn zoon hem te laten assisteren, vermoedelijk om de marktkraam ("stal") te bemannen tijdens zijn afwezigheid. Het handschrift is duidelijk, maar bevat enkele archaïsche of informele spellingen (zoals "moog" voor mag en "intekopen" als één woord).

Officiële brief/verklaring op briefpapier van de Joodsche Raad.

Dit document is een medisch attest afgegeven door de medische afdeling van de Joodsche Raad voor Amsterdam. De medisch adviseur, dr. Salomon Spijer, verklaart hierin dat de heer S. Pierotto (waarschijnlijk Salomone Pierotto, een diamantslijper) om medische redenen niet uitgezonden kan worden naar de 'werkverruiming'. Er is een opmerkelijk tijdsverschil van bijna een maand tussen de datum van verzending (29 januari) en de datum van binnenkomst bij de gemeentelijke instantie (27 februari). De diverse stempels en rode potloodmarkeringen duiden op een strikte bureaucratische afhandeling binnen het gemeentelijk apparaat dat belast was met de sociale werkvoorziening voor Joden. Het rode potlood bij "Behandeling" en de grote 'J' wijzen op administratieve verwerking door de betreffende ambtenaren.

Brief / Ambtelijke correspondentie

* **Administratieve taal:** Het document hanteert een zakelijke, ambtelijke toon. Er is sprake van kleine typefouten, zoals "ongewijzigdf" bij P. Simons en een hapering in de straatnaam van A. Kollem (Chr. de "etstraat, bedoeld is vermoedelijk de Christiaan de Wetstraat). * **Handgeschreven toevoegingen:** Naast de namen staan parafen (mogelijk ter controle van verwerking). Bij J. Jessurrun de Mesquita en S. Tak staan specifieke dossiernummers en namen genoteerd door de ontvangende instantie. * **Medische beoordeling:** De termen "ongeschikt", "advies blijft ongewijzigd" en "voorloopig 2 maanden niet uitzenden" duiden op een keuringsproces waarbij de medisch adviseur bepaalde of Joodse burgers fysiek in staat waren tot (gedwongen) tewerkstelling. * **Geografie:** De genoemde adressen bevinden zich verspreid over Amsterdam (Centrum, West, Oost, Zuid), wat de brede impact van de maatregelen op de Joodse bevolking van de stad illustreert.

Getypt document (doorslag) met uitgebreide handgeschreven aantekeningen in blauwe en zwarte inkt.

* **Administratief proces:** Dit document illustreert de bureaucratische afhandeling van de Jodenvervolging in Amsterdam. Het toont de resultaten van medische keuringen uitgevoerd door dr. S. Spijer. De aantekening "goedgekeurd" duidt erop dat de betreffende personen medisch fit werden bevonden voor deportatie of tewerkstelling. * **Bestemmingen:** Er wordt verwezen naar diverse Joodse werkkampen in Nederland: 'Vecht', 'Molengroot' (bij De Wijk), 'Conrad' (bij Staphorst) en 'Arrien' (bij Ommen). De datum 25/4 suggereert een gecoördineerde verplaatsing naar deze locaties op 25 april 1943. * **Annotaties:** De vele verschillende handschriften en parafen wijzen op een proces waarbij het document door meerdere administratieve handen is gegaan (zoals de lijst namen linksonder).

Brief op officieel briefpapier.

* **Inhoud:** De brief dient om de resultaten van medische keuringen door te geven aan de instantie die verantwoordelijk is voor de tewerkstelling van Joden. De resultaten variëren van "ongeschikt" tot het advies om iemand nabij Amsterdam te werk te stellen of de uitzending tijdelijk uit te stellen. * **Handgeschreven toevoegingen:** Deze zijn cruciaal. Ze lijken geplaatst door de ontvangende administratie. Bij M. Aardewerk staat "geplaatst 31/3 Diever", wat impliceert dat hij al naar een werkkamp (Diever) was gestuurd voordat dit medische resultaat verwerkt was. Bij M. Slier staat "geplaatst 31/3-42 Geesbrug", hoewel hij als "ongeschikt" is beoordeeld. Dit toont de tragische bureaucratische realiteit waarbij de machine van deportatie en tewerkstelling vaak sneller ging dan de medische bezwaren. * **Functionarissen:** S. Spijer trad op als medisch adviseur voor de Joodsche Raad. De voorzittershamer lag bij Abraham Asscher en David Cohen, wiens namen pontificaal bovenaan staan.

Getypte brief op officieel briefpapier met handgeschreven kanttekeningen en stempels.

Deze brief illustreert het bureaucratische proces rondom de keuring van Joodse mannen voor de werkverruiming (werkverschaffing) in 1942. Dr. S. Spijer, medisch adviseur van de Joodsche Raad, rapporteert aan het Gemeentelijk Bureau voor Sociale Zaken dat vijf specifieke personen die eerder door de artsen van de A.G.O. (Aanvullende Gemeentelijke Ondersteuning) geschikt waren bevonden, door de medische afdeling van de Joodsche Raad alsnog (gedeeltelijk) ongeschikt zijn verklaard. De lijst bevat gedetailleerde medische redenen: * **I.B. Cohen:** oogproblemen. * **J. de Hond & D. Robles:** enkel geschikt voor licht werk. * **S.v. Praag:** volledig ongeschikt. * **A. Querido:** functieverlies in de rechterarm. De handgeschreven aantekeningen "8/II 42 afgekeurd" in de marge lijken te duiden op een definitieve administratieve verwerking van deze medische bevindingen door de ontvangende instantie.

Document

Dit document is een administratief overzicht van medische keuringen uitgevoerd door de Joodsche Raad. De tabel bevat namen, adressen en de medische conclusie ("Resultaat"). Opvallend zijn de kwalificaties zoals "ongeschikt" en "alleen licht werk". In de kantlijn en achter de resultaten staan handgeschreven tekens (krullen/vinkjes), wat wijst op een administratieve controle of verwerking door de ontvangende instantie. Eén regel is onleesbaar gemaakt door overtyping van 'X'-en, wat kan duiden op een correctie of intrekking van een advies tijdens het opstellen van de brief. De adressen tonen een spreiding over Amsterdamse wijken met een significante Joodse populatie in 1942 (o.a. de Rivierenbuurt en de Jodenbuurt). --- ### CONTEXT In maart 1942 bevond de Jodenvervolging in Nederland zich in een overgangsfase naar de massale deportaties. De Joodsche Raad, ingesteld door de bezetter, werd gedwongen een centrale rol te spelen in de organisatie van de Joodse gemeenschap. De Afdeling Medische Zaken verrichtte keuringen die in deze periode vaak gerelateerd waren aan de inzet voor de arbeidsverruiming of de zogenaamde 'werkverruiming' in kampen in Nederland. Een medische verklaring van "ongeschiktheid" kon op dat moment nog dienen als (tijdelijke) vrijstelling voor zware arbeid of transport. De correspondentie met het Gemeentelijk Bureau voor Sociale Zaken onderstreept de verstrengeling van de gemeentelijke bureaucratie met de maatregelen van de bezetter tegen de Joodse bevolking. S. Spijer was een van de artsen die als medisch adviseur voor de Raad werkte.

Brief op officieel briefpapier van de Joodsche Raad voor Amsterdam.

Deze brief vormt een administratieve schakel tussen de Joodsche Raad en de Amsterdamse gemeentelijke instanties (het Bureau voor Sociale Zaken) in het begin van 1942. De kern van de brief betreft de afhandeling van medische attesten. Dr. Salomon Spijer, de medisch adviseur van de Raad, stuurt drie attesten terug die niet nodig bleken voor de keuringen in de Diamantbeurs. De overige acht attesten (van een totaal van elf) zijn daar kennelijk wel achtergebleven als bewijsstukken. De "keuringen in de Diamantbeurs" verwijzen naar de medische selecties waarbij werd bepaald of Joodse Amsterdammers fysiek in staat waren tot arbeid. Dit proces was cruciaal: een medische afkeuring kon op dat moment leiden tot een (tijdelijke) vrijstelling (*Sperre*) van tewerkstelling of transport, terwijl goedkeuring vaak uitzending naar een werkkamp betekende.

# TRANSCRIPTIE [Rechtsboven] U. v. D. S. Speijer _________________ Waterlooplein 25 II

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Handgeschreven brief. * **Datum:** 11 april 1942. * **Afzender:** M. Speijer, wonende aan de 1e Jan Steenstraat 103 II, Amsterdam-Zuid. * **Ontvanger:** De Weledele Heer Inspecteur van het Marktwezen, Amsterdam. * **Kenmerken:** Archiefstempel/registratienummer linksboven: "Nº 103/34/1 M. 1942 13/4". Handgeschreven notitie boven de aanhef: "afd. Insp...

# TRANSCRIPTIE Advies op No. 25/1124/1. U. 40. Den Heer Inspecteur i/h Marktwezen alhier. Naar aanleiding van bijgaand verzoek van M. Speijer pl. v. 121 AE, diene het volgende: De heer Speijer is een zeer onregelmatige plaats- bezetter, die als regel langer wegbleef dan marktreglement is. Thans heeft hij sinds 13 Juli l.l. zijn plaats niet bezet en zal de oorzaak wel zijn, dat er op heden stagna...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Handgeschreven brief (slotfragment). * **Auteur:** M. Speijer. * **Datum:** 13 augustus 1940. * **Locatie:** Amsterdam, Nederland. * **Adres afzender:** 1e Jan Steenstraat 103 II. * **Taal:** Nederlands.

# TRANSCRIPTIE Den heer Inspecteur v/h. Marktwezen, alhier. Tegen het verzoek van den heer E. Speijer is mij geen bezwaar. A.'dam 1/11 - 40 [onleesbare handtekening] Gezien 4-11-40 deHaan