J. Blits

Officiële brief/aanmaning van de gemeente Amsterdam.

* **Inhoud:** Het document is een formele laatste waarschuwing (sommatie) wegens een betalingsachterstand van meer dan drie weken voor een vaste staplaats op de Dapperstraatmarkt. * **Juridische grondslag:** Er wordt verwezen naar artikel 11 van het "Reglement op de Markten", op basis waarvan de vergunning voor de vaste plaats per 6 februari 1939 definitief ingetrokken zal worden als de schuld niet uiterlijk 5 februari voldaan is. * **Coulance-clausule:** De brief vermeldt expliciet dat er uitzonderingen mogelijk zijn bij overmacht, zoals ziekte of financiële onmacht (steuntrekking), mits dit onmiddellijk gemeld wordt. * **Taalgebruik:** Formeel Ambtelijk Nederlands van voor de oorlog (bijv. "in gebreke gebleven", "onherroepelyk"). Opvallend is het gebruik van de 'y' waar we nu 'ij' zouden gebruiken (*hierby, blyft, onherroepelyk, myn*), wat gebruikelijk was in bepaalde administratieve stijlen van die tijd.

Handgeschreven brief/notitie op briefkaartformaat.

* **Inhoud:** De schrijver, J. Blits, verzoekt om uitstel van betaling of een andere verplichting. De reden die wordt opgegeven is dat de schrijver nog bezig is met het aanvragen van "ondersteuning" (sociale bijstand of werkloosheidsuitkering). * **Taalgebruik:** Formeel en beleefd ("Zeer Geachte", "beleefd om uitstel", "Hoogachtend"). Spelling is conform de tijd (bijv. "teeken"). * **Handschrift:** Een vlot, geoefend cursief handschrift uit de vroege 20e eeuw. De aantekening "m. Hr. Muller" bovenin is waarschijnlijk door de ontvangende administratie toegevoegd om de brief intern door te geleiden. * **Contextuele aanwijzingen:** Het adres Wagenaarstraat 61 II bevindt zich in de Dapperbuurt in Amsterdam. De toevoeging "p/a v Collem" (per adres van Collem) suggereert dat de schrijver inwoont of tijdelijk verblijft bij de familie Van Collem.

Handgeschreven brief/notitie.

* **Inhoud:** De schrijver, J. Blits Jr., verzoekt om uitstel van betaling of nakoming van verplichtingen. De reden die hij opgeeft is dat hij nog steeds bezig is met het aanvragen van of wachten op "ondersteuning" (sociale bijstand/steunuitkering). * **Schrifttype:** Een vlot, hellend cursief handschrift, kenmerkend voor het midden van de 20e eeuw. Het is geschreven met een vulpen of kroontjespen. * **Toon:** De brief is formeel en beleefd ("Zeer Geachte", "beleefd om uitstel", "Hoogachtend"). Dit duidt op een afhankelijkheidsrelatie tussen de schrijver en de geadresseerde instantie. * **Adressering:** De afzender verblijft op de Wagenaarstraat 61-II in Amsterdam, "p/a" (per adres) bij de familie Van Collem, wat kan wijzen op inwoning of een tijdelijk verblijf.

Typoscript (doorslag van een officiële brief).

De brief is een formele afwijzing van een verzoek tot uitstel van betaling. De geadresseerde, J. Blits Jr., had via een briefkaart op 2 februari 1939 gevraagd om uitstel voor het betalen van zijn "marktgeld" (de staangeldvergoeding voor een marktkoopman). De directeur van de betreffende dienst wijst dit resoluut af en dreigt met de intrekking van de marktvergunning op de Dapperstraat als de schuld niet onmiddellijk wordt voldaan. De toon is ambtelijk en streng. De vermelding "Wyk 18" verwijst naar de administratieve indeling van de stad Amsterdam in die periode.

Zakelijke brief (doorslag of officiële kopie).

De brief is een formele afwijzing van een verzoek om betalingsuitstel. De heer J. Blits Jr., een marktkoopman op de Dappermarkt in Amsterdam, had per briefkaart verzocht om later te mogen betalen voor zijn standplaats ("marktgeld"). De directeur van de betreffende dienst reageert hierop met een scherpe sommatie: er moet direct betaald worden, anders raakt de heer Blits zijn plek op de markt kwijt. De toon is ambtelijk en streng, refererend aan het "Reglement op de Markten". Het adres van de ontvanger (Wagenaarstraat 61 II) bevindt zich in de Dapperbuurt, op steenworp afstand van de markt waar hij werkzaam was. De toevoeging "p/a Van Collem" suggereert dat de heer Blits mogelijk inwoonde bij de familie Van Collem of daar zijn post liet bezorgen.

Doorslag van een officiële brief/beschikking.

* **Toon en Inhoud:** De brief is formeel en onverbiddelijk van aard. Het is een afwijzing van een verzoek tot betalingsuitstel voor het staangeld op de markt. De term "onverwyld" (onmiddellijk) en het dreigement van het intrekken van de marktvergunning duiden op een strikte handhaving van de reglementen. * **Spelling:** Het document hanteert de vooroorlogse spelling (bijv. "Februari" met hoofdletter, "by" in plaats van "bij", "Wyk" in plaats van "Wijk"). * **Locatie:** De genoemde locaties (Wagenaarstraat en Dapperstraat) bevinden zich in de Dapperbuurt in Amsterdam-Oost. De Dappermarkt is tot op de dag van vandaag een bekende markt op deze plek. * **Administratieve codes:** De code "26/7/12 M" en "vP/G" verwijzen naar het archiefstelsel of de betreffende ambtenaar die de correspondentie behandelde.

Briefkaart (voorgedrukte Nederlandse briefkaart).

Het betreft een zakelijke mededeling van de heer J. Blits aan de directeur van het Amsterdamse Marktwezen. De afzender verblijft op een adres in de Wagenaarstraat (Dapperbuurt) "per adres" (p/a) bij de familie v. Lollem. De kaart is geadresseerd aan de Jan van Galenstraat, de locatie van de in 1934 geopende Centrale Markthallen van Amsterdam. Het paarse stempel in het midden is een typisch administratief inkomend stempel van de gemeentelijke dienst, waarbij "26/7/11" waarschijnlijk een intern referentienummer of een specifieke afdelingscode betreft, gecombineerd met het jaartal 1939.

Briefkaart (adreszijde)

* **Administratieve verwerking:** Het grote paarse stempel met nummer "1039" is een typisch kenmerk van een inkomend postregister van een overheidsinstelling (in dit geval de gemeente Amsterdam, afdeling Marktwezen). De potloodnotitie "Dr Muller" duidt waarschijnlijk op de ambtenaar of afdelingshoofd aan wie de briefkaart intern werd doorgeleid voor behandeling. * **Geografie:** De afzender, J. Blits, was woonachtig in de Wagenaarstraat in de Dapperbuurt (Amsterdam-Oost). De geadresseerde, het Marktwezen, was destijds gevestigd bij de Centrale Markthallen aan de Jan van Galenstraat (Amsterdam-West). * **Posthistorie:** Het gebruikte machinestempel met de afbeelding van Pegasus (het vliegende paard) en de tekst "Verzend met de luchtpost" was een promotioneel stempel van de PTT om het gebruik van de toen moderne luchtpostverbindingen te stimuleren, ook bij binnenlandse post die niet per vliegtuig ging.

Voorzijde van een briefkaart.

* **Administratieve context:** Het grote paarse stempel ("No 26/7/15 M. 1339") duidt op een formele registratie bij binnenkomst bij de gemeentelijke instantie (het Marktwezen). Het is waarschijnlijk een dossier- of volgnummer. * **Annotaties:** De potloodnotitie "mi mop Dr. Muller" is een interne aantekening, mogelijk verwijzend naar een specifiek dossier ("mi" zou "in" of een afkorting voor een afdeling kunnen zijn) en de ambtenaar ("Dr. Muller") die belast was met de afhandeling van de correspondentie. * **Postale kenmerken:** De kaart is gestempeld in Amsterdam-Centrum. Het promoten van luchtpost via slogan-stempels was in de jaren '30 gebruikelijk om het vliegverkeer als moderne transportmethode te stimuleren. * **Geografie:** De geadresseerde bevindt zich aan de Jan van Galenstraat, de plek waar in 1934 de Centrale Markthallen werden geopend. De afzender, J. Blits, woonde in de Wagenaarstraat in Amsterdam-Oost, een buurt die indertijd een sterke Joodse gemeenschap kende.

Officiële waarschuwingsbrief (doorslag/minuut).

* **Inhoud:** Het document is een formele waarschuwing aan twee marktkooplieden wegens het overtreden van het marktreglement. De specifieke overtredingen zijn het blokkeren van het zicht op woningen door middel van een zeil en het onrechtmatig bezetten van de openbare weg (trottoir) met een handkar. * **Juridische grondslag:** Er wordt expliciet verwezen naar *artikel 26 van het Reglement op de Markten*. * **Administratieve verwerking:** De onderste sectie geeft aan dat dit een standaardtekst was die naar meerdere personen werd verzonden. De letter 'L' fungeert als invoegteken voor een specifieke aanvullende klacht (de handkar) die voor beide genoemde personen gold. * **Toon:** De toon is ambtelijk en streng ("waarschuw U hierbij ernstig").

Ambtelijk bijblad/notitie (Alg. Zaken Model No. 14).

Dit document is een intern ambtelijk advies betreffende een marktvergunning op de Dappermarkt in Amsterdam. De verzoeker, J. Blits, heeft gevraagd om tijdens de wintermaanden van 1939-1940 zijn standplaats niet te hoeven innemen. Waarschijnlijk hing dit samen met de zware omstandigheden op de markt in de winter of een gebrek aan klandizie. De ambtenaar die de notitie schreef, adviseert echter negatief: "moet m.i. [mijns inziens] worden afgewezen." Dit getuigt van een strikt beleid waarbij standplaatshouders hun plek moesten blijven bezetten om hun rechten te behouden. De rode letter 'M' in het kenmerk onderaan verwijst vermoedelijk naar de afdeling Marktwezen.

Intern ambtelijk bijblad / Adviesnota (Alg. Zaken Model No. 14).

* **Inhoud:** Het document betreft de afhandeling van een verzoek van marktkoopman J. Blits. Hij verzocht om gedurende de wintermaanden niet verplicht te worden zijn standplaats op de Dappermarkt in te nemen. De behandelend ambtenaar adviseert echter om dit verzoek af te wijzen. * **Taalgebruik:** Er wordt gebruikgemaakt van formele, ambtelijke taal ("m.i." voor *mijns inziens*). De term "uitstel plaatsbet." in de kantlijn is een afkorting voor uitstel van de verplichting tot plaatsbezetting (niet te verwarren met betaling). * **Administratieve proces:** Het formulier toont de bureaucratische gang van zaken: het start op 27 oktober, krijgt een inhoudelijk advies op 30 oktober en wordt uiteindelijk op 8 november afgehandeld of gearchiveerd. De rode markering duidt op de definitieve dossierplaatsing.

Handgeschreven brief (officiële correspondentie).

In deze brief wendt de heer (of mevrouw) J. Blits zich tot de directeur van het Amsterdamsche Marktwezen met een prangende juridische en existentiële vraag. De kern van de brief is de onzekerheid over de eigen status onder de anti-Joodse verordeningen van de Duitse bezetter. Blits stelt de vraag of de wet die Joden verbiedt op openbare markten te staan ook op hem/haar van toepassing is. De aanleiding voor deze twijfel is een administratieve nuance: Blits heeft twee Joodse grootouders (wat hem/haar volgens de rassenwetten als 'half-Joods' of *Mischling* zou aanmerken), maar heeft geen 'J' in het persoonsbewijs gestempeld gekregen. De brief eindigt met een wanhopig verzoek om behoud van 'ancienniteit' (dienstjaren/rechten). Mocht het marktverbod inderdaad gelden, dan hoopt de schrijver dat de opgebouwde rechten voor de toekomst behouden blijven, in de veronderstelling dat de situatie tijdelijk is.

Getypte administratieve lijst met handgeschreven annotaties.

* **Structuur:** De lijst is strak georganiseerd in kolommen. Het is een formeel overzicht van marktkooplieden met een vaste staanplaats. * **Annotaties:** De handgeschreven tekens (+ en -) achter de namen lijken op een controle- of verificatieproces. De plusjes kunnen duiden op "aanwezig" of "akkoord", terwijl de minnetjes mogelijk wijzen op afwezigheid of uitsluiting. * **Geografie:** De woonadressen concentreren zich in Amsterdam-Oost (de Transvaalbuurt, de Dapperbuurt) en de oude Joodse buurt (Waterlooplein, Valkenburgerstraat, Rapenburgerstraat). Dit weerspiegelt de demografie van de Amsterdamse markthandel uit die tijd. * **Handel:** Er is een grote variëteit aan artikelen, van 'manufacturen' (stoffen) en kleding tot levensmiddelen zoals fruit en vis.

Getypte administratieve lijst op doorslagpapier (paginanummer -2-).

Het document is een typisch voorbeeld van de rigoureuze Amsterdamse marktbureaucratie tijdens de Tweede Wereldoorlog. * **Administratieve termen:** "Opgevoerd" betekent dat iemand is toegevoegd aan het register (nieuwe vergunning of wijziging). "Afgevoerd" betekent dat de vergunning voor die specifieke markt is beëindigd. * **Artikelen:** Er is een grote variëteit aan handelswaar te zien, van eerste levensbehoeften ("aard.groenten en fruit", "versche visch") tot luxeartikelen ("choc.koek", "wild, gevogelte"). De term "ongeregeld" duidt op de handel in diverse goederen, vergelijkbaar met een rommelmarkt. * **Handtekening:** De afkorting "L.O.V." onderaan staat voor de **Dienst der Levensmiddelenvoorziening**. Deze dienst was verantwoordelijk voor de distributie en controle op voedselwaren tijdens de schaarste in de bezettingsjaren.

Document

Het document is een administratieve lijst van marktkooplieden die een vaste plek hadden op de markt in de Joubertstraat in Amsterdam. De lijst bevat kolommen voor de naam, geboortedatum, het woonadres en het type product (artikel) dat verhandeld werd. Opvallende kenmerken: * **Correcties:** Bij de vermelding van J. v.d. Hoek is het artikel "visch" handgeschreven doorgehaald en vervangen door "groenten en fruit". * **Adressen:** De overgrote meerderheid van de adressen bevindt zich in de Transvaalbuurt en de Oosterparkbuurt (bijv. Retiefstraat, Tugelaweg, Reitzstraat), destijds wijken met een zeer grote Joodse populatie. * **Producten:** De handel varieert van primaire levensbehoeften (aardappelen, groente, fruit, vis) tot textielwaren (kousen, garen en band).

Registerblad / Administratieve lijst (waarschijnlijk afkomstig uit een inventarisatie van de Joodse Raad of een roofinstantie zoals de Lippmann, Rosenthal & Co. bank).

* **Namen:** De lijst bevat uitsluitend Joodse namen (zoals Porcelijn, Beugeltas, Brilleslijper, Bolle). * **Geografie:** De adressen concentreren zich in de toenmalige Joodse wijken van Amsterdam, zoals de Jodenbuurt (Waterlooplein, Rapenburg, Zwanenburgwal) en de Transvaalbuurt (Tugelaweg, Retiefstraat, President Brandstraat). * **Annotaties:** De kolom "Datum Inlevering" bevat cruciale informatie. Veel data liggen rond 26 en 27 januari 1942. De opmerkingen "Sicherheitspol" (Sicherheitspolizei), "gevangenis scheveningen" (het Oranjehotel) en "V.V. bij M.S." (vermoedelijk Vrijwillige Vertrek bij Maatschappelijk Steun, een eufemisme voor deportatie of ontruiming) duiden op actieve vervolging. * **Administratieve tekens:** Er staan kruisjes (x) voor sommige regels, wat kan duiden op een controle of een afwijkende status van die specifieke personen. De Romeinse cijfers achter de huisnummers geven de verdieping aan (hs = huis/begane grond).

Administratieve lijst (verzendlijst)

* **Structuur:** De lijst is georganiseerd in vier kolommen. De eerste kolom 'S' duidt waarschijnlijk op een serie- of lijstnummer. De kolom 'Nr' bevat registratienummers van de betreffende personen of brieven. De kolom 'Naam' en 'adres' spreken voor zich. * **Geografie:** De genoemde adressen bevinden zich vrijwel allemaal in Amsterdam, met een sterke concentratie in de (toenmalige) Joodse buurt en de Transvaalbuurt (bijv. Rapenburg, Tugulaweg, Vrolikstraat, Blasiusstraat). * **Afkortingen:** De adressen bevatten de destijds gebruikelijke aanduidingen voor verdiepingen: 'hs' (huis/begane grond), 'I', 'II', 'III'. Straatnamen zijn vaak afgekort (str., nw. voor nieuwe, pres. voor president). * **Opvallend:** De naam 'M. de Vries' (Nr. 270) komt tweemaal voor op de lijst onder kolom S:2.

Document

Het document is een administratief overzicht van vergunninghouders. De kolommen bevatten specifieke gegevens die relevant waren voor de bezettingsautoriteiten of de Joodsche Raad: * **Wijkcodes**: De letters (Z, C, O, N, W) verwijzen naar de Amsterdamse stadsdelen: Zuid, Centrum, Oost, Noord en West. * **Artikelen**: De afkorting "A. gr. fr." staat voor "Aardappelen, groenten en fruit". Dit waren handelaren die door hun beroep mogelijk een (tijdelijke) vrijstelling of "Sperre" genoten. * **De letter 'D'**: De meest cruciale toevoeging is de letter 'D' in de rechterkolom. De legenda bovenaan bevestigt dat dit "naar Drenthe" betekent. Dit is een eufemisme voor deportatie naar Kamp Westerbork, vanwaaruit de meeste slachtoffers naar de vernietigingskampen in Polen werden getransporteerd.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Handgeschreven brief/notitie. * **Datum:** 2 februari 1939 (genoteerd als 2-2-'39). * **Afzender:** J. Blits Jr. * **Geadresseerde:** De Directeur (waarschijnlijk van een sociale instelling of woningstichting). * **Kenmerken:** Bevat een archiefnummer linksonder (No. 26/2/6 M.) en een referentienaam bovenaan (m. Hr. Muller).

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Handgeschreven verklaring / bereidheidsverklaring. * **Betrokkene:** M. Blits (Mozes Blits). * **Adres:** Ruyschstraat 62, Amsterdam. * **Datering:** 29 januari 1942. * **Referentienummer:** S.Z. 101286 (vermoedelijk Sociale Zaken). * **Context:** Oproeping voor Joodse werkkampen tijdens de Duitse bezetting.

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven, schuin:] *extra* 26/7/12 M vP/G. 8 Februari 1939. den Heer J.Blits Jr., p/a Van Collem, Wagenaarstraat 61 II, Amsterdam-Oost. Wyk 18. Naar aanleiding van Uw briefkaart d.d. 2 dezer bericht ik U, dat het daarin vervatte verzoek om uitstel van betaling van marktgeld niet voor inwilliging in aanmerking kan komen. U is verplicht om het verschuldigde thans onverwyl...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Administratieve notitie / ambtelijk memorandum. * **Datum:** Augustus 1939 (notities variërend van 15 t/m 28 augustus). * **Betrokkene:** Mej. E. Blits (ook gespeld als Blitz). * **Kenmerken:** Bevat een stempel van een bijblad, handgeschreven tekst in inkt en potlood, en een latere aantekening in rode pen.

# TRANSCRIPTIE J. Briënne Lupinestr. 31 Hilversum _