J. Jacobs

Administratieve lijst van marktkooplieden.

* **Structuur:** De lijst is opgedeeld in drie kolommen. Hoewel de eerste kolom redelijk oplopend is (van 21 naar 147), verspringen de nummers in de tweede kolom aanzienlijk (van 159 naar 306 en terug naar 2), wat duidt op een administratieve groepering in plaats van een strikt geografische volgorde op straat. * **Demografie:** Een opvallend groot aandeel van de namen is van Joodse oorsprong (bijv. Melhado, Morpurgo, Heilbron, Boas, Sigaar, Speyer). Dit weerspiegelt de historische bevolkingssamenstelling van de Amsterdamse Dapperbuurt en de sterke vertegenwoordiging van de Joodse gemeenschap in de markthandel van die tijd. * **Bijzonderheden:** * Er wordt onderscheid gemaakt tussen de "vaste plaatshouders" die de hele week staan en deze groep die specifiek alleen op **zaterdag** komt. * Vrouwen worden soms vermeld met hun eigen achternaam of als "wed:" (weduwe), zoals *wed: Casserus*. * Dubbele namen zoals *de Jong-Gerritsen* en *Clarenburg-Hijmans* komen voor.

Vakblad voor standwerkers en marktkooplieden.

De linkerpagina toont een streng bericht van het bondbestuur (ondertekend door A. Morpurgo en JAC) over achterstallige contributies. Er wordt gedreigd met definitief royement als de schulden niet voor 1 april zijn voldaan. De lijst met namen van geschorste leden geeft inzicht in de ledenlijst van de bond op dat moment. Onderaan staat een gedetailleerde kalender van jaarmarkten en marktdagen in april voor diverse Nederlandse plaatsen. De rechterpagina bevat advertenties die specifiek gericht zijn op de beroepsgroep van standwerkers en marktkooplieden. De toon is collegiaal ("Uw collega van de markt"). Opvallend is de advertentie van L. Paes, die etui's verkoopt voor stamkaarten, identiteitsbewijzen en distributiebonnen. Dit is een cruciale aanwijzing voor de datering van het document.

Administratieve lijst/register, vermoedelijk van de Joodse Raad voor Amsterdam.

Dit document is een administratieve registratie van Joodse markthandelaren of bewoners in de Amsterdamse wijk **Uilenburg**. De nadruk ligt op de toewijzing van specifieke marktvergunningen (dagmarkten en weekendmarkten) in een periode waarin de bewegingsvrijheid en economische mogelijkheden van de Joodse bevolking door de bezetter extreem werden ingeperkt. De kleurcodes en symbolen wijzen op een strikt beheerde organisatie van de handel. De letters 'N' en 'A' in de rechterkolommen kunnen verwijzen naar statuscodes (bijvoorbeeld 'Nederlander' of een specifieke afdeling van de Joodse Raad). De getallen uiterst rechts lijken volgnummers of dossiernummers te zijn die corresponderen met een kaartsysteem. Opvallend zijn de rode cirkels met nummers (36 t/m 39), wat kan duiden op een specifieke selectie of mutatie voor die personen.

Handgeschreven verzoekschrift.

* **Inhoud:** De heer J. Jacobs verzoekt de gemeente Amsterdam om de marktplaats van zijn zoon, N. Jacobs, aan de Ten Katestraat tijdelijk over te mogen nemen. * **Eufemisme:** De formulering "Door omstandigheden, U wel bekend" is veelzeggend. Gezien de datum (eind februari 1941) en de context van de bezetting, verwijst dit vrijwel zeker naar de anti-Joodse maatregelen. De zoon was waarschijnlijk niet langer in staat zijn beroep uit te oefenen door arrestatie (bijvoorbeeld tijdens de razzia's van 22-23 februari 1941), onderduik of het verbod voor Joden om op bepaalde markten te staan. * **Besluitvorming:** Onderaan is in rood potlood genoteerd dat het verzoek "mijns inziens" (m.i.) kan worden toegestaan. Dit advies is gedateerd op 12 maart 1941. Dit suggereert dat er op dat moment nog enige ruimte was binnen de gemeentelijke bureaucratie om dergelijke overdrachten binnen een familie te faciliteren, ondanks de toenemende restricties.

Ambtelijke nota/bijblad op een voorbedrukt formulier van de gemeente ("Alg. Zaken Model No. 14").

* **Inhoud:** Het betreft een ambtelijk advies over een verzoek van de heer J. Jacobs. Hij vraagt toestemming om tijdelijk de marktplaats (standplaats nummer 372) van zijn zoon over te nemen op de Ten Katemarkt. De betreffende ambtenaar adviseert positief ("geen bezwaren"). * **Kernpunt:** De reden voor de afwezigheid van de zoon is cruciaal: hij "is in Duitschland". Dit is een duidelijke aanwijzing voor de gevolgen van de Duitse bezetting op de Amsterdamse bevolking. * **Administratief proces:** De verschillende data en de rode potloodaantekeningen ("modelbriefje") laten zien dat dit verzoek door verschillende lagen van de gemeentelijke bureaucratie is gegaan. Er wordt verwezen naar een rapport van de "Marktafz" (Marktafdeling of Markttoezicht).

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

* **Kern van het document:** J. Jacobs verzoekt de directie van het Marktwezen om een toegewezen marktplaats op het Waterlooplein te mogen verruilen voor een plaats op de markt in de Gaaspstraat. * **Handschrift:** Het betreft een geoefend, goed leesbaar cursief handschrift. * **Administratieve verwerking:** De brief is kort na verzending geregistreerd door de betreffende gemeentelijke dienst, getuige de aantekening "7/11" (7 november 1941) onderaan de brief.

Officieel formulier van de Dienst Marktwezen (opzegging marktplaats).

Het document is een standaardformulier (model M.W. 67 uit december 1940) waarmee een markthouder officieel afstand doet van een vaste staanplaats. In dit specifieke geval geeft J. Jacobs aan per 10 februari 1941 de plaats op de Albert Cuypmarkt op te zeggen. Opmerkelijke details: * **De handtekening:** Er staat een kruisje ('X') links van de handtekening. Dit kan duiden op analfabetisme van de ondertekenaar, of het is een administratieve markering door een ambtenaar. De handtekening zelf lijkt echter relatief vlot geschreven. * **Administratieve verwerking:** De paarse stempel "M. 1941" en de datumstempel "10 FEB." onderaan duiden op de definitieve administratieve afhandeling en afvoer uit het register van de Dienst Marktwezen.

Brief (slotpagina/fragment).

Het document is het afsluitende deel van een verzoekschrift. De schrijver, J. Jacobs, wendt zich tot een instantie (mogelijk de Marktmeester of een gemeentelijke afdeling) met een beleefd verzoek om "assistentie" voor zijn zoon op de markt in de Gaaspstraat. Opvallende taalkundige en tekstuele details: * **Spelling:** Er wordt gebruikgemaakt van de oude spelling ("zoodoende"), wat wijst op een datering van vóór de spellingshervorming van 1947. * **Grammatica:** In de vierde regel schrijft de auteur "of ik... kunt krijgen". Dit is grammaticaal incorrect (het zou "kan" moeten zijn), wat kan duiden op een verschrijving of een beperkte formele scholing van de schrijver. * **Adres:** De Jodenbreestraat wordt hier geschreven als "Joden Breestraat", een schrijfwijze die destijds vaker voorkwam. Het Romeinse cijfer "II" achter het huisnummer duidt op de tweede verdieping.

Handgeschreven administratieve notitie op een voorgedrukt formulier ("Alg. Zaken-Model No. 14").

* **Kernboodschap:** Een verzoek van een zekere Jacobs (waarschijnlijk een marktkoopman) om assistentie te krijgen of zijn vaste standplaats te behouden, wordt aanvankelijk afgewezen omdat zijn "vaste plaats" is ingetrokken wegens "onvoldoende plaatsbezetting". * **Correctie:** Er is een latere aantekening in blauwe inkt toegevoegd die stelt dat de "schorsing is geannuleerd". Ook een opmerking over het ontbreken van een vergunning is doorgehaald. * **Details:** Er wordt verwezen naar een eerdere vergunning voor de Westerstraat waarbij assistentie door zijn zoon wel was toegestaan. * **Actie:** Er staat een instructie om iemand op te roepen ("oproepen") op 1 augustus om 19:30 uur door "Munst". * **Personen/Locaties:** Jacobs (verzoeker), Munst (ambtenaar/ondertekenaar), Ganzenstraat en Westerstraat (locaties van standplaatsen). ---

Document

* **Doel van het document:** De brief dient als officiële kennisgeving van de bedrijfsbeëindiging van een cliënt. * **Inhoud:** De heer J.R. Abeen stopt per 5 januari 1942 met zijn onderneming in de verhuur van marktkramen op de Albert Cuypstraat (ter hoogte van de nummers 203 D & E). Zijn administrateur verzoekt de directeur van het Marktwezen om het resterende saldo aan de heer Abeen uit te keren. * **Taal en spelling:** Het document hanteert de destijds gebruikelijke formele spelling en beleefdheidsvormen (zoals "Mynheer", "zyn", "den Heer" en "5 dezer"). * **Administratieve verwerking:** De handgeschreven notitie "m.i. Insp" (mijns inziens Inspecteur) suggereert dat de brief intern is doorgeleid naar een inspecteur voor beoordeling. Het stempel met "M. 1942" verwijst naar de archivering bij de afdeling Marktwezen in het jaar 1942.

Getypte brief (doorslag/archiefkopie).

De brief is een kort en zakelijk afwijzingsbericht. De toon is afstandelijk en strikt administratief ("niet kan worden voldaan"). Het document is een doorslag voor het archief, wat blijkt uit de vage letters en de handgeschreven notitie "Verzonden 16/10" (16 oktober), wat overeenkomt met de getypte datum. De code "30/70/2 M." en de aanduiding "Wijk 10" wijzen op een strak georganiseerde gemeentelijke administratie. Hoewel de aard van het verzoek van mevrouw Jacobs-Troostwijk niet expliciet wordt genoemd, suggereert de context van de datum en de locatie een relatie met de beperkende maatregelen of hulpvragen tijdens de bezettingstijd.

Formele correspondentie (doorslag van een getypte brief).

Dit document is een sprekend voorbeeld van de bureaucratische uitsluiting van Joodse burgers tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De brief betreft het retourneren en laten intrekken van een zogenaamde 'Erkenningskaart' van een handelaar genaamd J. Jacobs. De kern van de brief ligt in de toevoeging tussen haakjes: **"(is Joodsch kleinhandelaar)"**. Dit is de expliciete en enige reden die wordt aangevoerd om de kaart, die Jacobs reeds bij de betreffende dienst had moeten inleveren, door de Groenten- en Fruitcentrale officieel te laten intrekken. Hiermee werd Jacobs de wettelijke basis ontnomen om zijn beroep nog langer uit te oefenen.

Brief/dienstmededeling (handgeschreven)

De tekst is een ambtelijke kennisgeving waarin melding wordt gemaakt van de inlevering van een zogenaamde 'Erkenningskaart Groep K'. Deze kaart stond op naam van J. Jacobs. De afzender voegt tussen haakjes de expliciete reden toe voor de verdere behandeling van dit dossier: "is Joodsch kleinhandelaar". De suggestie aan de Groenten- en Fruitcentrale is om de kaart officieel in te trekken, wat effectief betekende dat de persoon in kwestie zijn beroep niet langer mocht uitoefenen. Opvallend zijn de administratieve kenmerken: de rode datumstempel van 10 maart 1944 en een eerdere, doorgehaalde datum uit 1942. Dit duidt op een langdurig bureaucratisch proces of het heropenen van een ouder dossier in de laatste fase van de bezetting.

Registerpagina / Adreslijst.

* **Administratieve structuur:** Het gebruik van "serie" en "nr." wijst op een kaartsysteem of een geordend archief waarbij personen per categorie of geografisch gebied werden ingedeeld. * **Geografie:** Alle identificeerbare straten bevinden zich in Amsterdam (o.a. de Jodenbuurt en de Plantagebuurt). Typische voorbeelden zijn het Jonas Daniël Meijerplein, de Lepelstraat en de Joden Houttuinen. * **Onomastiek:** De familienamen zijn overwegend Joods-Nederlands van aard (bijv. Vischschraper, Goudsmit, Wurms, Hakker, Glasbeek, Groenteman). * **Handschrift:** Het betreft een vlot lopend, 20e-eeuws kantoorschrift (lopend schrift met krullen), geschreven met inkt/pen.

Register/Gastenboek of Administratieve lijst (waarschijnlijk bevolkingsregister of kaartsysteem van een organisatie).

* **Handschrift:** Het betreft een zeer verzorgd administratief handschrift (waarschijnlijk een klerk). * **Structuur:** De lijst is alfabetisch geordend op achternaam (C t/m L). * **Inhoud:** De personen op deze lijst hebben overwegend Joodse achternamen (Cohen, Fransman, Glasbeek, Hakker, Heilbron, Koopman). De adressen concentreren zich in de Joodse buurt (Rapenburgerstraat, Waterlooplein) en de Transvaalbuurt (Tugela-weg, Krugerstraat, Kraaipanstraat). * **Afkortingen:** * **a. gr. fnd / a. gr. punt:** Vermoedelijk "Adres gevonden". * **D:** Mogelijk een indicatie voor "Dood" (overleden) of "Deportatie", gezien de context van deze Amsterdamse lijsten. * **Letters O, C, Z, W, N:** Deze codes duiden vaak op de kerkelijke gezindte in Nederlandse registers (O = Onkerkelijk, C = Rooms-Katholiek/Christelijk, N = Nederlands Hervormd). De 'Z' en 'W' kunnen in deze specifieke administratie wijken of andere statussen aanduiden.

Getypte lijst van marktkooplieden/vergunninghouders.

* **Administratieve context:** Dit is een lijst van "losse plaatsen" op de Albert Cuypmarkt. In tegenstelling tot vaste standwerkers waren "losse plaatshouders" kooplieden die per dag een plek toegewezen kregen. * **Historische periode:** De namen op de lijst (zoals Agsteribbe, Baumstein, Cohen, Halberstadt, Jacobs, Jas) zijn overduidelijk van Joodse Amsterdammers. De rode onderstrepingen en de 'X'-tekens duiden op een administratieve selectie door de bezetter of de gelijkgeschakelde Amsterdamse marktpolitie. * **Handgeschreven wijzigingen:** * Bij **I. de Hond** is het woord "fruit" toegevoegd. * Bij **D. Jas** is het adres doorgehaald en vervangen door "Ruyschstr. 76 I". * **Opvallend:** Het artikel "distributiemappen" bij **J. Koekoek** bevestigt de datering in oorlogstijd, aangezien distributiestamkaarten en mappen pas toen noodzakelijk werden.

# TRANSCRIPTIE Jacobus Kroon geb. 18.5.1897 pers. bewijs no. A35-001576 adres: Nieuwendammerdijk 533 bankwerker - stoker ketelhuis C.R.

17.9.08 J 261014 I. Jas 2e J.v. Campenstr. 103 I [v] 26.10.14 J 290697 K. Jas Retiefstr. 37 I [v] 29.6.97 J 220615 S. Jas Weesperstr. 127 I [v] 22.6.15 J 131208 B.v.d. Kar Ben Viljoenstr. 1 II [v] 13.12.08 -3-

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven linksboven:] *Verzonden 4/8* [Handgeschreven rechtsboven:] *Inspecteur* HB. den Heer J. Jacobs, Joden Breestraat 52 II, Amsterdam-Centrum. Wijk 2. 103/71/2 M. 4 Augustus 1942. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 23 Juli 1942 verleen ik U hierbij tot wederopzegging toestemming zich op Uw plaats op de markt Gaaspstraat te laten bijstaan - niet vervangen - door Uw zo...

# TRANSCRIPTIE [Linksboven in kader:] BIJBLAD VAN: M. No. 103/71/1 1942 DOORGEZONDEN: 25/7-'42 [Rechtsboven:] 8/3 [Hoofdtekst:] Verzoek van Jacobs kan m.i. niet worden ingewilligd, aangezien de vaste plaats v. d. v. Jacobs per 20 Juli j.l. wegens onvoldoende plaats- bezetting is ingetrokken. [Schuin door de tekst in blauwe inkt:] Schorsing is geannuleerd [Doorgehaalde regel:] ~~N.B. J. had ge...

# TRANSCRIPTIE [Bovenaan, rechts van het midden:] v/d J Koppenol.