J. Piller

Document

* **Vorm:** Het document is een strak georganiseerde tabel, kenmerkend voor ambtelijke administratie. De spelling ("boomen", "versche visch", "den waterkant") wijst op een datering voor de spellingshervorming van 1947. * **Inhoud:** De lijst specificeert ondernemers in de ambulante handel. De locaties zijn uiterst specifiek omschreven, inclusief huisnummers en fysieke kenmerken van de omgeving (zoals bomenrijen). De getallen tussen haakjes aan het eind van de locatieomschrijvingen verwijzen waarschijnlijk naar standplaatsnummers op een plattegrond. * **Namen en Locaties:** De namen (o.a. Piller, Beugeltasch, Wertheim, Polak) en de genoemde locaties (Jonas Daniël Meijerplein, Lepelstraat, Nieuwe Kerkstraat) bevinden zich in de van oudsher Joodse buurt van Amsterdam. ---

Handgetekende schematische kaart/bestemmingsplan voor straathandel.

Dit document is een ambtelijke werktekening, waarschijnlijk van de Amsterdamse Marktpolitie of de afdeling Marktwezen. Het brengt de standplaatsen voor straatverkopers in kaart in een specifiek deel van het centrum. * **Legenda:** De linkerkant bevat een duidelijke legenda: een zwarte stip staat voor een "bestaande plaats", terwijl een rood kruis (X) staat voor een "eventueel nog uit te geven plaats". Afkortingen zoals "fl." (bloemen), "fr." (fruit), "visch" en "haring" geven het type handel aan. * **Dynamiek:** Het document toont de bureaucratische controle op de openbare ruimte. Er wordt exact bijgehouden wie op welke dagen en uren (bijv. "na 14 u.", "11 / 1/2 20 u.") mag staan. * **Correcties:** De doorhalingen (zoals bij J. Dotsch) en de rode toevoegingen wijzen erop dat dit een actueel controledocument was dat regelmatig werd bijgewerkt naargelang vergunningen werden verleend of ingetrokken. * **Geografie:** De schets volgt de topografie van de Amsterdamse grachtengordel nabij het Waterlooplein en de Weesperstraat, een gebied dat destijds het hart van de Joodse buurt vormde.

Document

Deze kaart is een utilitair document dat een zeer specifiek deel van Amsterdam afbeeldt: de Plantage- en Jodenbuurt. De tekenstijl is functioneel en schematisch. De aanwezigheid van namen (zoals J. Polak, Schavrien, Piller) in combinatie met genummerde rode cirkels suggereert dat dit een werkdocument was om individuen of gezinnen op specifieke adressen te lokaliseren. De rode cirkels kunnen wijzen op prioriteiten, statuswijzigingen (zoals deportatie of onderduik), of specifieke administratieve handelingen. Het doorhalen van namen en cirkels wijst op een dynamisch gebruik van de kaart over een zekere periode. Het gebruik van zowel blauwe als rode inkt en potlood duidt op verschillende lagen van informatie of verschillende bewerkers. ---

Zakelijke verklaring (werkgeversverklaring).

De tekst is een korte, zakelijke verklaring waarin het bedrijf bevestigt dat de heer J. Piller op dat moment tijdelijk bij hen werkzaam is in een "los dienstverband". Opvallend is het gebruik van de 'y' in woorden als "wy", "tydelyk" en "by", wat gebruikelijk was in de spelling van die tijd of specifiek voor bepaalde typemachines. De brief is gedateerd op 20 september 1939, enkele weken na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in Polen, maar nog voor de Duitse inval in Nederland.

Getypte brief (doorslag of kopie).

* **Inhoud:** De brief is een formele afwijzing van een verzoek dat door de heer J. Piller op 20 september 1939 was ingediend. De aard van het verzoek wordt niet gespecificeerd, maar de context suggereert dat het te maken heeft met zijn standplaats op de markt. * **Waarschuwing:** De brief bevat een expliciete waarschuwing: als de heer Piller zijn standplaats op de markt aan de Lindengracht niet regelmatig bezet, zal zijn 'voorkeurskaart' worden ingetrokken op basis van het geldende Marktreglement. * **Toon:** De toon is ambtelijk, kortaf en dwingend.

Brief (getypt)

* **Kernboodschap:** De bedrijfsleider van een textielgroothandel pleit bij de directeur van het Marktwezen voor herziening van een afwijzend besluit betreffende de heer J. Piller. * **Argumentatie:** Piller heeft een tijdelijk contract dat bijna afloopt. Door de afwijzing van het Marktwezen (waarschijnlijk voor een vergunning of aanstelling) loopt hij een kans mis, wat tot grote financiële problemen kan leiden zodra zijn huidige baan stopt. * **Taalgebruik:** Formeel en eerbiedig ("Weled. Heer", "welwillende aandacht"). De schrijver probeert via een moreel en economisch appel de overheid tot een ander inzicht te brengen. * **Administratieve sporen:** De stempels en handgeschreven namen (zoals 'v Emden') duiden op de ambtelijke verwerking van het document binnen de gemeentelijke organisatie.

Handgeschreven brief (ingezonden correspondentie).

* **Inhoud:** De schrijver, J. Piller, informeert de geadresseerde over een wijziging in zijn werksituatie. Hij meldt dat zijn dienstverband ("in betrekking") op vrijdag 21 oktober is geëindigd. Vervolgens is hij op zaterdag 22 oktober en de daaropvolgende donderdag begonnen met het innemen van een plaats op de markt aan de Lindegracht. Hij besluit met een dankwoord voor de ontvangen hulp. * **Taal en toon:** De brief is geschreven in een formele, beleefde en zakelijke toon, typerend voor correspondentie met officiële instanties in de vooroorlogse periode. * **Datering:** Hoewel de archiefstempel 1939 vermeldt, wijst de kalender (vrijdag 21 oktober) op het jaar 1938. In 1939 viel 21 oktober namelijk op een zaterdag. Het document is vermoedelijk later in een lopend dossier over het jaar 1939 gearchiveerd. * **Sociaal-economische duiding:** Het "innemen van een plaats op de Lindegracht" verwijst naar de markt op de Lindegracht in de Jordaan. In de crisisjaren was dit een plek waar veel Amsterdammers probeerden als kleine zelfstandige of marktkoopman een inkomen te vergaren nadat zij hun vaste baan hadden verloren.

Document

* **Doel:** De brief dient als een formele aanzegging van de mogelijke intrekking van een marktplaatsvergunning. * **Inhoud:** De heer Piller wordt ervan beschuldigd zijn toegewezen plek op de Lindengracht-markt niet regelmatig te bezetten, ondanks een eerdere schriftelijke waarschuwing. Dit is in strijd met artikel 11 van het Marktreglement. * **Procedure:** Voordat de definitieve beslissing tot intrekking wordt genomen, krijgt de betrokkene de gelegenheid om gehoord te worden door een inspecteur op het kantoor aan de Jan van Galenstraat. * **Taalgebruik:** Formeel en ambtelijk ("behoort... te worden ingetrokken", "Alvorens hiertoe te besluiten").

Administratieve kaart/oproepformulier van de Amsterdamse marktdienst.

Dit document is een officiële waarschuwing en verslaglegging van de Amsterdamse marktdienst (waarschijnlijk de "Marktwezen", gezien de stempel 'M'). De marktkramer, de heer J. Piller, wordt ter verantwoording geroepen omdat hij zijn toegewezen standplaats (nummer 30) op de Lindengracht-markt niet consequent bezet. Op 11 december 1940 is hij voor het eerst opgeroepen, en op 13 december 1940 volgt een gesprek met inspecteur De Haas. Piller belooft beterschap ("Zal voortaan geregeld plaats innemen"). Dergelijke administratie was noodzakelijk om de bezetting van marktplaatsen optimaal te houden; wie zijn plaats niet gebruikte, liep het risico zijn vergunning te verliezen.

Document

Dit document is een administratieve lijst van "afvoeringen": marktkooplieden die hun vergunning of standplaats verloren. Wat direct opvalt, is de datum (winter 1942-1943) en de locaties: de Dapperstraat, de Gaaspstraat en de Joubertstraat. Veel van de namen op de lijst, met name bij de Gaaspstraat en Joubertstraat, zijn herkenbaar als Joodse achternamen (zoals Piller, Gobets, Hes, Dresden, Kindbergen, Morpurgo en Sealtiel). De lijst toont de enorme diversiteit aan handel, van dagelijkse levensmiddelen tot textiel en luxe artikelen als "galanteriën" en "stoffen & zijde".

Handgeschreven administratief register/lijst.

Dit document is een administratief overzicht van marktkooplieden in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De lijst is gestructureerd in kolommen die de identiteit, de standplaats en de handelsactiviteit van de personen vastleggen. * **Kolom 1:** Bevat de namen en initialen van de marktkooplieden. * **Kolom 2:** Vermeldt de geboortedata, wat essentieel was voor persoonsregistratie. * **Kolom 3:** Geeft de straat aan waar de marktstandplaats zich bevond (bijv. Gaaspstraat, Joubertstraat, Waterlooplein). Dit zijn locaties in de Amsterdamse Transvaalbuurt en het Joodse kwartier. * **Kolom 4:** Toont data in december 1942 en de eerste maanden van 1943. Dit zijn de momenten waarop de "mutatie" of "afvoering" plaatsvond. * **Kolom 5:** Beschrijft de aard van de handel (bijv. visch, textiel, groente en fruit). De aantekeningen aan de rechterkant ("C.L.", "niet opg.") verwijzen waarschijnlijk naar administratieve codes van de marktmeester of de bezettende autoriteiten. De term "Afvoeringen" in de linkerbovenhoek en de specifieke data (winter '42-'43) duiden op een gedwongen stopzetting van de werkzaamheden.

Getypte namenlijst (doorslag) met handgeschreven annotaties.

* **Coderingen:** * **M.W.:** Staat voor "Möbel-Wagen". Dit verwijst naar de *Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg* (ERR) acties waarbij de inboedels van gedeporteerde of gevluchte Joden werden geconfisqueerd. De data (bijv. 29/1 '42) geven aan wanneer de inventarisatie of ontruiming plaatsvond. * **J.R.:** Verwijst naar de "Joodsche Raad". Personen met deze aantekening waren waarschijnlijk werkzaam bij of geregistreerd via de Raad. * **S.Z.:** "Sperre" (vrijstelling), vaak gerelateerd aan de *Zentralstelle*. Het gaf een (tijdelijke) bescherming tegen deportatie. * **L.M.:** Vermoedelijk "Lidmaatschap" of een specifieke lijstverwijzing. * **Art:** De kolom 'Artikel' verwijst naar de specifieke categorie van de Joodsche Raad of de bezetter waaronder de persoon viel (bijv. 1a, 5b). * **Wijk:** Aanduidingen als C (Centrum), O (Oost), Z (Zuid) en West refereren aan de Amsterdamse stadswijken. * **Handgeschreven toevoegingen:** Er zijn diverse aantekeningen gemaakt, zoals "Gedetineerd 18/5/1942" bij D. Papegaai en "doorgestr." (doorgestreept) bij J. Piller. Dit duidt op een continu bijgehouden administratie.

Administratieve lijst/register (waarschijnlijk bevolkingsregister of een specifiek hulpregister voor sociale zorg of belasting).

- **Inhoud:** De lijst toont een overzicht van Amsterdamse inwoners, gerangschikt op naam met bijbehorende geboortedatum, een code (waarschijnlijk geloofsovertuiging of burgerlijke staat) en hun woonadres. - **Geografie:** De adressen bevinden zich grotendeels in Amsterdam-Oost (Transvaalbuurt) en de oude Joodse buurt in het centrum. - **Demografie:** Veel familienamen op de lijst duiden op een Joodse achtergrond (o.a. Mechanicus, Meents, Mok, Mouwes, Pach, Pinto, Polak, Van Praag). - **Coderingen:** - De Romeinse cijfers (I, II, III) en de superscript 4 achter huisnummers geven de verdieping aan ("hoog"). De letter 'b' staat voor benedenwoning. - De letter 'D' in de rechterkantlijn (bij J. Peper en J. Pronto) staat zeer waarschijnlijk voor 'Dood' of 'Deces', een standaard archiefmarkering om aan te geven dat de persoon is overleden. - De terugkerende opmerking "A. gr. fund" (of 'funt') verwijst mogelijk naar een administratief fonds of een specifieke registratielijst (bijv. 'Algemeen Grondfonds' of een pensioenlijst).

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Administratief dossierblad (Model No. 14, Algemene Zaken). * **Instelling:** Waarschijnlijk Gemeente Amsterdam, Afdeling Marktwezen. * **Registratienummer:** M. No. 20/36/1 (1940). * **Datum van behandeling:** April 1940. * **Betreft:** J.C. Pillers, wonende aan de Prinsengracht 100 hs, Amsterdam. * **Onderwerp:** Verzoek tot afbetaling van schuld ...

# TRANSCRIPTIE vP/HG. [handgeschreven:] *extra* [handgeschreven:] *2 en Hr. de Boer.* 28/112/2 M. 6 October 1939. den Heer J. Piller, Nwe. Kerkstraat 38, Amsterdam-Centrum. Wijk 10. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 20 September jl. bericht ik U, dat het daarin vervatte verzoek niet voor inwilliging in aanmerking kan komen. Indien U niet regelmatig een plaats op de markt Lindengracht bezet, za...

# TRANSCRIPTIE [Rechtsboven, handgeschreven:] L. v. Pl. de Boer. vP/HG. 28/112/2 M. [Midden, handgeschreven:] Verzonden 6/10-'39 6 October 1939. den Heer J. Piller, Nwe. Kerkstraat 38, Amsterdam-Centrum. Wijk 10. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 20 September jl. bericht ik U, dat het daarin vervatte verzoek niet voor inwilliging in aanmerking kan komen. Indien U niet regelmatig een plaats op...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Administratieve notitie / Archiefkaart. * **Persoon:** J. Piller. * **Adres:** Nieuwe Uilenburgerstraat 76, Amsterdam. * **Onderwerp:** Afbetalingsregeling van een huurschuld na contractontbinding. * **Kenmerken:** Handgeschreven in inkt, met latere toevoegingen in rood potlood en zwart potlood/stift onderaan.

# TRANSCRIPTIE [Stempel linksboven:] B I J B L A D V A N : M. No. 20/36/1 1940 DOORGEZONDEN: 24/4 - '40. [Handgeschreven aantekeningen bovenin:] in Hr. Müller Advies v. d. P. 25-4-'40 [paraaf] [Hoofdtekst:] J.C. Pillers, Prinsengracht 100 hs Stad WL betreft marktplaats Lindengracht ingetrokken 13/2. 39. - wegens schuld f 7.35 (termijn 25/12 38 - 11/2. 39. 7 x f 1.05) Zie ook 25/12/38 m 11/2....