S. Swart

Document

Dit document is een ambtelijk advies en besluit betreffende de personele bezetting van marktkramen. Simon Swart, een marktkoopman met vaste standplaatsen op het Waterlooplein en in de Uilenburgerstraat, verzoekt om een wijziging van zijn assistent. Hij werd voorheen geassisteerd door S. Platvoet, maar wenst nu te worden bijgestaan door M. Tokkie (Marcus Tokkie, geboren in 1887). De ambtenaar (de Boer) namens 'Mr. Remy' (vermoedelijk een referendaris bij de gemeente) oordeelt dat er "geen bezwaar" is. Er wordt specifiek benadrukt dat het gaat om 'assisteren' en niet om 'vervangen'; dit onderscheid was essentieel voor de vergunningverlening, aangezien de vergunninghouder geacht werd zelf aanwezig te zijn bij zijn handel.

Brief / Verzoekschrift

Het document is een kort, formeel schrijven waarin verzocht wordt om toestemming voor een assistent op de markt van het Waterlooplein. * **S. Swart:** De persoon voor wie de assistentie wordt aangevraagd. "pl: n: 212" verwijst naar de standplaats of het huisnummer op het Waterlooplein. * **M. Tokkie:** De beoogde assistent. Er worden specifieke persoonsgegevens vermeld (geboortedatum 7 november 1887 en adres Tweede Oosterparkstraat 79, drie hoog). * **Schrift:** Het document is geschreven in een duidelijk, geoefend lopend handschrift (latijns cursiief), typerend voor de administratieve stijl van het midden van de 20e eeuw.

Doorslag van een officiële brief (typefout-correcties en vage inkt duiden op een kopie).

* **Inhoud:** De brief is een formele bevestiging van een wijziging in de personele bezetting van een marktkraam. De heer S. Swart, die staanplaatsen heeft op de markten van het Waterlooplein en Uilenburg, krijgt toestemming om zich te laten bijstaan door M. Tokkie (geboren in 1887). Tokkie vervangt hiermee S. Platvoet als assistent. * **Terminologie:** De nadruk op "bystaan - niet vervangen" is juridisch relevant: de vergunninghouder (Swart) moet zelf de hoofdverantwoordelijke blijven en mag zijn plek niet volledig overdragen aan de assistent. De term "tot wederopzegging" betekent dat de toestemming op elk moment door de directie kan worden ingetrokken. * **Vorm:** Het document is een doorslag (carbonkopie), herkenbaar aan de paarsgrijze kleur van de letters en het ontbreken van een originele handtekening. Het taalgebruik is zakelijk en typisch voor de Nederlandse bureaucreatie van die tijd (gebruik van "jl.", "d.d." en de spelling "hierby").

Handgeschreven brief.

De brief is kort en formeel van toon. De afzender, S. Swart, reageert op een schrijven van een dag eerder waarin hem een plaats in een speeltuin wordt aangeboden. Opvallend is dat Swart vraagt om een maand uitstel om te beslissen ("vacant te houden"). De potloodaantekening "uitstel" boven de tekst geeft aan dat de ontvanger dit verzoek heeft gecategoriseerd. Het archiefnummer "no. 2" linksonder suggereert dat dit document deel uitmaakt van een reeks of dossier.

Getypte brief (doorslag of officiële kopie).

Deze brief is een formeel antwoord op een verzoek van de heer S. Swart. De directeur wijst het verzoek (waarvan de exacte inhoud niet in deze brief staat, maar vermoedelijk een marktplaats betrof) af. Wel wordt de ontvanger gewezen op de mogelijkheid om zich in de toekomst in te schrijven voor een plek op de zogenaamde "Joodsche hulpmarkten". Opvallend is het ambtelijke en afstandelijke taalgebruik. Het woord "niet" is onderstreept om de afwijzing te benadrukken. Het adres van de ontvanger, Waterlooplein 50, bevond zich in het hart van de toenmalige Joodse buurt in Amsterdam.

Archiefstuk (bijblad/dossierstuk) betreffende de toewijzing van marktplaatsen.

Het document betreft een interne administratieve afhandeling binnen een gemeentelijke of overheidsinstantie (waarschijnlijk in Amsterdam) betreffende de organisatie van de zogenaamde "Joodsche markten" tijdens de bezetting. De kern van de correspondentie is dat een zekere S. Swart heeft verzuimd een officieel aanvraagformulier in te dienen voor een standplaats. Hierdoor is de automatische toewijzing van een marktplaats vervallen. In het onderste deel van het document is een concept-antwoord geformuleerd op een brief van Swart van 5 november 1941. De ambtenaar wijst het verzoek af, maar laat de mogelijkheid open om zich op een wachtlijst ("sollicitantenlijst") te laten plaatsen voor "hulpmarkten". Het handschrift is een typisch midden-20e-eeuws kantoorschrift. Gebruikte afkortingen zijn: * **m.i.:** mijns inziens. * **z.z.t. / t.z.t.:** te zijner tijd. * **dd.:** de dato (van de datum).

Doorslag van een getypte brief (officieel schrijven).

Deze brief is een formeel antwoord op een verzoek van de heer S. Swart, ingediend op 5 november 1941. Hoewel de aard van het oorspronkelijke verzoek niet expliciet wordt genoemd, blijkt uit de afwijzing dat het waarschijnlijk ging om een vergunning of standplaats voor een markt. De directeur van de betreffende dienst wijst het verzoek af, maar wijst de heer Swart op de mogelijkheid om zich in te schrijven voor een plek op een van de "Joodsche hulpmarkten". Dit duidt op de bureaucratische uitvoering van de segregatiepolitiek van de Duitse bezetter. De brief is zakelijk en afstandelijk van toon, kenmerkend voor ambtelijke correspondentie uit die periode. De handgeschreven aantekening "Verzonden 21/11" bevestigt dat de brief een dag na datering daadwerkelijk is uitgegaan.

Administratieve kaart/fiche van het Gewestelijk Arbeidsbureau (GAB), afdeling Algemene Zaken.

* **Persoon:** Het betreft S. Swart, een werkzoekende die ingeschreven stond bij de vestiging Waterlooplein. Gezien de datum (maart 1942) en de locatie (het hart van de Joodse buurt in Amsterdam) is het zeer waarschijnlijk dat dit een Joodse Amsterdammer betreft. * **Administratieve handeling:** De persoon wordt "afgevoerd" van de sollicitantenlijst. Dit betekent dat hij niet langer actief door het arbeidsbureau wordt bemiddeld of gecontroleerd voor werk. * **Reden van afvoering:** De officiële reden is het niet gebruiken van de "V.K.K.". Hoewel V.K.K. in sommige contexten voor 'Volkskeukenkaart' kon staan, verwijst het in de context van het arbeidsbureau vaker naar de **Vacature- en Kenmerken-Kartotheek**. * **De aantekening 'verborgen':** De onderstreepte term "<u>verborgen</u>" onder de reden is de meest significante aanwijzing op deze kaart. Het suggereert dat de ambtenaar heeft vastgesteld dat de persoon niet meer op zijn woonadres verblijft en onvindbaar is voor de autoriteiten—met andere woorden: dat hij is **ondergedoken**.

Getypte administratieve lijst met handgeschreven annotaties.

Dit document is een register van marktkooplieden die werkzaam waren op een Amsterdamse markt, zeer waarschijnlijk de markt op het Waterlooplein of een van de speciaal aangewezen "Joodse markten" tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kolom 'Artikel' toont een grote diversiteit aan handel: van etenswaren (koek, ijs, vis, groente en fruit) tot textiel en schoenfournituren. De term "ongeregeld" duidt op de handel in diverse kleine goederen (snuffelmarkt). De berekening onderaan duidt op een organisatorische planning: een basiscapaciteit van 129 standplaatsen werd met 20% verhoogd (waarschijnlijk door plaatsen te verkleinen of de indeling te verdichten) om tot een totaal van 155 plaatsen te komen.

Administratieve lijst / Register van marktkooplieden.

Dit document is een overzicht van marktkooplieden en de artikelen die zij verkochten. De lijst bevat specifieke persoonsgegevens zoals namen, geboortedata en woonadressen. Opvallend is dat de adressen zich concentreren in de Joodse buurt van Amsterdam (Jodenbreestraat, Nieuwe Uilenburgerstraat, Rapenburg, Waterlooplein) en de Transvaalbuurt (Retiefstraat, Krugerplein). De kolom "Artikel" toont een breed scala aan handelswaar, van basisbehoeften (groente, fruit, visch, aardappelen) tot luxe- of niche-artikelen zoals consumptie-ijs, zuurwaren, kinderjurkjes en tweedehands kleding. De berekening onderaan duidt op een ruimtelijke indeling van een marktlocatie, waarbij een capaciteit van 129 plaatsen is verhoogd met 20% om tot een totaal van 155 staanplaatsen te komen.

Getypte lijst met persoonsgegevens (mogelijk een register van marktkooplieden).

De lijst bevat een alfabetisch geordend overzicht (op achternaam, hoewel de 'R' tot 'W' op deze pagina staan) van personen met hun geboortedatum, adres en de markt waar zij waarschijnlijk een staanplaats hadden. De adressen bevinden zich grotendeels in de Amsterdamse wijken (Zuid, Oost, Centrum), met enkele uitschieters naar randgemeenten zoals Badhoevedorp en Aalsmeer. Opvallend is het gebruik van marktlocaties die specifiek werden aangewezen tijdens de bezettingsperiode.

Getypte namenlijst (mogelijk een doorslag).

* **Inhoud:** Het document bevat 84 namen van personen, telkens vergezeld van hun geboortedatum. De data zijn genoteerd in dag-maand-jaar formaat, waarbij het jaar is afgekort met een apostrof (bijv. '98 voor 1898). * **Ordening:** De lijst is alfabetisch geordend op achternaam, maar niet strikt binnen de letters (bijv. 'Aardewerk' komt voor 'Aldewereld', maar 'Appelboom' volgt daarna). Dit duidt op een administratieve lijst die mogelijk handmatig of per sectie is samengesteld. * **Bijzonderheden:** Aan het einde van de tweede kolom staan bij enkele namen kleine 'v'-tekens (Vischjager v, Vischschoonmaker v). Dit kunnen administratieve vinkjes zijn of een aanduiding voor een specifieke status (zoals 'vertrokken' of 'vrijgesteld').

Handgeschreven administratief register/lijst.

Dit document is een administratief overzicht van marktkooplieden in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De lijst is gestructureerd in kolommen die de identiteit, de standplaats en de handelsactiviteit van de personen vastleggen. * **Kolom 1:** Bevat de namen en initialen van de marktkooplieden. * **Kolom 2:** Vermeldt de geboortedata, wat essentieel was voor persoonsregistratie. * **Kolom 3:** Geeft de straat aan waar de marktstandplaats zich bevond (bijv. Gaaspstraat, Joubertstraat, Waterlooplein). Dit zijn locaties in de Amsterdamse Transvaalbuurt en het Joodse kwartier. * **Kolom 4:** Toont data in december 1942 en de eerste maanden van 1943. Dit zijn de momenten waarop de "mutatie" of "afvoering" plaatsvond. * **Kolom 5:** Beschrijft de aard van de handel (bijv. visch, textiel, groente en fruit). De aantekeningen aan de rechterkant ("C.L.", "niet opg.") verwijzen waarschijnlijk naar administratieve codes van de marktmeester of de bezettende autoriteiten. De term "Afvoeringen" in de linkerbovenhoek en de specifieke data (winter '42-'43) duiden op een gedwongen stopzetting van de werkzaamheden.

Getypte namenlijst met handgeschreven annotaties en tekens.

* **Structuur:** De lijst is alfabetisch gesorteerd op achternaam, maar verdeeld over twee kolommen die parallel lopen. * **Codering:** De prefixen zoals 'E2/' en breukgetallen (bijv. 26/129) verwijzen naar administratieve dossiers of kaartnummers in een kaartsysteem. * **Symboliek:** * De **'x'** achter de data lijkt een standaard afvinkteken voor aanwezigheid of verwerking. * Het **omcirkelde kruis** (bijv. bij L. v.d. Berg) duidt vaak op een mutatie: afvoer, overlijden of transport. * De toevoeging **'(m) L'** (bijv. Aardewerk en Querido) duidt waarschijnlijk op een specifieke status of bestemming (mogelijk 'L' voor Lager/Kamp). * **Handgeschreven notities:** De aantekening "Ingel. 28/2-42" bij E. Rootveldt suggereert een specifieke gebeurtenis op die datum (bijv. 'ingeleverd' of 'ingelicht'). De naam "Zomper" bij H. Swart is een persoonsnaam of verwijzing die later is toegevoegd.

# TRANSCRIPTIE P. Smit } A W Rijnders } prijs ? J Nobbe }

# TRANSCRIPTIE M Swart 6 11 22 Gijsselte 24 uur 15.3 bel loon loon 8 32 8 04 fr. 15 wk

# TRANSCRIPTIE E. H. Witteraad. 17 - 7 - 1900 - wachtgeer S.M.N. Marsman

# TRANSCRIPTIE (Handgeschreven:) *Extra* (Rechtsboven:) SV den Heer M.Swart Vrolikstraat 114' Amsterdam-Zuid wijk 20 30/1/2 M. 18 Januari 1943. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 8 Januari 1943 deel ik U mede, dat aan het daarin vervatte verzoek niet kan worden voldaan. De Directeur,

# TRANSCRIPTIE [Links bovenin een klein merkje, mogelijk een 'i' of vinkje] Molenaar 'B <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> 16/12 '43 Markt Dapperstraat B [onderstreept]