G. van Gelder

Brief (ambtelijke correspondentie)

* **Inhoud:** De brief is een formele afwijzing van een verzoek tot terugbetaling (restitutie) van betaalde ventgelden. De heer Van Gelder had op 9 mei 1939 een verzoek hiertoe ingediend, dat hierbij wordt afgewezen. * **Vorm:** Het document is getypt op een doorslag of ambtelijk papier. Opvallend is dat het woord "niet" handmatig of met een typemachine is onderstreept om de afwijzing extra kracht bij te zetten. * **Terminologie:** "Ventgelden" zijn belastingen of leges die een straatverkoper (venter) aan de gemeente moest betalen voor een vergunning om waren op de openbare weg te mogen verkopen. "9 dezer" betekent de 9e van de huidige maand (mei).

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

* **Kern van de brief:** Mevrouw Van Gelder reageert op een betalingsherinnering of aanzegging tot intrekking van haar marktvergunning wegens openstaande schulden. Zij verzoekt om de achterstallige gelden alsnog te mogen afbetalen. * **Argumentatie:** De schrijfster voert aan dat zij door omstandigheden en een gebrek aan handelswaar niet op de markt heeft kunnen staan. Zij heeft financiële steun ("handelsgeld") aangevraagd, wat aanvankelijk werd geweigerd, maar ze heeft nu de toezegging dat dit de volgende week in orde komt. * **Smeekbede:** Zij benadrukt dat zij haar standplaats absoluut nodig heeft voor haar levensonderhoud ("mijn brood verdienen moet"). * **Taal en stijl:** De brief is geschreven in een formele, beleefde en ietwat nederige toon, typerend voor verzoekschriften van burgers aan de overheid in die tijd.

Brief (doorslag/officieel afschrift).

Deze brief is een formele afwijzing van een klacht die op 13 maart 1939 werd ingediend door Mevrouw Van Gelder-Peper. Zij beklaagde zich blijkbaar over de vervuiling van het trottoir voor haar woning, veroorzaakt door een nabijgelegen "leverkoopman" (een handelaar in orgaanvlees). De autoriteiten hebben de situatie ter plaatse onderzocht maar concluderen dat er geen sprake is van ernstige verontreiniging. De verdediging van de koopman is dat hij voorzorgsmaatregelen heeft getroffen door planken neer te leggen om te voorkomen dat vet op de straatstenen terechtkomt. De toon van de brief is ambtelijk en kortaf, typerend voor de bureaucommunicatie uit die periode.

Typoscript (getypte brief) met handgeschreven toevoeging.

* **Inhoud:** De brief is een formeel antwoord op een klacht van een bewoonster. Mevrouw Van Gelder-Peper had blijkbaar geklaagd over de hygiënische toestand van de stoep ("trottoir") voor haar deur, vermoedelijk veroorzaakt door een handelaar in organisch afval of vlees (de "leverkoopman"). Na onderzoek stelt de directeur vast dat de klacht ongegrond is, aangezien de koopman maatregelen heeft getroffen (houten planken) om vetvlekken op straat te voorkomen. * **Stijl en toon:** De toon is zeer formeel, afstandelijk en ambtelijk. Er wordt gebruikgemaakt van typische bureaucratische taal zoals "d.d. 13 dezer" (van de dertiende van deze maand) en "daarin vervatte klacht". * **Fysieke kenmerken:** De brief is getikt op een schrijfmachine. De aantekening "Extra" bovenaan is met de hand toegevoegd, wat mogelijk duidt op een speciale behandeling van het dossier of een herinnering voor de administratie.

Handgeschreven brief op zakelijk briefpapier.

In deze brief verzoekt J. van Gelder (waarschijnlijk de eigenaar van de poelierszaak) om officiële toestemming om zijn zoon hem te laten assisteren in de bedrijfsvoering. De aanleiding voor dit verzoek is van familiale aard: de echtgenote van Van Gelder is ziek en behoeft "volkomen rust", waardoor hijzelf regelmatig gedwongen is de zaak te verlaten om thuis zorg te verlenen. Ter onderbouwing van dit verzoek heeft de afzender een verklaring van een arts (Dr. Derksen) bijgevoegd. Het taalgebruik is beleefd en formeel ("WelEd. Heer", "UEd.", "Uw dw d" - Uw dienstwillige dienaar).

Ambtsbrief (doorslag of kantoorkopie)

De brief is een formeel antwoord op een verzoek van de heer G. van Gelder. De directeur verleent hem toestemming om zich op zijn marktplaats aan de Albert Cuypstraat te laten bijstaan door een zekere H. Overste. Er wordt expliciet bij vermeld dat het om bijstand gaat en niet om vervanging ("niet vervangen"). De toestemming is geldig "tot wederopzegging", wat betekent dat de overheid het recht behoudt om dit besluit op elk moment in te trekken. Het document bevat diverse administratieve aantekeningen, zoals de wijkindeling (Wijk 22B) en een handgeschreven notitie dat er twee exemplaren zijn voor "Hr. de Raes".

Officiële brief / Kennisgeving van strafoplegging.

In deze brief wordt de heer G. van Gelder, een marktkoopman, formeel op de hoogte gesteld van een disciplinaire maatregel. De aanleiding is een overtreding van het marktreglement op 21 oktober 1939 op de Albert Cuypmarkt: hij had zich laten assisteren zonder de vereiste officiële toestemming. Opmerkelijk is dat dit niet het eerste incident was; de brief verwijst naar een eerdere correspondentie van slechts drie weken daarvoor (7 oktober). De opgelegde straf — het ontzeggen van de toegang tot de Amsterdamse markten voor de duur van één dag — is echter **voorwaardelijk**. Er wordt een proeftijd van één jaar ingesteld. Als de geadresseerde binnen dat jaar opnieuw een "laakbare handeling" begaat, zal deze straf alsnog worden uitgevoerd, bovenop de straf voor de nieuwe overtreding. De toon van de brief is strikt zakelijk en bureaucratisch, wat typerend is voor de gemeentelijke communicatie uit die periode.

Doorslag van een officiële brief (besluit tot disciplinaire straf).

* **Inhoud:** De brief is een officiële aanzegging van een voorwaardelijke straf aan een marktkoopman. De heer Van Gelder wordt berispt omdat hij zich op de Albert Cuypmarkt heeft laten helpen door een assistent zonder de benodigde vergunning of toestemming van de marktautoriteiten. * **Juridische basis:** De straf is gebaseerd op artikel 39, lid 1 van het toenmalige 'Reglement op de Markten' van de gemeente Amsterdam. * **Strafmaat:** Het betreft een voorwaardelijke ontzegging van de toegang tot de markten voor de duur van één dag. De proeftijd is vastgesteld op één jaar. Bij een nieuwe overtreding binnen dit jaar wordt de schorsing van één dag alsnog uitgevoerd, bovenop een eventuele nieuwe straf. * **Voorgeschiedenis:** De tekst refereert aan een eerdere brief van 7 oktober 1939, wat impliceert dat er al eerder contact is geweest over de naleving van de marktregels of dat er een waarschuwing was uitgegaan.

Zakelijke brief (doorslag/minuut).

Het betreft een formele, ambtelijke afwijzing van een verzoek tot kwijtschelding van een voorwaardelijke straf. De brief is kort en bondig geformuleerd in het destijds gebruikelijke ambtelijk Nederlands. Opvallend is de onderstreping van het woord "<u>niet</u>", wat de onherroepelijkheid van de beslissing benadrukt. De handgeschreven notitie "Verzonden 20/11-'39" duidt op de administratieve afhandeling twee dagen na de datering van de brief. De aantekening "2 ex. Hr. de Raes" suggereert dat er kopieën zijn vervaardigd voor een specifieke functionaris of dossierhouder.

Getypte brief (doorslag of origineel op kantoorpapier).

De kern van deze korte, zakelijke brief is de afwijzing van een gratieverzoek. De geadresseerde, de heer G. van Gelder, had op 13 november 1939 (vijf dagen voor deze reactie) een brief gestuurd waarin hij verzocht om kwijtschelding van een hem opgelegde voorwaardelijke straf. De onbekende "Directeur" wijst dit verzoek resoluut af. Het woord "niet" is in de getypte tekst onderstreept om de definitieve aard van de afwijzing te benadrukken. De brief is formeel en ambtelijk van toon, kenmerkend voor de Nederlandse bureaucreatie van voor de Tweede Wereldoorlog. Het adres (Roerstraat 117) bevindt zich in de Rivierenbuurt in Amsterdam, een wijk die in die tijd een aanzienlijke Joodse populatie kende.

Handgeschreven verzoekbrief op officieel bedrijfspapier.

In deze brief verzoekt poelier G. van Gelder formeel aan het 'Marktwezen' (de gemeentelijke instantie die de markten beheerde) om toestemming voor het aanstellen van een hulpkracht op zijn standplaats in de Albert Cuypstraat. De beoogde hulp is de heer Hartog Overst. Van Gelder voert een dringende persoonlijke reden aan voor dit verzoek: zijn vrouw is ziek, waardoor hij genoodzaakt is om gedurende de marktdag de kraam te verlaten om haar thuis te verzorgen. Het document is typerend voor de strikte regulering van de Amsterdamse markthandel in die tijd, waarbij elke wijziging in de bezetting van een kraam officieel goedgekeurd en geregistreerd moest worden.

Proces-verbaal (proces-verbaal van aanhouding/verhoor).

Dit document betreft een proces-verbaal van een diefstal van groentekisten op de Centrale Markt in Amsterdam. De kern van de zaak is **statiegeld-fraude**. De verdachte, de 24-jarige metselaar Willem Matthys Janbroers, werd ervan beschuldigd vier kisten te hebben gestolen van een stapel van grossier Hakker om deze vervolgens, samen met vier kisten die hij al had, bij diezelfde grossier in te leveren voor het statiegeld (tussen de 25 en 60 cent per kist). De bewijsvoering in dit rapport rust op drie pijlers: 1. **Ooggetuigen:** Twee arbeiders (Van Dijk en De Wolf) zagen de verdachte de kisten verplaatsen. 2. **Verklaring van de werkgever:** De baas van Janbroers (G. van Gelder) bevestigde dat hij zijn knecht nooit acht kisten had meegegeven. 3. **Forensische waarneming avant la lettre:** De knecht van de grossier (Mozes Wurms) herkende dat er kisten misten omdat hij een specifieke, persoonlijke manier van "optasten" (stapelen) had, waardoor hij direct zag dat de stapel was verstoord.

Document

Dit document is een formele kennisgeving van de Amsterdamse gemeentedienst 'Marktwezen'. De toon is strikt bureaucratisch en juridisch van aard. De kern van de brief is dat de heer G. van Gelder zijn toegewezen marktplaats op de Albert Cuypmarkt niet regelmatig bezet. Er is sprake van een escalatie in het handhavingstraject: de geadresseerde heeft al een eerdere schriftelijke waarschuwing genegeerd. De directeur beroept zich op Artikel 11 van het Marktreglement om de vergunning in te trekken. Echter, conform de principes van behoorlijk bestuur, krijgt de betrokkene nog de gelegenheid voor een weerwoord ("Alvorens hiertoe te besluiten") tijdens een gesprek met een inspecteur op het kantoor aan de Jan van Galenstraat. Het document is getypt op voorgedrukt briefpapier van de gemeente, wat de officiële status benadrukt. De handgeschreven datum rechtsboven ("4/12-'40") dient waarschijnlijk voor de administratieve vastlegging van de verzenddatum.

Handgeschreven brief op bedrukt briefpapier.

In deze brief verzoekt poelier G. van Gelder de inspecteur van het Marktwezen om toestemming voor een uitzondering op de marktregels. Vanwege een geldend "slachtverbod" kan hij zijn handel waarschijnlijk niet op de gebruikelijke wijze voortzetten. Hij vraagt daarom om zijn standplaats op de Albert Cuypmarkt in Amsterdam beperkt te mogen gebruiken, namelijk slechts één dag per week (op zaterdag). De brief is kort en formeel van toon ("verzoekt UEd: beleefd"), wat gebruikelijk was voor correspondentie met overheidsinstanties in die tijd. De adressen op het briefpapier duiden op een bedrijf met meerdere vestigingen of een combinatie van een winkel en opslag in de Rivierenbuurt en Amsterdam-Oost.

Administratieve kaart/notitie van de gemeente Amsterdam (dienst Algemene Zaken).

Het document betreft een verzoek van G. van Gelder, houder van standplaats 161 op de Albert Cuypmarkt in Amsterdam, om zijn plaats gedurende twee maanden onbezet te laten. De notitie is een ambtelijk advies (mogelijk door Th. v. Moerkerken) aan de relevante instantie om dit toe te staan. De kaart toont een opeenvolging van administratieve stappen: 1. **12-12-1940:** Binnenkomst of doorzending van de zaak. 2. **13-12-1940:** Positief advies door een ambtenaar (ondertekend met 'deHeer'). 3. **27-12-1940:** Instructie om de betrokkene op te roepen. 4. **06-01-1941:** Verdere afhandeling door 'deHeer'. 5. **10-01-1941:** Registratie onder een nieuw dossiernummer (rode stempel). 6. **23-01-1941:** Finale aftekening. De verwijzing naar het "rapport Chef marktopz." (Chef Marktopzicht) duidt op een controle door de marktmeester om de geldigheid van de reden voor afwezigheid te verifiëren.

Getypte brief (doorslag) met handgeschreven kanttekeningen.

Deze brief is een officiële reactie van de directeur van de Amsterdamse marktdienst aan een marktkoopman, de heer G. van Gelder. In de brief wordt toestemming verleend aan Van Gelder om zijn standplaats op de Albert Cuypmarkt gedurende maximaal twee maanden onbezet te laten, gerekend vanaf de datum van de brief. Er wordt echter een strikte voorwaarde gesteld: het wekelijkse marktgeld (staangeld) moet gedurende deze periode van afwezigheid wel gewoon doorbetaald worden aan de dienstdoende marktambtenaar. De brief is een administratief bewijs van een verzoek om tijdelijke ontheffing van de bezettingsplicht, een gebruikelijke procedure voor marktkooplieden.

Getypte brief (doorslag/archiefkopie).

Het document is een officiële kennisgeving aan een marktkoopman, de heer G. van Gelder. In de brief wordt formeel toestemming verleend om voor een periode van maximaal twee maanden afwezig te zijn van zijn staanplaats op de Albert Cuypmarkt in Amsterdam. Een cruciale voorwaarde die wordt gesteld, is de continuering van de betaling van het marktgeld. Ondanks zijn afwezigheid dient de pachter ervoor te zorgen dat de wekelijkse verschuldigde bedragen worden voldaan aan de dienstdoende ambtenaar. Dit wijst op het strikte beheer van marktplaatsen en de noodzaak voor pachter om hun rechten op een plek te behouden door aan hun financiële verplichtingen te blijven voldoen.

Getypte lijst met namen en adressen, voorzien van handgeschreven correcties.

* **Structuur:** Het document is een formele lijst van functionarissen en vertegenwoordigers van diverse belangenorganisaties binnen de sector aardappelen, groente en fruit in de regio Amsterdam. * **Organisaties:** Er is een breed scala aan organisaties vertegenwoordigd: van katholieke tuinbouwbonden (St. Bonifacius) tot specifieke gilden, exportverenigingen, veilingen en bonden voor straatverkopers (venters). * **Geografie:** De adressen beslaan heel Amsterdam (West, Centrum, Zuid, Oost) en omliggende gebieden zoals Sloten, Sloterdijk en Amstelveen. Opvallend is dat de voorzitter, J. Bekius, in Leeuwarden woonachtig is. * **Handgeschreven wijzigingen:** De naam van de plaatsvervangend voorzitster is handmatig gecorrigeerd naar "A. Knoppers-Valkenier", wat duidt op een mutatie kort na het opstellen van de lijst.

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven: HG. Extra. 2 ex. M. de Boer.] 25/203/2 M. 31 October 1939. den Heer G.van Gelder, Roerstraat 117 hs, Amsterdam-Zuid. Wijk 22B. Mij is gerapporteerd, dat U zich op 21 October jl. op Uw plaats op de markt Albert Cuypstraat heeft laten assisteeren, terwijl U daarvoor dezerzijds geen toestemming is verleend. Onder verwijzing naar mijn brief d.d. 7 October jl.(No.25/...

# TRANSCRIPTIE [Rechtsboven, handgeschreven:] 2 ex. Hr. de Raes VP/HG. 25/203/6 M. [Middenboven, handgeschreven:] Verzonden 20/11-'39 18 November 1939. den Heer G. van Gelder, Roerstraat 117,. <u>Amsterdam-Zuid.</u> Wijk 22B. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 13 dezer be- richt ik U, dat het daarin vervatte verzoek om de U opgelegde voorwaardelijke straf kwijt te schelden, <u>niet</u> voor i...

# TRANSCRIPTIE G. VAN GELDER -:- AMSTERDAM POELIER EN EIERENHANDEL ROERSTRAAT 117 — RUYSCHSTRAAT 101 TELEFOON 23658 № 25/200/1 M. 1939 26/10 AMSTERDAM, 25 Oct 1939. WelEd. Heer. met resp. Ondergetekende, verzoekt UEd. mij toe te staan, om mijn zoon indien zulks noodig is te laten assisteeren. Aangezien, het wel voor- komt, dat ik naar huis moet, om mijn vrouw te helpen. welke volkomen r...

# TRANSCRIPTIE [Rechtsboven, handgeschreven in potlood/pen:] *M. Kruijer* [onzeker] [Rechtsboven, paars stempel:] B [Rechtsonder kenmerk:] VP/G. 72/36/2 M. 20 Mei 1939 den Heer J.L.van Gelder, Blasiusstraat 105 I, Amsterdam-Oost. Wyk 11. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 9 dezer bericht ik U, dat het daarin vervatte verzoek om door U betaalde ventgelden te restitueeren, <u>niet</u> voor inwilli...

# TRANSCRIPTIE G. VAN GELDER :-: AMSTERDAM POELIER EN EIERENHANDEL ROERSTRAAT 117 — RUYSCHSTRAAT 101 TELEFOON 23658 [Stempel]: N° 25/255/1 M. 1940 12/12 AMSTERDAM, 9 December 1940 WelEd: Heer Inspekteur, Afd. Marktwezen. [In paars potlood]: m. Insp Ondergetekende, verzoekt UEd: beleefd, mij toe te staan Gedurende het Slachtverbod om 1 x per week, mijn plaats Albertkuijpstraat te bezetten Dus...