Officiële brief/ambtelijke correspondentie. 16 september 1942. Der Beauftragte für die Stadt Amsterdam (Wirtschaftsreferent), onderdeel van het Reichskommissariat voor de bezette Nederlandse gebieden. Direktion des Marktwezens Amsterdam (Jan van Galenstraat 14). [Logo: Rijksadelaar met swastika] № 37/6/102 M. 1942 [stempel] W/9 [handgeschreven]

DER REICHSKOMMISSAR
FÜR DIE BESETZTEN NIEDERLÄNDISCHEN GEBIETE

DER BEAUFTRAGTE
FÜR DIE STADT AMSTERDAM

AMSTERDAM, den 16. September 1942.
MUSEUMPLEIN 19
TEL. 97101

Ref. Wi.

An die
Direktion des Marktwezens Amsterdam
A m s t e r d a m - W.
===========================
Jan van Galenstraat 14 [handgeschreven paraaf: ni. Du]

Betr.: Commissie van den Joodschen Raad voor de groentevoor-
ziening.

Es wird nicht möglich sein, alle 32 Personen
Ihrer Liste vom 7. September 1942 vom Arbeitseinsatz freizustellen.
Ich bitte, eingehend zu prüfen, welche der 32 Personen wirklich
unentbehrlich sind und werde alsdann versuchen, diese wirklich
unabkömmlichen Juden freigestellt zu erhalten.

Im Auftrag
[handgeschreven handtekening: A. Gombault]
(A. Gombault)
Wirtschaftsreferent

[Links onderaan: handgeschreven getal 20 met onderstreping]
[Rechts onderaan: handgeschreven krabbel ond m.] Deze brief is een administratief bewijsstuk van de systematische vervolging en deportatie van Joodse burgers in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting.

• Kernboodschap: De Duitse autoriteiten weigeren een volledige lijst van 32 Joodse medewerkers van de "Commissie van den Joodschen Raad voor de groentevoorziening" vrij te stellen van de zogenaamde Arbeitseinsatz.
• Bureaucratische druk: De Wirtschaftsreferent (economisch referent) dwingt de directie van het Amsterdamse Marktwezen om zelf een selectie te maken: zij moeten aangeven wie "echt onmisbaar" (unentbehrlich) is. Dit was een bewuste tactiek van de bezetter om de verantwoordelijkheid voor het aanwijzen van wie wel of niet gedeporteerd zou worden, bij andere (vaak Nederlandse of Joodse) instanties te leggen.
• Eufemisme: De term Arbeitseinsatz werd door de nazi's gebruikt als eufemisme voor de deportatie naar concentratie- en vernietigingskampen. In september 1942 waren de grootschalige transporten vanuit Amsterdam naar kamp Westerbork en verder naar het Oosten in volle gang. In de herfst van 1942 nam de druk op de Joodse bevolking in Amsterdam drastisch toe. Veel Joden probeerden via de Joodsche Raad een 'Sperre' (vrijstelling) te krijgen op basis van hun werkzaamheden, in de hoop zo aan deportatie te ontsnappen. De nazi-bureaucratie, gehuisvest aan het Museumplein, hield echter strikte controle over deze vrijstellingen en dwong instanties continu om deze lijsten in te korten.

De "Commissie voor de groentevoorziening" was cruciaal voor de voedselvoorziening van de Joodse gemeenschap, die destijds al sterk beperkt was in haar bewegingsvrijheid en toegang tot winkels. Dit document illustreert hoe zelfs vitale civiele functies geen garantie boden op veiligheid tegen de deportatiemachine. De ondertekenaar, A. Gombault, werkte direct onder Hans Böhmcker, de Beauftragte van Seyss-Inquart voor de stad Amsterdam. A. Gombault Marktwezen