Handgeschreven brief (klacht/aangifte). 8 december 1943. G.J. Stevens, Van Ostadestraat 20 hs (Amsterdam). Waarschijnlijk de marktmeester, politie of een gemeentelijke controledienst. (Rode inkt bovenaan:)
Alm zal dezen resp. Bron
vrijmaken voor controle
11-12-43 [paraaf]

(Blauw potlood rechtsboven:)
Dossier 7800
Zie ook schrijven
[onleesbaar]
insp.!

(Hoofdtekst:)
8 dec. '43..
Afzender G J Stevens
Van Ostadestraat
20 hs

No. 20/20/15 M. 1943 8/12 (paars stempel)

Mijnheer,
Ik ben geschorst voor onbepaalde
tijd om een standplaats in
te nemen op de Nieuwmarkt.
Ik ken me niet begrijpen dat
de één het wel mag en de an-
dere niet.
Ik ben in geen 2 maanden op
de markt geweest, maar heden
zag ik dat alles op de oude
manier doorgaat.
Brood en gebak wordt daar
nog steeds verkocht zonder
bon voor hooge prijzen.
U moet eens een andere
controleur sturen, u zult dan
zien dat het voor allemaal
afgelopen is.
achtend
G J Stevens * Inhoud: De afzender, G.J. Stevens, beklaagt zich over het feit dat hij voor onbepaalde tijd geschorst is van zijn standplaats op de Nieuwmarkt. Hij ervaart dit als onrechtvaardig ("de één mag het wel en de andere niet").
* Aantijging: Stevens treedt op als informant (verklikker). Hij meldt dat er op de markt nog steeds illegale handel plaatsvindt: er wordt brood en gebak verkocht zonder distributiebonnen tegen woekerprijzen ("hooge prijzen").
* Suggestie: Hij suggereert dat de huidige controleurs mogelijk niet integer zijn of hun werk niet goed doen ("U moet eens een andere controleur sturen").
* Taalgebruik: Het taalgebruik is direct en licht verontwaardigd. De schrijver gebruikt "ken" in plaats van "kan" ("Ik ken me niet begrijpen"), wat wijst op een Amsterdams accent of een lagere graad van geletterdheid. * Oorlog en schaarste: In december 1943 was de voedselschaarste in bezet Nederland groot. Alle basisbehoeften waren "op de bon" (gerantsoeneerd). Verkoop zonder bonnen behoorde tot de "zwarte handel", wat streng verboden was maar op grote schaal voorkwam.
* Locatie: De Nieuwmarkt in Amsterdam was van oudsher een belangrijke marktplaats. Tijdens de oorlog bleef dit een brandpunt van handel, ondanks de deportatie van de Joodse bevolking uit de omliggende buurt.
* Psychologie van de bezetting: Dit type brieven kwam veelvuldig voor. Burgers die zich door de autoriteiten benadeeld voelden, probeerden vaak hun recht te halen of hun frustratie te uiten door anderen aan te geven die zich niet aan de (vaak draconische) regels hielden. Het verzoek om een "andere controleur" impliceert een wantrouwen jegens de ambtenarij of een vermoeden van corruptie. G.J. Stevens Politie