Officieel rapport (getypt met handgeschreven kanttekening). 22 december 1943. J.P.N. Boon (Controleur). Directeur van het Marktwezen Amsterdam (Dhr. Sixma). [Titel]
R A P P O R T
=============

[Hoofdtekst]
Naar aanleiding van een klacht dat op de dagmarkt de Nieuwmarkt koek zonder zou worden verkocht, is door mij controleur Boon in opdracht van den Heer Sixma Directeur Marktwezen een onderzoek ingesteld. Door mij rapporteur is op Dinsdag 21 December 1943 geconstateerd, dat de standplaatshouders op de Nieuwmarkt die koek te koop hadden dit zonder uitzondering allemaal zonder inlevering van bonnen grootendeels verkochten. Onder andere gebakjes vanaf 25 tot en met 45 cent per stuk, pannekoeken 35 cent per stuk en zoogenaamd zeebeschuit. Tevens is door mij geconstateerd, dat de standplaatshouders met diverse artikelen deze te koop aan presenteeren volgens mij tegen te hooge prijzen. Zoo werd b.v. door een standplaatshouder een streng touw (gebruikte bindlijn van 9 meter voor f. 9.- te koop aangeboden, vulpenhouders vanaf f. 15.- tot en met hoogere prijzen, een wit wollen trui voor f. 75.- enz. enz.).

Amsterdam, 22 December 1943.
De Controleur,

[handtekening: J.F.N. Boon]

(J.P.N. Boon)

Den Heer Directeur
van het Marktwezen
Amsterdam.

[Handgeschreven notitie onderaan]
Rapport vermeldt geen namen overtreders.
22/12 '43 B. zal overtreders stuk voor stuk rapport aanzeggen + opnieuw met namen, etc rapporteren.
Er zitten hoge prijzen tussen en w.g. [wellicht: wordt gedaan] afzonderlijk rapport.

22-12-43
[paraaf] Dit document is een getypt rapport van een marktcontroleur aan de Directeur van het Marktwezen in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kern van het rapport is de constatering van grootschalige overtredingen van de distributiewetten en prijsvoorschriften op de Nieuwmarkt.

Opvallende details in de tekst:
* Distributiefraude: Het verkopen van "koek" (gebak en pannenkoeken) zonder het innen van de vereiste distributiebonnen. In 1943 was bijna elk voedingsmiddel op de bon.
* Prijsopdrijving: Er worden voorbeelden genoemd van excessieve prijzen, zoals 9 gulden voor een stuk gebruikt touw en 75 gulden voor een trui. Ter vergelijking: een gemiddeld weekloon lag in die tijd rond de 30 à 40 gulden.
* Bestuurlijke reactie: De handgeschreven kanttekening onderaan toont de bureaucratische afhandeling. De controleur wordt teruggestuurd omdat hij verzuimd heeft de specifieke namen van de overtreders te noteren; hij moet nu per individu een proces-verbaal (rapport aanzeggen) opmaken. Dit rapport dateert uit december 1943, een periode waarin de schaarste in bezet Nederland enorme vormen aannam. De zwarte markt was wijdverspreid omdat het officiële distributiesysteem niet meer voldoende bood om te overleven.

De "Dienst van het Marktwezen" in Amsterdam had de taak om de handel op de markten te reguleren. Tijdens de bezetting werkten zij nauw samen met de Crisis Controle Dienst (CCD) om prijsopdrijving en zwarte handel tegen te gaan. De Nieuwmarkt, van oudsher een centrale handelsplaats, was een brandpunt voor dergelijke activiteiten.

Het document illustreert de spanning tussen de economische noodzaak van de burgers (die spullen nodig hadden) en de strikte controle van de autoriteiten die probeerden de inflatie en de illegale handel in toom te houden onder het toeziend oog van de Duitse bezetter.