Officieel rapport van de Dienst van het Marktwezen te Amsterdam. DIENST VAN HET MARKTWEZEN
te
AMSTERDAM

No. 20/20/21 M. 1943 7/12

m. Dir. [handgeschreven]

R A P P O R T

Ondergeteekende, J. H. de Grebber, Ambtenaar bij het Marktwezen, rapporteert U het navolgende;

Op Vrijdag, 24 December 1943, bevond ik mij ter contrôle op de dagmarkt "LINDENGRACHT" alhier. Ik zag aldaar, dat door een vrouw een standplaats in was genomen voor den verkoop van groenten. Ik constateerde, dat deze vrouw spruitkool aan het aldaar aanwezige publiek afleverde tegen den prijs van 80 cent per k.g. en gele uien tegen den prijs van 20 cent per k.g.. De Maximumprijzen voor spruitkool en gele uien bedroegen dien dag respectievelijk 29 cent en 13 cent per k.g.

De hierboven bedoelde vrouw gaf mij desgevraagd op te zijn genaamd;

----------Johanna, Maria Berlips,----------
geboren te Amsterdam, 12 November 1916 en wonende te Amsterdam, Boomstraat 78, 2e etage. Zij is gehuwd met G. S. Tonglet, geboren 24 Juli 1914. Deze is in het bezit van een vaste standplaats voor bedoelde markt No. 169. / Tonglet werkt momenteel in Duitsland en wordt door zijn vrouw J.M. Berlips vervangen.

Ik, rapporteur, heb de nog aanwezige spruitkool en uien tegen de maximumprijzen laten verkoopen.

• Proces-verbaal is door mij niet opgemaakt.
  Waarvan dit rapport te Amsterdam op 27 December 1943.

De Ambtenaar van het Marktwezen voornoemd,
[Signatuur: J H de Grebber]

[Marginale notities linkerzijde:]
Ten toegangskaart K 913
v. d. Centr. Markt.
[initialen]

[In rood potlood:]
waarom niet?

Aan
Den Heer Directeur van het Markwezen
A L H I E R Dit rapport documenteert een prijscontrole op de markt aan de Lindengracht in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. Een ambtenaar van het Marktwezen stelt vast dat Johanna Maria Berlips groenten verkoopt tegen prijzen die ruim twee tot bijna drie keer zo hoog zijn als de vastgestelde maximumprijzen (80 cent vs. 29 cent voor spruitkool).

Opvallende details in het document:
* Handhaving: De ambtenaar kiest ervoor om ter plekke in te grijpen door de resterende voorraad tegen de juiste prijzen te laten verkopen, maar maakt geen proces-verbaal op.
* Interne kritiek: De handgeschreven opmerking in rood potlood "waarom niet?" suggereert dat een superieur (mogelijk de directeur) het niet eens was met het uitblijven van een officieel proces-verbaal.
* Arbeitseinsatz: Er wordt vermeld dat de eigenlijke vergunninghouder (de echtgenoot Tonglet) momenteel in Duitsland werkt, wat wijst op de tewerkstelling van Nederlandse mannen in de Duitse oorlogsindustrie. Tijdens de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945) was er sprake van een strikt distributiesysteem en prijsbeheersing om de schaarste te reguleren en woekerprijzen op de zwarte markt tegen te gaan. De "Dienst van het Marktwezen" speelde een cruciale rol in het toezicht op de naleving van deze regels op de lokale markten.

De Lindengrachtmarkt was (en is) een van de bekendste volksmarkten in de Jordaan. Overtredingen van prijsvoorschriften werden streng bestraft, maar zoals dit document laat zien, was de uitvoering door individuele ambtenaren soms pragmatisch. De datum van de overtreding, 24 december (kerstavond), verklaart mogelijk de grote vraag naar groenten zoals spruitkool en de poging van de verkoopster om hiervan te profiteren.