Doorslag van een getypte brief (ambtelijke correspondentie). 11 oktober 1943. De Directeur (vermoedelijk van de Amsterdamse Marktwezen of een gerelateerde gemeentelijke dienst). De Nederlandsche Volksdienst (NVD), Rokin 109-111, Amsterdam-Centrum. 20/45/2 M.
[handgeschreven in rood:] Verzonden 11/10
[stempel:] SV

11 October 1943.

Aan de Nederlandsche Volks-
dienst,

Rokin 109-111,

Amsterdam-Centrum. wijk 3

Hiermede bericht ik U, dat op 7
October jl. op de markt Dapperstraat voor
het betrekken van visch zich vervoegde
Mevrouw A.Wijngaard-Prins in het bezit
van een door Uw dienst uitgereikte voor-
rangskaart. Door de marktambtenaar werd
evenwel geconstateerd, dat een door hem
op die kaart geplaatste paraaf was ver-
wijderd.
Ingevolge met Uw dienst gemaakte
afspraak, moge ik U verzoeken de noodige
maatregelen tegen Mevrouw A.Wijngaard-
Prins te treffen.

De Directeur, De brief is een formeel rapport over een vermeende onregelmatigheid met een distributie- of voorrangsbewijs tijdens de Duitse bezetting van Nederland.

• De kern van de zaak: Mevrouw A. Wijngaard-Prins probeerde op 7 oktober 1943 vis te kopen op de markt in de Dapperstraat (Amsterdam-Oost). Zij maakte daarbij gebruik van een 'voorrangskaart' die was uitgegeven door de Nederlandsche Volksdienst.
• De overtreding: Een marktambtenaar merkte op dat een eerder door hem gezette paraaf op de kaart was verwijderd. Dit wijst op een poging tot fraude, waarschijnlijk om de kaart vaker te gebruiken dan toegestaan voor schaarse goederen (zoals vis).

• De consequentie: De directeur van de betreffende dienst verzoekt de Nederlandsche Volksdienst om "de noodige maatregelen" tegen de vrouw te treffen, wat in de context van 1943 kon variëren van een boete en intrekking van de kaart tot strengere vervolging. Deze brief biedt een inkijkje in de bureaucratische controle op de voedselvoorziening en de sociale orde tijdens de Tweede Wereldoorlog:

• Nederlandsche Volksdienst (NVD): Dit was een nationaalsocialistische hulporganisatie, opgericht tijdens de bezetting naar Duits model (de NSV). De NVD was verantwoordelijk voor sociale zorg, maar diende tevens als instrument voor politieke beïnvloeding en controle. Alleen 'arische' Nederlanders die zich loyaal opstelden, kwamen in aanmerking voor hun steun of voorrangskaarten.

• Schaarsche en distributie: In 1943 was er een groot tekort aan voedsel. Vis was een belangrijk maar schaars onderdeel van het dieet. Voorrangskaarten gaven bepaalde groepen (vaak collaborateurs of mensen die door de NVD als 'waardig' werden gezien) het recht om als eerste of extra producten te kopen.
• Dapperstraat: De Dappermarkt was (en is) een van de belangrijkste markten van Amsterdam. Het feit dat ambtenaren ter plaatse parafen controleerden, toont aan hoe streng de surveillance op de handel was.
• Samenwerking: Het document laat zien hoe lokale instanties (de marktdienst) en de politiek gekleurde NVD nauw samenwerkten bij het handhaven van de regels en het bestraffen van burgers die de distributieregels overtraden. A. Wijngaard Marktwezen