Dienstbrief / Personeelsoverzicht. 6 januari 1944. De Directeur van het Marktwezen (vermoedelijk Amsterdam, gezien de aard van het archiefstuk). [Handgeschreven in blauw potlood:] Verzonden 6/1

[Rechtsboven getypt:] SV

8a/2/1 M.

aantal ambtenaren
en werklieden.

6 Januari 1944.

den Heer Wethouder
voor de ~~Levensmiddelen~~, [doorgehaald met x-jes]
Arb. Zaken, [handgeschreven]
A l h i e r.
===========

Ter voldoening aan Uw circulaire d.d. 31 December 1931 No.721 Arb., 18 Februari 1939 No.95 g Arb.1939 en 27 September 1943 No.9/3 Arb.1943 heb ik de eer U te berichten, dat op 31 December 1943 in dienst waren bij het Marktwezen.

Mannen:
64 vaste ambtenaren (waarvan 2 ambtenaren tewerkgesteld bij Bureau "Gemeente Gevolmachtigde voor grossierszaken in groenten en fruit.
7 tijdelijke ambtenaren (waarvan 1 sinds 29 April 1943 heeft dienst genomen bij de Waffen S.S.).
2 jeugdige ambtenaren (waarvan 1 sinds 14 Juli 1943 is tewerkgesteld in Duitsland).
2 reservisten (als ambtenaar dienstdoende).
2 ambtenaren (gedetacheerd van Sociale Zaken).
8 vaste werklieden

Vrouwen:
1 tijdelijke ambtenaar.

Op 1 Januari 1944 waren bovengenoemde aantallen niet gewijzigd.

De Directeur, Dit document is een ambtelijke rapportage over de personeelsbezetting van de gemeentelijke dienst 'Marktwezen' tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De brief is strikt zakelijk en bureaucratisch van toon, maar bevat tussen de cijfers door zeer concrete aanwijzingen van de oorlogssituatie:

1. Collaboratie: Er wordt expliciet melding gemaakt van een tijdelijke ambtenaar die dienst heeft genomen bij de Waffen-SS. Dit werd door de bezetter aangemoedigd, maar na de oorlog streng bestraft.
2. Arbeitseinsatz: Een 'jeugdige ambtenaar' wordt vermeld als zijnde 'tewerkgesteld in Duitsland'. Dit wijst op de gedwongen tewerkstelling van Nederlandse mannen in de Duitse oorlogsindustrie.
3. Bureaucratische controle: De verwijzing naar circulaires uit 1931 en 1939 toont aan dat de bestaande ambtelijke structuur tijdens de bezetting werd voortgezet en gebruikt door de autoriteiten om grip te houden op de arbeidsmarkt en de bevolking.
4. Voedselvoorziening: De detachering van ambtenaren naar de "Gemeente Gevolmachtigde voor grossierszaken in groenten en fruit" benadrukt het belang van de controle op de voedseldistributie in oorlogstijd. In januari 1944 was Nederland bijna vier jaar bezet. De schaarste nam toe en de druk op de Nederlandse arbeidsmacht om voor de Duitse oorlogsmachine te werken was groot. Gemeentelijke diensten zoals het Marktwezen stonden onder toezicht van door de Duitsers goedgekeurde wethouders of regeringscommissarissen.

Het feit dat de wethouder voor 'Levensmiddelen' is gewijzigd naar 'Arbeidszaken' weerspiegelt mogelijk de herstructurering van het gemeentebestuur onder de nationaalsocialistische burgemeester (in het geval van Amsterdam was dit destijds de pro-Duitse Edward Voûte). Dergelijke personeelslijsten waren essentieel voor de bezetter om te bepalen wie 'onmisbaar' was voor de lokale infrastructuur en wie kon worden opgeroepen voor de inzet in Duitsland.