Officiële circulaire/bekendmaking van de Gemeente Amsterdam. 10 maart 1943. Gemeente Amsterdam (waarschijnlijk de regeringscommissaris/burgemeester). De heren hoofden van administraties, diensten en bedrijven in Amsterdam. No. 43/13/1 M. 1943 [handgeschreven: 11/3]

P/B. G E M E E N T E A M S T E R D A M.

No. 425a Arb. 1943 Amsterdam, 10 Maart 1943.
Onderwerp: Ontslag Overheids-
personeel met Joodsche(n)
echtgenoot(e).
1 Bijlage.

Hierbij doe ik U toekomen een afschrift van een mij op 1 Maart 1943, onder No. 939/R.afd. Ambtenarenzaken, door den Secretaris-Generaal van het Departement van Binnenlandsche Zaken toegezonden beschikking van den Rijkscommissaris voor het bezette Nederlandsche gebied, d.d. 18 Februari 1943, houdende de mededeeling, dat alle ambtenaren en overig personeel in dienst der Gemeente, die gehuwd zijn met een persoon, die Jood (Jodin) is, of als zoodanig wordt aangemerkt, met ingang van 1 April 1943 zijn ontslagen.

Evenals ten aanzien van de op 1 Maart 1941 ontslagen Joodsche ambtenaren het geval was, geldt ook thans de beschikking van den Rijkscommissaris als ontslagbrief, zoodat een nader besluit tot ontslag achterwege dient te blijven.

Aan die ambtenaren, die aangesteld waren onder het vooruitzicht, dat hun te zijner tijd een pensioen zou worden toegekend, - waaronder verstaan moeten worden alle ambtenaren in vasten dienst, zoomede de ambtenaren in tijdelijken dienst, voor wie een pensioengrondslag is vastgesteld - moet met ingang van 1 April 1943 een pensioen worden uitbetaald op grond van art. 4, 1e lid, sub 1 der Instructie No. 124/41 (zie Gem. blad 1941 - 4, volgnr. 456) betreffende de verzorging van ontslagen ambtenaren.

Deze regeling beteekent, dat na 1 April 1943 aan den ontslagene moet worden uitbetaald:
gedurende de eerste drie maanden het geheele bedrag van de laatstgenoten wedde en vervolgens:
a. wanneer hij kostwinner is:
gedurende de daaropvolgende drie maanden 85%
" " " vijf jaren 70%
" " " vijf jaren 60%
en vervolgens 50%
van het geheele bedrag van de laatstgenoten wedde;
b. wanneer hij geen kostwinner is:
gedurende de daaropvolgende drie maanden 75%
" " " vijf jaren 60%
" " " vijf jaren 50%
en vervolgens 40%
van het geheele bedrag van de laatstgenoten wedde.

Omtrent het recht op uitkeering van ambtenaren in niet-pensioengerechtigden dienst en arbeidscontractanten zal ik U nader berichten.

Onder "ambtenaren" zijn "werklieden" begrepen.
Ik verzoek U aan de belanghebbenden, die bij Uw diensttak werkzaam zijn, onverwijld mededeeling te doen van [afgebroken]

Aan Heeren Hoofden van
Administratiën, Diensten en Bedrijven.

[Handgeschreven:] 11/3 '43 leu. uitgereikt a Corta Hooft.
[Handgeschreven rechtsonder:] 43 (omcirkeld) Dit document is een kil, administratief bewijsstuk van de uitvoering van de antisemitische politiek van de Duitse bezetter in Nederland. Het betreft de implementatie van een verordening van Rijkscommissaris Arthur Seyss-Inquart.

Kernpunten uit de analyse:
* Doelgroep: Het richt zich op niet-Joodse ambtenaren die getrouwd zijn met een Joodse partner (de zogenaamde "gemengd gehuwden").
* Juridische vorm: De beschikking van de Rijkscommissaris fungeert direct als ontslagbrief. Individuele ontslagprocedures werden hiermee omzeild om de zuivering van het ambtenarenapparaat te bespoedigen.
* Financiële afwikkeling: Het document besteedt veel ruimte aan de pensioenregelingen en uitkeringspercentages. Dit duidt op de bureaucratische precisie waarmee de discriminatie werd vastgelegd; men wilde de "orde" binnen het ambtenarenrecht handhaven, terwijl men tegelijkertijd een fundamentele inbreuk maakte op de rechten van de mens.
* Terminologie: Het gebruik van de woorden "Jood (Jodin)" en "als zoodanig wordt aangemerkt" verwijst naar de rassenwetten van Neurenberg die ook in Nederland van kracht waren. In 1940 moesten alle ambtenaren de 'ariërverklaring' tekenen. In november 1940 werden Joodse ambtenaren al geschorst, gevolgd door ontslag in februari/maart 1941. Dit document uit maart 1943 markeert een volgende fase in de uitsluiting: de vervolging van de partners van Joden.

In 1943 was de deportatie van de Joodse bevolking in Nederland in volle gang. Tot die tijd boden gemengde huwelijken vaak nog een zekere mate van bescherming tegen deportatie, maar de druk op deze groep nam in 1943 drastisch toe. Door de niet-Joodse partner te ontslaan, werd het gezin economisch geruïneerd, wat de druk verhoogde om te scheiden of zich te onderwerpen aan andere maatregelen (zoals gedwongen sterilisatie in ruil voor vrijstelling van deportatie).

De handgeschreven notitie onderaan ("uitgereikt aan Corta Hooft") suggereert de administratieve verwerking door een specifieke functionaris, wat benadrukt dat dit een werkdocument was in de dagelijkse praktijk van het Amsterdamse stadhuis onder nationaalsocialistisch bewind.