29 juli 1944. G E M E E N T E A M S T E R D A M.

No. 1326b Arb. 1944 [tab] Amsterdam, 29 Juli 1944.
Onderwerp: Verpflichtungserklärungen voor chauffeurs.

Het geval heeft zich voorgedaan, dat een onderdeel van de Duitsche Wehrmacht aan personen, die dienst doen als chauffeur of die bevoegdheid tot het besturen van een motorrijtuig bezitten, een in de Nederlandsche en Duitschen tekst gestelde verklaring (z.g. Verpflichtungserklärung) hebben toegezonden, inhoudende, dat de betrokkene zich verbindt zich ten allen tijde, op vordering van de Duitsche Wehrmacht, beschikbaar te stellen. Daarbij werd dan te kennen gegeven, dat men verplicht was de verklaring te teekenen en werd zelfs druk op deze personen uitgeoefend, om hen tot die onderteekening te brengen.

De Secretaris-Generaal van het Departement van Waterstaat heeft zich tot de Rijksinspecteurs van het Verkeer gericht en dezen medegedeeld, dat, naar uit een aanschrijving van den Wehrmachtbefehlshaber in den Niederlanden blijkt, genoemde verklaring uitsluitend vrijwillig mag worden aangevraagd, en dat het niet is toegestaan directen of indirecten druk tot het teekenen van de verklaring - b.v. door middel van dreigementen als tewerkstelling in Duitschland enz. - uit te oefenen.

Aan Heeren Hoofden van [tab] [Handtekening/Paraaf]
Diensten, Bedrijven en [tab] Indien
Administratiën.

[Handgeschreven kantlijn links:] Gezien [Paraaf]
[Stempel onderaan:] Nº 8A/84/1 M. 1944 31/7 * Centraal conflict: Het document signaleert een vorm van machtsmisbruik door onderdelen van de Duitse Wehrmacht. Zij probeerden chauffeurs via dwang en intimidatie te binden aan militaire inzetbaarheid.
* Administratief verweer: De tekst toont hoe de Nederlandse bureaucratie (de Secretaris-Generaal van Waterstaat) gebruikmaakt van officiële Duitse bevelen (Wehrmachtbefehlshaber in den Niederlanden) om de eigen burgers en ambtenaren te beschermen. Door te wijzen op het "vrijwillige" karakter van de verklaring, wordt geprobeerd de dwang te neutraliseren.
* Dreigmiddelen: Het document noemt expliciet de "tewerkstelling in Duitschland" (de Arbeitseinsatz) als ongeoorloofd dreigmiddel. Dit was in 1944 een van de meest gevreesde sancties voor Nederlandse mannen.
* Doelstelling: De gemeente Amsterdam informeert haar diensthoofden zodat zij hun chauffeurs kunnen instrueren dat zij juridisch niet verplicht zijn dergelijke papieren onder dwang te tekenen. Dit document is opgesteld in juli 1944, kort na de geallieerde invasie in Normandië (D-Day). De Duitse bezetter had in deze fase een nijpend tekort aan transportmiddelen en personeel. De druk op de Nederlandse bevolking om bij te dragen aan de Duitse oorlogsinspanning nam toe. Dit schrijven illustreert de precaire positie van het Nederlandse overheidsapparaat, dat enerzijds onder Duits toezicht stond, maar anderzijds binnen de marges van de bureaucratie trachtte de ergste excessen van de bezetting tegen te gaan.