Getypte instructie/omzendbrief met stempels en handgeschreven aantekeningen. 21 december 1944 (met latere aantekening van 6 januari 1945). No. 1870 Arb. 1944

Aanwijzingen voor het invullen der formulieren voor het verkrijgen van een Ausweis voor de mannelijke leden van het gemeentepersoneel, geboren in de jaren 1905 t/m 1928:

1. het invullen moet geschieden in zesvoud, waarvan vijf op het formulier ten behoeve van de Duitsche Autoriteiten en één op blanco-papier ten behoeve van de afdeeling Arbeidszaken. Dit laatste, omdat een voldoend aantal formulieren niet ter beschikking kan worden gesteld;
2. aan den kop moet worden vermeld de naam van den diensttak in het Duitsch;
3. de kolom a) Beruf moet in het Duitsch worden b) jetzige Tätigkeit ingevuld;
4. de kolommen "Wohnort" en Wohnung" worden niet ingevuld;
5. onderteekening moet plaats hebben door het hoofd van den diensttak;

De ingevulde formulieren moeten zoo spoedig mogelijk worden ingezonden bij de afdeeling Arbeidszaken ten Stadhuize, bij welke afdeeling de benoodigde formulieren kunnen worden afgehaald (kamer 189).

21 December 1944
Arbeidszaken
Stadhuis.

[Stempels en aantekeningen onderaan:]
* [Paars-blauwe stempel:] No. 8^A / 117/1
* [Grote paarse stempel:] M. 1944 [met handgeschreven toevoeging:] w/12
* [Zwarte stempel linksonder:] Arb.Z. Stadhuis A'dam Dec 1944 Volgno. 178
* [Handgeschreven in rode inkt:] 6-1-45 [met paraaf]
* [Handgeschreven in paars potlood/inkt, diagonaal:] reeds ingekomen Dit document is een typisch voorbeeld van de bureaucratische afhandeling van de arbeidsinzet tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De instructies zijn zeer specifiek en gericht op het uniform aanleveren van gegevens aan de bezetter.

Opvallende details:
* Schaarste: Punt 1 vermeldt expliciet dat er een tekort is aan officiële formulieren, waardoor één kopie op blanco papier moet worden ingeleverd. Dit is tekenend voor de materiële tekorten aan het einde van 1944.
* Tweetaligheid: Hoewel de instructies in het Nederlands zijn, moeten specifieke velden zoals beroep en huidige werkzaamheden in het Duits worden ingevuld, direct gericht op de Duitse administratie.
* Doelgroep: De focus ligt op mannen geboren tussen 1905 en 1928 (toen 16 tot 39 jaar oud), de groep die het meest risico liep op tewerkstelling in Duitsland.
* Verwerking: De handgeschreven notitie "reeds ingekomen" en de datum "6-1-45" laten zien dat de administratieve molen doordraaide, zelfs tijdens de beruchte Hongerwinter. In december 1944 was Nederland ten noorden van de grote rivieren nog bezet. De Duitse bezetter trachtte op grote schaal Nederlandse mannen in te zetten voor de Duitse oorlogsindustrie (de Arbeitseinsatz). Voor ambtenaren en essentieel personeel kon de gemeente een 'Ausweis' (vrijstellingsbewijs) aanvragen om hen te behoeden voor deportatie.

Dit document stamt uit de periode vlak na de grote razzia's (zoals die in Rotterdam in november 1944), waarbij de behoefte aan geldige papieren voor personeel dat de stad draaiende moest houden (zoals bij de reiniging, distributie of medische diensten) cruciaal was. Het Stadhuis van Amsterdam fungeerde hierbij als intermediair tussen de individuele ambtenaar en de Duitse autoriteiten.