Dienstmededeling / Instructieformulier. 21 december 1944. Afdeeling Arbeidszaken, Stadhuis Amsterdam (gezien de stempel "A'dam"). Handgeschreven rechtsboven: Marktwezen (15)

No. 1870 [symbool] Arb.1944

Aanwijzingen voor het invullen der formulieren voor het verkrijgen
van een Ausweis voor de mannelijke leden van het gemeentepersoneel,
geboren in de jaren 1905 t/m 1928:

1. het invullen moet geschieden in zesvoud, waarvan vijf op het
   formulier ten behoeve van de Duitsche Autoriteiten en één op
   blanco-papier ten behoeve van de afdeeling Arbeidszaken. Dit
   laatste, omdat een voldoend aantal formulieren niet ter be-
   schikking kan worden gesteld;
2. aan den kop moet worden vermeld de naam van den diensttak in
   het Duitsch;
3. de kolom a) Beruf moet in het Duitsch worden
   b) jetzige Tätigkeit
   ingevuld;
4. de kolommen "Wohnort" en Wohnung" worden niet ingevuld;
5. onderteekening moet plaats hebben door het hoofd van den
   diensttak;

De ingevulde formulieren moeten zoo spoedig mogelijk worden
ingezonden bij de afdeeling Arbeidszaken ten Stadhuize, bij welke
afdeeling de benoodigde formulieren kunnen worden afgehaald (kamer
189).

21 December 1944 Arbeidszaken
Stadhuis.

Stempel linksonder:
Arb.Z. Stadhuis
A'dam Dec. 1944
Volgno. 178 * Doelgroep: De instructie betreft mannen in de leeftijdscategorie 16 tot 39 jaar (geboren 1905-1928). Dit was exact de groep die door de Duitse bezetter werd opgeroepen voor de Arbeitseinsatz (dwangarbeid).
* Administratieve vereisten: Het document toont de bureaucratische vermenging van het Nederlandse gemeentebestuur en de Duitse bezettingsmacht. Bepaalde velden (beroep en afdeling) móéten in het Duits worden ingevuld, zodat de Duitse autoriteiten ze direct kunnen verwerken.
* Sperre/Vrijstelling: Een 'Ausweis' diende in deze context vaak als bewijs van vrijstelling. Door aan te tonen dat personeel onmisbaar was voor de gemeentelijke diensten (zoals het Marktwezen), hoopte men hen uit de dwangarbeid in Duitsland te houden.
* Schaarste: Punt 1 wijst op de materiële tekorten tijdens de laatste oorlogsmaanden; er zijn niet eens genoeg officiële formulieren beschikbaar om aan de administratieve eisen te voldoen, waardoor men op blanco papier moet overstappen.
* Opvallend detail: Bij punt 4 wordt expliciet vermeld dat woonplaats en adres niet ingevuld mogen worden. Dit zou een bewuste poging van de Nederlandse ambtenarij kunnen zijn om te voorkomen dat de bezetter een kant-en-klare lijst met woonadressen kreeg voor eventuele razzia's. Dit document stamt uit december 1944, midden in de Hongerwinter in bezet West-Nederland. Na de grote razzia's (zoals die in Rotterdam in november 1944) was de angst voor deportatie onder mannelijke burgers enorm. Amsterdam probeerde via de afdeling Arbeidszaken haar personeel te beschermen door hen van de juiste papieren te voorzien. De specifieke vermelding van de jaargangen 1905-1928 sluit aan bij de verordeningen van de bezetter die de arbeidsinzet steeds verder intensiveerden. De handgeschreven notitie "Marktwezen" duidt erop dat dit specifieke exemplaar was gericht aan de beheerder van de Amsterdamse markten om voor zijn personeel de vrijstellingen te regelen.