Getypt rapport met handgeschreven kanttekeningen en correcties. 13 januari 1944. [Handgeschreven, rechtsboven:] Onderzoek „Helder”

N^o 20/1/2 M. 1944 13/7

R A P P O R T
---------

In opdracht van den heer Directeur van het Marktwezen heb ik een onderzoek ingesteld omtrent de verrichtingen van Pieter Jacobus Willem Helder, wonende van Ostadestraat 20 huis. Bij onderzoek is gebleken, dat Helder een groente en fruitzaak heeft overgenomen van den kooper A. Meijboom, welke zaak is gevestigd in bovengemeld perceel. Meijboom was door de stichting Centraal Belang en door de Vakgroep voor Detailisten in groente en fruit erkend. Helder heeft echter in het geheel geen enkel bewijs van beide instellingen waarbij hij gerechtigd zou zijn kleinhandel in groente en fruit te drijven. Hij is ook niet in het bezit van een toegangskaart voor de Centrale Markt. De artikelen die Helder eenigen tijd heeft kunnen verkoopen waren hem verstrekt op de toewijzingen van Meijboom. Deze artikelen werden van de Centrale Markt gehaald door J. van Leeuwen die aanvankelijk als personeel in dienst was geweest bij den kooper J. van Zanen. Van Zanen had de zaak in de van Ostadestraat verkocht aan Meijboom en, zooals hiervoor reeds gemeld, heeft Meijboom de zaak verkocht aan Helder. Zoowel Meijboom als Helder hielden van Leeuwen in dienst. Van Leeuwen is nu met Januari in den Arbeidsdienst gegaan en kon daardoor niet meer op de Centrale Markt komen.

Met betrekking tot dit geval hoorde ik nog den heer Pickard, Inspecteur van de Stichting Centraal Belang, die mij verklaarde, dat Meijboom de zaak aan Helder had verkocht voor f 8500, doch hiervan een koopcontract had laten maken waarin vermeld stond dat hij de zaak had overgedaan voor f 2500. Als misleidende bepaling was in dit contract tevens opgenomen de verklaring dat het een aardappelen, groente en fruitzaak was hoewel Meijboom wist dat er geen aardappelen mochten worden verhandeld. Mr Aalders, de rechtskundige van Centraal Belang, heeft hierin aanleiding gevonden om de bescheiden welke op deze verkoop betrekking hebben inbeslag te nemen en zal dit geval den rechter worden voorgelegd. Aan Helder is toestemming verleend om gedurende de loopende groente-periode zijn zaak in perceel van Ostadestraat voort te zetten, doch moet daarna beslist sluiten.

[Ondertekening:]
Amsterdam 13 Januari 1944
Controleur,
[Handtekening: D. S. Elshof / Elthuis?]

Den Heer Bedrijfschef
van de Centrale Markt

[Handgeschreven rode/bruine aantekeningen:]
Zaak thans verder in behandeling bij Centraal Belang
Ref: 15-3-44 [Paraaf]
Bergs 16-3-44 [Paraaf] Dit rapport beschrijft een geval van economische fraude en illegale handel in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting. De kern van de zaak is de onrechtmatige overdracht van een groentewinkel.

1. Vergunningsstelsel: Helder dreef een winkel zonder de vereiste papieren van de 'Stichting Centraal Belang' en de 'Vakgroep voor Detailhandel'. Tijdens de oorlog was de handel in levensmiddelen strikt gereguleerd via een distributiesysteem; wie geen erkenning had, mocht officieel niet inkopen op de Centrale Markt.
2. Contractbreuk en Fraude: Er is sprake van een dubbele boekhouding bij de verkoop. Meijboom verkocht de zaak voor 8500 gulden, maar zette slechts 2500 gulden op papier (waarschijnlijk om belastingen of prijsbeheersingsregels te ontduiken). Daarnaast werd er valselijk geclaimd dat er aardappelen verkocht mochten worden, terwijl dit verboden was.

3. De rol van personeel: J. van Leeuwen fungeerde als de schakel naar de goederen. Omdat hij nog op de oude papieren/toewijzingen van de vorige eigenaren werkte, kon hij goederen ophalen bij de Centrale Markt voor Helder. Het document is gedateerd op januari 1944, een periode van schaarste en strenge controle op de voedselvoorziening in Nederland. De Centrale Markt in Amsterdam (gelegen aan de Jan van Galenstraat) was het zenuwcentrum voor de voedseldistributie in de stad.

4. Arbeidsdienst: In de tekst wordt vermeld dat Van Leeuwen in de 'Arbeidsdienst' (Nederlandsche Arbeidsdienst - NAD) is gegaan. Dit verklaart waarom de illegale toevoerlijn stokte: zonder zijn fysieke aanwezigheid en pasjes kon Helder de markt niet meer op.

5. Stichting Centraal Belang: Dit was een organisatie die tijdens de bezetting toezicht hield op de handel en de naleving van distributievoorschriften.
6. Sancties: De straf voor dergelijke overtredingen was streng. Hoewel Helder het lopende seizoen mocht afmaken (waarschijnlijk om de lokale voedselvoorziening niet direct te verstoren), was de definitieve sluiting al bevolen en werd de zaak overgedragen aan de rechter. Dit type economische delicten werd vaak behandeld door de Economische Rechter.