Brief/Concept-communique 20 maart 1944 De Directeur (vermoedelijk van de Marktwezen/Markthallen Amsterdam) Den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, Amsterdam [Linksboven, getypt:] 20/7/11M.
[Middenboven, in rood potlood:] Verzonden 20/3
[Rechtsboven, getypt:] 20 Maart 1944. SV.

Den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,

A l h i e r.

Ten vervolge op mijn brief d.d. 14 Maart 1944 no.20/7/10M. heb ik de eer U beleefd te verzoeken wel te willen bevorderen, dat het navolgende communique deze week in de pers wordt opgenomen.
"De Burgemeester van Amsterdam brengt ter openbare kennis van marktbezoekers en marktkooplieden, dat de markten hier ter stede in verband met de verduisteringsmaatregelen uiterlijk een half uur vóór zonsondergang door de marktkooplieden moeten zijn ontruimd.
Derhalve moeten de markten op Zaterdag 1 April om 18.45 uur zijn ontruimd".

De Directeur,

[Handgeschreven in paarse inkt:] 8 April. 19 uur

[Onderaan in potlood:] 20/7/12 Dit document is een ambtelijke correspondentie uit de bezettingstijd (Tweede Wereldoorlog). De Directeur verzoekt de Wethouder voor de Levensmiddelen om een bericht (communique) in de kranten te laten plaatsen namens de Burgemeester.

De kern van de mededeling is een strikte ordemaatregel: de Amsterdamse markten moeten uiterlijk een half uur voor zonsondergang leeg zijn. Dit heeft een directe praktische reden, namelijk de verduisteringsvoorschriften. Op de genoemde datum, 1 april 1944, wordt het tijdstip expliciet vastgesteld op 18:45 uur. Onderaan is met paarse inkt een latere aantekening gemaakt voor "8 April. 19 uur", wat suggereert dat de sluitingstijd wekelijks werd aangepast aan het lengen van de dagen.

Het taalgebruik is uiterst formeel ("heb ik de eer U beleefd te verzoeken"), typerend voor de ambtelijke hiërarchie van die tijd. In maart 1944 was Nederland bijna vier jaar bezet door nazi-Duitsland. De stad Amsterdam stond op dat moment onder het bestuur van de pro-Duitse burgemeester Edward Voûte.

De verduistering (Luftschutz) was een cruciale veiligheidsmaatregel voor de bezetter: steden moesten 's nachts volledig donker zijn om te voorkomen dat geallieerde bommenwerpers hun doelen konden vinden. Dit had een enorme impact op het openbare leven; winkels, markten en transport moesten hun activiteiten staken zodra de zon onderging.

De rol van de Wethouder voor de Levensmiddelen was in deze periode cruciaal vanwege de toenemende schaarste en het distributiesysteem. Hoewel de grote hongersnood (de Hongerwinter) pas een half jaar later zou beginnen, was de voedselvoorziening en de controle op de markten in het voorjaar van 1944 al een zaak van strikt militair en civiel belang. Dit document illustreert hoe de dagelijkse economische activiteit (de markt) volledig ondergeschikt was aan de militaire voorschriften van de bezetter. Marktwezen