Dienstverslag / Rapport 1 mei 1944 Controleur J.P.N. Boon De Inspecteur van het marktwezen, Amsterdam R A P P O R T. (onderstreept)

Door Mij controleur Boon is eenige dagen in het stadsdeel de Jordaan gecontrleerd, betreffende verkoop van groente en visch.
Ik heb geconstateerd, dat er regelmatig visch(schol)wordt verkocht.
Het is mij onmogelijk deze visch inbeslag te nemen, omdat deze handel meestal door vrouwen uit geoefend wordt,en zei niet meer dan hoogstens 2 á3 kg bij zich hebben. Ben ik in de buurt, dan worde zei gewaarschuwd en verdwijnen spoorloos. Lukt het mij eventueel om iemand aan te houden, dan heb ik direct honderden menschen om mij heen en is het voor mij gewenscht ten spoedigste te verdwijnen doch dit houd niet in dat zei dan toch door kunnen gaan met te verkoopen, want ik blijf dan eenige uren in de omstrek rond fietsen.
Politie zie je in het geheel niet en ik ben niet instaat om zonder hun hulp succes vol op te treden.
Zei nog vermeld, dat door mij, verschillende vischhandelaren zoowel op de vischmarkt als na afloop van hun verkoop gecontroleerd zijn.
Deze menschen hadden na afloop niet meer dan hun voorgeschreven portie visch, zijnde ongeveer 2 Kg bij zich.

Den Heer Inspecteur Amsterdam 1Mei 1944
van het marktwezen. controleur,
(handtekening: J.P.N. Boon)
J.P.N. Boon.

(Handgeschreven aantekening rechtsonder:)
Gezien
1-5-44
[onleesbare handtekening, mogelijk 'de Haan']

--- Dit rapport van 1 mei 1944 schetst een levendig beeld van de handhaving van distributieregels in oorlogstijd. Controleur Boon rapporteert over zijn moeizame werkzaamheden in de Amsterdamse Jordaan.

Belangrijkste punten uit het rapport:
* De aard van de overtredingen: Er vindt illegale straathandel plaats in vis (schol), voornamelijk door vrouwen die kleine hoeveelheden (2 tot 3 kg) bij zich dragen.
* Sociale controle en weerstand: De controleur stuit op enorme sociale cohesie in de buurt. De handelaren worden gewaarschuwd zodra hij in de buurt komt. Zodra hij iemand probeert aan te houden, wordt hij omsingeld door "honderden menschen", wat hem dwingt zich terug te trekken voor zijn eigen veiligheid.
* Gebrek aan autoriteit: Boon klaagt over de afwezigheid van politieondersteuning, waardoor hij zich machteloos voelt om effectief op te treden tegen de illegale handel.
* Reguliere handel: De officiële visgerechtigden op de markt lijken zich wel aan de voorgeschreven porties (rantsoenen) te houden.

De taal in het document bevat diverse spelfouten (zoals "zei" in plaats van "zij", "gecontrleerd", "omstrek") die typerend kunnen zijn voor haastig getypte rapporten of de specifieke scholing van de ambtenaar.

--- Dit document stamt uit de late fase van de Duitse bezetting van Nederland (mei 1944). Voedsel was in deze periode schaars en de distributie werd streng gecontroleerd via een bonnensysteem.

Historische achtergrond:
* De Jordaan: Deze volksbuurt stond bekend om zijn recalcitrante houding tegenover autoriteiten. Tijdens de oorlog was de onderlinge solidariteit groot en werd de handel in buiten-legale goederen (de zwarte markt of 'eigen handel') gezien als een noodzaak om te overleven.
* Handhaving: De Dienst van het Marktwezen moest toezien op eerlijke verdeling, maar ambtenaren zoals Boon stonden tussen twee vuren: de strenge regels van de bezetter/overheid en de vijandige, hongerige bevolking.
* Visserij: Vis was een van de weinige eiwitbronnen die nog enigszins beschikbaar waren, hoewel de visserij op de Noordzee door de oorlogsvoering nagenoeg stil lag. Schol was een veelvoorkomende consumptievis.
* Veiligheid: Het feit dat een controleur zich bedreigd voelt door "honderden menschen" wijst op de explosieve sfeer in de stad, slechts enkele maanden voor de Spoorwegstaking en de daaropvolgende Hongerwinter.

Het watermerk/stempel dat in spiegelbeeld doorschijnt ("BOND NED FABR", waarschijnlijk Bond van Nederlandsche Fabrikanten) suggereert dat er gebruik is gemaakt van voorhanden zijnd briefpapier, wat vaker voorkwam bij schaarste aan kantoorbenodigdheden.