M. Groenteman

Ambtelijk rapport betreffende een aanvraag voor erkenning als groothandelaar.

* **Aanleiding:** M. Groenteman heeft na 17 jaar dienstverband zijn baan verloren bij de firma Groenteman & Bolle omdat dit bedrijf moet liquideren. Hij vraagt nu een eigen erkenning aan als groothandelaar. * **Crisis:** In het rapport wordt expliciet vermeld dat de firma de zaken niet kan voortzetten "als gevolg van den internationalen toestand". Dit verwijst naar de economische ontregeling die direct volgde op het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog elders in Europa. * **Bureaucratie:** De controleur stelt vast dat Groenteman een onbeschreven blad is bij het Marktwezen (geen eerdere registratie of marktpas), maar oordeelt positief over zijn betrouwbaarheid bij het invullen van de formulieren. * **Status:** De mede-firmant van zijn vorige werkgever, L. Bolle, heeft al een officiële erkenning gekregen van de Nederlandse Groenten- en Fruitcentrale. Het dossier van Groenteman wordt doorgezet naar Den Haag voor een soortgelijke beslissing.

Brief / Verzoekschrift

* **Handschrift en taal:** Het document is geschreven in een duidelijk leesbaar, enigszins formeel cursief handschrift. Het taalgebruik is ambtelijk en beleefd ("Wel. Ed: Heer", "verzoekt ondergetekende"), passend bij een officieel verzoek aan een gemeentelijke instantie (waarschijnlijk het Marktwezen). * **Inhoud:** De heer L. Locher, gevestigd aan de Albert Cuypstraat 184, verzoekt om toestemming voor een nieuwe hulp voor zijn staanplaats op de Albert Cuypmarkt. * **Personen:** * **L. Locher:** De vergunninghouder. * **M. Groenteman:** De vertrekkende hulp (of de naam waaronder de staanplaats bekend stond). * **Arön vas Dias (geb. 12 februari 1918):** De beoogde nieuwe hulp. De achternaam 'Vas Dias' is een bekende Sefardisch-Joodse naam in Amsterdam. * **Opmerkelijke details:** De schrijfwijze "temogen" (aan elkaar) en "goedvind" (zonder 't') duidt op de destijds gangbare informele spelling in dergelijke verzoeken.

Ambtelijke notitie/bijblad betreffende een marktvergunning.

* **Inhoud:** Het document betreft een verzoek van R. Rocher om assistentie te krijgen bij een marktkraam in de Albert Cuypstraat. De beoogde assistent is Aron Vaz Dias. De kraam staat op naam van M. Groenteman. * **Besluitvorming:** De ambtenaar ("m.i." - mijns inziens) stelt dat er geen bezwaar is tegen dit verzoek, mits het gaat om "assisteeren" en niet om "vervangen". Er wordt verwezen naar een rapport van de chef Marktopzichter als basis voor dit positieve advies. De toevoeging "tot wederopzegging" duidt op een tijdelijke of herroepbare toestemming. * **Administratieve gang:** Het document laat een procesgang zien van ongeveer tien dagen (7 t/m 17 oktober 1939), waarbij verschillende functionarissen (waaronder 'de Haan') het stuk hebben geparafeerd. * **Terminologie:** "Eenplaats" verwijst naar de specifieke standplaats op de markt. De spelling "assisteeren" is conform de toen geldende spelling-Marchant.

Ambtelijke notitie / Adviesrapport betreffende een disciplinaire zaak.

* **Casus:** De handelaar M. Groenteman is onderwerp van een onderzoek naar de staat van zijn weegschalen op de markt. * **Besluitvorming:** De adviseur (Dellaer) oordeelt dat een disciplinaire straf (zoals een tijdelijk marktverbod) niet opportuun is. In plaats daarvan is gekozen voor een "ernstig onderhoud" (een officiële waarschuwing). De betrokkene heeft verbetering beloofd. * **Toezicht:** Er wordt een verscherpt toezicht ingesteld; de Chef Marktopzichter krijgt de expliciete opdracht om de schalen van deze specifieke handelaar extra te controleren. * **Handgeschreven correcties:** De tekst bevat doorstreeptingen en tussenvoegingen, wat wijst op een concept-advies dat tijdens het proces is bijgesteld. De verschillende data tonen aan dat de zaak gedurende een maand (april-mei 1939) door verschillende stadia van de bureaucratie is gegaan.

Getypt rapport met handgeschreven kanttekeningen en handtekeningen.

Dit korte rapport beschrijft een alledaags conflict op de markt in Amsterdam aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog. De kern van de zaak is een betalingsgeschil van 5 gulden voor een kistje appels tussen een grossier (Witteboon) en een koper (Groenteman). Opvallende elementen zijn: * **De bemiddeling:** Het 'Marktwezen' (de gemeentelijke dienst belast met het toezicht op de markten) trad op als bemiddelaar om een escalerende ruzie en "ordeverstoring" in de kiem te smoren. * **De afwikkeling:** De koper, Groenteman, betaalde de 5 gulden onder protest ("voor de tweede keer"), puur om de zaak af te sluiten. * **Bureaucratie:** Ondanks de relatief geringe aard van het incident, werd er een officieel rapport opgemaakt dat door verschillende functionarissen is getekend en voorzien van een officieel stempel van ontvangst.

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

* **Inhoud:** De schrijver, M. Groenteman, reageert op een eerdere brief van de directeur van het Marktwezen. Hij kondigt aan dat hij zijn standplaats op de Uilenburg definitief moet opgeven vanwege financiële problemen en een oogziekte. Tegelijkertijd verzoekt hij om zijn standplaats op het Waterlooplein tijdelijk te mogen opschorten tot half september. Hij hoopt tegen die tijd hersteld te zijn en rekent op een aantrekkende vismarkt. Ook vraagt hij uitstel van betaling voor zijn openstaande schulden. * **Fysieke kenmerken:** Handgeschreven op gelinieerd papier. Bevat diverse archiefstempels en aantekeningen in de kantlijn. Er is een verticale streep gezet bij de laatste alinea, waarschijnlijk door een ambtenaar om de kern van het verzoek (het uitstel van betaling) te markeren. * **Stijl:** Formeel en nederig ("verzoek ik U beleefd", "tot mijn leedwezen"). De spelling bevat archaïsmen en enkele spelfouten (bijv. "finacciële", "mijn toestaat").

Brief (vervolgvel, aangeduid met "II").

Dit document is het tweede blad van een zakelijke brief. De schrijver, M. Groenteman, doet een verzoek om een betalingsachterstand in termijnen te mogen afbetalen. De kern van het verzoek ligt in de vrees om zijn "plaats" te verliezen ("Aangezien ik niet gaarne mijn plaats zou willen missen"). Gezien de historische context van de naam Groenteman in Amsterdam, verwijst "plaats" hier naar een marktplaats of standplaatsvergunning. De brief is geschreven in een formele, eerbiedige stijl die kenmerkend is voor die periode. Het postscriptum vermeldt een nieuw adres: Amstelstraat 37 driehoog, in Amsterdam-Centrum.

Document

Dit document is een ambtelijk verslag over de discipline en betalingsmoraal van markthandelaar M. Groenteman. De kern van het conflict is dat Groenteman zijn standplaats niet bezet, maar verzuimt de noodzakelijke bewijslast (een doktersverklaring) te leveren. Bovendien bouwt hij een schuld op omdat hij het verschuldigde marktgeld niet voldoet tijdens zijn afwezigheid. Verschillende ambtenaren (waaronder d’Ellaer en Uitvlugt) zijn bij de zaak betrokken. Er vindt een escalatie plaats: van een waarschuwing en het 'ontbieden' van de handelaar naar een definitief advies op 26 juli 1939 om de standplaats volledig in te trekken vanwege de ontstane schuld en het uitblijven van de medische verklaring. De notities tonen een strikte bureaucratische handhaving van de marktregels.

Document

* **Inhoud:** De brief behandelt twee zaken. Ten eerste verontschuldigt de afzender zich voor het nog niet kunnen aanleveren van een doktersverklaring omdat de huisarts op vakantie is tot de 15e van de maand. Ten tweede maakt hij bezwaar tegen een betalingsverzoek van f 7,35 voor marktgeld. Hij voert aan dat hem bij een persoonlijk bezoek aan het bureau ("ten Bureel") was verteld dat hij over drie weken f 3,15 verschuldigd zou zijn. * **Handschrift en taal:** De brief is geschreven in een vlot, zakelijk handschrift. De spelling "zijde" (voor zeide/zei) is opvallend. Er is een correctie boven de regel aangebracht ("afwezig"). * **Administratieve sporen:** De aantekening "de Vries?" in de marge is waarschijnlijk een notitie van een ambtenaar die probeert te achterhalen wie de door Groenteman genoemde toezegging heeft gedaan. Het paarse stempel en het referentienummer duiden op een gestructureerde archivering door de gemeente.

Administratieve lijst/register (waarschijnlijk van de Dienst der Publieke Werken of Sociale Zaken, afdeling Werkverschaffing).

* **Doel van het document:** Dit is een controlelijst voor de Amsterdamse werkverschaffing of steunverlening. Er wordt gecontroleerd of personen geschikt zijn voor werk ("Kost of vak?", "Vrij of plaats?") en of er daadwerkelijk een werkplek beschikbaar is ("Plaats voorhanden?"). * **Handeling:** De personen die "neen" kregen in de derde kolom (plaats voorhanden) kregen een "schriftelijke waarschuwing". Dit duidde vaak op een sanctie of een formele oproep om zich te verantwoorden. * **Casus Asbacher:** C. G. Asbacher wordt specifiek genoemd: hij weigerde "straatwerk" (zwaar fysiek werk in de werkverschaffing). Hij moet op 22 februari verschijnen voor een gesprek. * **Categorisering:** De rode nummers in de kolom 'Opmerkingen' (3 t/m 22) lijken een doorlopende nummering van dossiers of actiepunten voor die specifieke dag.

Getypte verzendlijst met handgeschreven annotaties op roze doorslagpapier.

* **Geografie:** Alle adressen bevinden zich in Amsterdam. Er is een sterke concentratie in de Joodse buurt (Valkenburgerstraat, Rapenburgerstraat, Nieuwe Kerkstraat), De Pijp (Govert Flinckstraat, Van der Helststraat, Albert Cuypstraat) en de Transvaalbuurt. * **Demografie:** Een aanzienlijk aantal namen op deze lijst is van Joodse origine (o.a. Appelboom, Groenteman, Drukker, Haringman, de Hond). * **Administratieve structuur:** De nummers 25/30/X duiden op een dossier- of kaartindex-systeem. De toevoeging "inw." bij M. Haringman betekent 'inwonend', wat aangeeft dat deze persoon een kamer huurde of bij een ander gezin inwoonde. * **Correctie:** De doorgehaalde regel (L. Speyer) suggereert dat de zending voor deze persoon is geannuleerd of dat de adresgegevens incorrect bleken tijdens het proces.

Document

Het document is een interne instructie, waarschijnlijk binnen een administratie- of advocatenkantoor, om een openstaand bedrag van 21,67 gulden te incasseren. De heer Th. Bolle heeft verzocht dit bedrag schriftelijk op te vragen bij M. Groenteman. De notitie "waarna deze zal betalen" duidt op een toegezegde betaling zodra de formele factuur of aanmaning is ontvangen. Opvallend zijn de krabbels in de marge en onderaan: * **"Schrijven"**: Een actiepunt voor de klerk of secretaris om de brief daadwerkelijk op te stellen. * **"plaats te bet 20.-"**: Dit suggereert een mogelijke schikking of een eerdere afspraak waarbij een bedrag van 20 gulden is genoemd of reeds voldaan als deelbetaling. * **"Bes"**: Mogelijk een afkorting voor "Besproken" of "Besluit".

Getypte lijst op papier, waarschijnlijk een bankafschrift, grootboekpagina of een administratieve namenlijst.

* **Structuur:** Het document is een gesorteerde lijst, waarschijnlijk op basis van de numerieke waarde in de tweede kolom (aflopend van 1.089,18 naar 623,47). De horizontale lijnen en de cijfers in de uiterst rechtse kolom suggereren een indeling in categorieën of schalen. * **Namen:** De lijst bevat veel typisch Nederlandse achternamen (Zwaan, Zeeman, De Gooyer). Een significant aantal namen (Groenteman, Wijnschenk, Polak, Roozelaar) komt veel voor binnen de Joodse gemeenschap in Nederland, wat relevant kan zijn voor de historische context. * **Watermerk:** Het watermerk "AMSTERDAMSCHE BANK" dateert het document vóór 1964, het jaar waarin deze bank fuseerde tot de AMRO Bank. Gezien de schrijfmachine en de opmaak stamt het waarschijnlijk uit de periode 1940-1960. * **Getallen:** De bedragen zijn genoteerd met een komma voor decimalen en een punt voor duizendtallen, wat destijds de standaard was voor Nederlandse guldens. De breuken (¼, 2¼, etc.) zouden rentepercentages of specifieke administratieve codes kunnen zijn.

Getypte administratieve lijst met handgeschreven annotaties.

* **Structuur:** De lijst is strak georganiseerd in kolommen. Het is een formeel overzicht van marktkooplieden met een vaste staanplaats. * **Annotaties:** De handgeschreven tekens (+ en -) achter de namen lijken op een controle- of verificatieproces. De plusjes kunnen duiden op "aanwezig" of "akkoord", terwijl de minnetjes mogelijk wijzen op afwezigheid of uitsluiting. * **Geografie:** De woonadressen concentreren zich in Amsterdam-Oost (de Transvaalbuurt, de Dapperbuurt) en de oude Joodse buurt (Waterlooplein, Valkenburgerstraat, Rapenburgerstraat). Dit weerspiegelt de demografie van de Amsterdamse markthandel uit die tijd. * **Handel:** Er is een grote variëteit aan artikelen, van 'manufacturen' (stoffen) en kleding tot levensmiddelen zoals fruit en vis.

Getypte namenlijst met handgeschreven aantekeningen en markeringen.

* **Structuur:** De lijst is alfabetisch gesorteerd op achternaam, hoewel er handgeschreven toevoegingen zijn die deze volgorde onderbreken (zoals Gobets onderaan de eerste kolom). * **Numerieke codes:** De breuken aan de linkerzijde (zoals 7/13) verwijzen zeer waarschijnlijk naar transportnummers en volgnummers op die lijsten, of naar specifieke dossiers/kaarten in een cartotheek. * **Symboliek:** * De **'X'** achter de namen is een veelvoorkomende administratieve markering in oorlogsarchieven om aan te geven dat een persoon is "afgevoerd", overleden of dat de actie is voltooid. * De **omcirkelde 'L'** staat vaak voor "Lager" (kamp) of een specifieke barak-indicatie. * De **omcirkelde 'Z'** kan duiden op "Ziekenhuis" of "Ziek". * De handgeschreven notitie **'overl.'** (bij Matteman en Roodveldt) bevestigt dat deze personen tijdens het administratieve proces als overleden zijn geregistreerd. * **Handgeschreven correcties:** Er zijn correcties aangebracht in data en namen, wat duidt op een "levend" document dat herhaaldelijk werd bijgewerkt.

Document

- **Structuur:** Het document is ingedeeld in vier kolommen per pagina-helft. De kolom 'S.' verwijst naar een administratieve sectie, vaak alfabetisch geordend (zie groepering bij G, H en J). - **Adressering:** De adressen zijn typisch voor het Amsterdam van de jaren '40, met aanduidingen als 'hs' (huis/begane grond) en Romeinse cijfers (I t/m IV) voor de etages. Veel adressen bevinden zich in de Transvaalbuurt en de oude Jodenbuurt. - **Namen:** De namen zijn overwegend van Joodse origine (bijv. Groenteman, Hakker, de Valencia, Vas Dias, Wurms). - **Wijzigingen:** De doorgehaalde regels wijzen op een 'levende' administratie waarbij mutaties (zoals verhuizing of overlijden) werden verwerkt.

Register of administratieve lijst (mogelijk bevolkingsregister, distributielijst of een naoorlogse inventarisatie).

* **Administratieve opzet:** De kolommen aan de linkerzijde bevatten waarschijnlijk dossiernummers of verwijzingen naar andere registers. De eerste kolom (1 t/m 13) lijkt een categorisering aan te duiden, de tweede kolom een volgnummer binnen die categorie. * **Demografie:** Een opvallend groot deel van de namen (o.a. Cohen, Fransman, Groenteman, Worms, Hakker) is joods van origine. Gecombineerd met de concentratie adressen in de Transvaalbuurt wijst dit sterk op een document gerelateerd aan de Amsterdamse joodse gemeenschap. * **Correcties:** Enkele namen zijn doorgehaald (Aalvel) of voorzien van een groot kruis, wat kan duiden op een wijziging in status (verhuizing, overlijden of administratieve afhandeling). * **Staat van het document:** Het handschrift is uniform, wat suggereert dat het register door één of enkele klerken is bijgehouden.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Ambtelijk rapport/verzoekschrift. * **Datum:** 28 september 1939. * **Locatie:** Amsterdam. * **Betrokkene:** B. Groenteman, oud 36 jaar, wonende Weesperstraat 95, Amsterdam. * **Instantie:** Marktwezen Amsterdam (gericht aan de Bedrijfschef). * **Kenmerken:** Getypte tekst met handgeschreven kanttekeningen en handtekeningen. Bevat stempelnummers (...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Slotpagina van een handgeschreven brief. * **Pagina:** 2 (zoals bovenaan aangegeven). * **Taal:** Nederlands. * **Auteur:** B. Groenteman. * **Adres:** Korte Houtstraat 33, Den Haag. * **Datering:** Onbekend (vermoedelijk jaren '30 of '40 van de 20e eeuw op basis van handschrift en adres).

# TRANSCRIPTIE **[Header - gestempeld/getypt]** N° 2B/140/1 M. 1939 29/9 **[Titel]** ))R A P P O R T **[Body]** 11 B.Groenteman,oud 36 jaar en wanende Weeperstraat 95 alhier,verzoekt om een erkenning als kleinhandelaar in groenten en fruit.Groenteman is ongeveer dertien jaar in dienst geweest bij de firma Groenteman& & Bolle,groothandelaren in fruit,voorheen gevestigd Waterlooplein 36 te Amster...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Ambtelijk rapport betreffende een aanvraag voor erkenning als groothandelaar. * **Datum:** 29 september 1939. * **Locatie:** Amsterdam. * **Betrokkene:** M. Groenteman (32 jaar), wonende aan het Waterlooplein 57, Amsterdam. * **Instantie:** Gemeentelijk Marktwezen Amsterdam. * **Kenmerk:** No 2 B/142/1. Stempel: M. 1939 3/10.

# TRANSCRIPTIE **[Linkerkolom - Afzender en aantekeningen]** Nº 22/14/1 M. 1339 20/9 AFZ. L. Groenteman, Zanddwarsstraat 26 I A.dam-C. **[Rechterkolom - Adressering]** BRIEFKAART Den Weled. Heer Directeur v/h Marktwezen, Jan v. Galenstraat Amsterdam (W.)