N.A.Z.

Medisch briefje / verklaring op briefpapier van een arts.

* **Handschrift:** Het betreft een vlot, typisch medisch handschrift uit de jaren dertig. De afkorting "L.S." bovenaan staat waarschijnlijk voor *Lectori Salutem* ("Aan de lezer heil"), een gebruikelijke aanhef voor een open verklaring. * **Inhoud:** Dokter Nordheim verklaart dat Mevrouw Mettenes, woonachtig aan de Derde Oosterparkstraat 18 (twee hoog), vanwege ziekte voor langere tijd uitstel moet krijgen voor haar "leermarktplaats". Dit suggereert dat zij een werk- of leerplek had (mogelijk een marktkraam of een gesubsidieerde leerplek) waarvoor zij wegens gezondheidsredenen tijdelijk niet beschikbaar was. * **Afkortingen:** De lijst aan de linkerzijde (A.Z.A., A.O.Z., etc.) verwijst naar verschillende Amsterdamse ziekenfondsen van die tijd (zoals het Algemeen Ziekenfonds Amsterdam). Artsen gebruikten vaak universele formulieren waarbij ze het relevante fonds konden aankruisen, hoewel dat hier niet expliciet is gedaan. * **Taalgebruik:** Het gebruik van "v" als afkorting voor "van" is typisch voor snelle handgeschreven nota's.

Medisch attest / doktersbriefje.

Het betreft een formele medische verklaring ten behoeve van een patiënte. De arts gebruikt de klassieke aanhef "L. S." (*Lectori Salutem* – Heil aan de lezer) en de medische afkorting "R/" (*Recipe* – Neem), die hier fungeert als inleiding voor een voorschrift of instructie. De inhoud is een werkbeperking: mevrouw Viool wordt ontheven van "staand werk". De afkortingen in de linkermarge verwijzen naar de verschillende ziekenfondsen waarbij de arts was aangesloten, wat typerend was voor de Amsterdamse medische administratie van die tijd. Bekende fondsen zijn het A.Z.A. (*Algemeen Ziekenfonds Amsterdam*) en het N.A.Z. (*Nederlandsch Algemeen Ziekenfonds*).

Medisch attest / doktersbriefje.

Het document betreft een kort medisch voorschrift of een verklaring van ongeschiktheid voor specifieke werkzaamheden. De arts, S. Blitz, verklaart dat zijn patiënte, Mevr. Viool, geen "staand werk" mag verrichten. Enkele formele elementen vallen op: * **R/**: Een afkorting van het Latijnse *Recipe* ('neem'), traditioneel het begin van een medisch recept, hier gebruikt als algemene inleiding voor een medische instructie. * **L. S.**: *Lectori Salutem* ('Heil aan de lezer'), een formele aanhef gericht aan een onbekende derde, zoals een werkgever of een controleur van een ziekenfonds. * **Afkortingen linkerkant**: Deze verwijzen naar verschillende vooroorlogse ziekenfondsen (bijv. A.O.Z. voor Algemeen Onderling Ziekenfonds; N.A.Z. voor Nederlandsch Algemeen Ziekenfonds). In deze periode was de zorgverzekering nog sterk versnipperd over talloze particuliere fondsen.

Medische verklaring op briefpapier van een arts.

Dit document is een officiële medische verklaring, geschreven en ondertekend door huisarts Karel Pels. De arts bevestigt hiermee dat zijn patiënt, de heer of mevrouw R. Lodewijks, is opgenomen in het Parkherstellingsoord. Aan de linkerzijde van het briefje staat een kolom met afkortingen van diverse Amsterdamse ziekenfondsen en instanties uit die tijd, zoals de A.Z.A. (Algemeen Ziekenfonds Amsterdam) en de R.V.B. (Rijksverzekeringsbank). De arts kon hier waarschijnlijk aankruisen voor welke instantie de verklaring bedoeld was. Dergelijke briefjes dienden als bewijs voor ziekteverzuim bij een werkgever of voor het verkrijgen van uitkeringen of vergoedingen van het ziekenfonds.

Medische verklaring / Doktersattest.

Het document is een officiële doktersverklaring, geschreven door Dr. J. van de Kar. In de tekst bevestigt de arts dat de patiënt, de heer S. Wijma, ziek te bed ligt. De arts stelt de diagnose (impliciet) en geeft een dwingend advies voor de nabije toekomst: de patiënt moet "voorloopig nog eenige weken te bed blijven". Opvallend is de lijst met afkortingen aan de linkerzijde. Dit zijn namen van Amsterdamse ziekenfondsen uit die tijd (zoals A.Z.A. voor Algemeen Ziekenfonds Amsterdam). Het onderstreepte "Z.Z." verwijst waarschijnlijk naar de vereniging "Ziekenzorg", waarbij de patiënt was aangesloten. De afkorting "Ct." boven de naam van de patiënt staat vermoedelijk voor "Certificaat" of "Certificeer".

Medische verklaring / doktersbriefje.

Het document is een kort, zakelijk schrijven van een arts bedoeld als bewijs van ziekteverzuim. De arts, Johannes Gijsbertus Leibbrandt, verklaart dat een patiënte genaamd mejuffrouw Blik ongeschikt is voor werk als gevolg van een ongeluk. De geschatte herstelduur wordt gesteld op twee weken. De aanhef "Ls." is de afkorting voor het Latijnse *Lectori Salutem* ("Heil aan de lezer"), een destijds gebruikelijke formele opening voor verklaringen die niet aan één specifiek persoon gericht waren (zoals aan een onbekende werkgever of controlerend ambtenaar). De lijst met afkortingen aan de linkerkant verwijst naar de diverse Amsterdamse ziekenfondsen waarbij de arts was aangesloten, zoals het Algemeen Ziekenfonds Amsterdam (A.Z.A.) en 't Recht door Zee (R.Z.).

Medisch briefje / Doktersverklaring.

* **Auteur:** Isidore Dasberg (1888-1944) was een Joodse huisarts in Amsterdam. Zijn praktijk was gevestigd in de Joodse buurt (Nieuwe Heerengracht). * **Inhoud:** Het betreft een medische verklaring voor een patiënt (mogelijk genaamd E. Erven). De arts verklaart dat de patiënt ziek is en daarom "de markt niet kan bezoeken" sinds 3 oktober (3/10). Dit was waarschijnlijk een officieel bewijs voor een marktkraamhouder om zijn afwezigheid te rechtvaardigen bij de marktmeester of de inspectie, om zo zijn vergunning of standplaats niet te verliezen. * **Administratieve verwerking:** De afkortingen aan de linkerzijde verwijzen naar diverse Amsterdamse ziekenfondsen (bijv. A.Z.A. voor Amsterdamsch Ziekenfonds-Aansluiting). Het stempel "GEZIEN DE INSPECTEUR" met de handtekening (vermoedelijk De Haen) wijst op een formele controle door een controlerend arts of inspecteur van de gemeente of het ziekenfonds.

Medisch attest / Doktersverklaring op briefpapier van de arts.

Het document is een korte medische verklaring ten behoeve van een patiënte, geïdentificeerd als Mej. R. Resenburg (mogelijk een verschrijving van Rosenberg). De arts verklaart dat zij wegens ziekte haar werkzaamheden op de markt niet kan uitvoeren. In de linkerkolom staan afkortingen van diverse Amsterdamse ziekenfondsen uit die tijd, zoals het A.Z.A. (Amsterdamsch Ziekenfonds der Artsen) en het A.O.Z. (Algemeen Onderling Ziekenfonds). Dergelijke verklaringen waren noodzakelijk voor de administratie van deze fondsen of voor het verkrijgen van een vrijstelling van werkverplichtingen.

Medische verklaring op voorgedrukt briefpapier van een arts.

* **Inhoud:** Het document is een formeel attest van een arts waarin verklaard wordt dat een patiënt, de heer S. Liever, wegens ziekte "zijn plaats niet kan innemen". Gezien de datum en de achtergrond van de betrokkenen, verwijst deze vage bewoording vrijwel zeker naar een oproep voor deportatie of tewerkstelling (de zogenaamde *Arbeitseinsatz*). * **Betrokkenen:** De arts is Emanuel Leisen (1893-1943), een Joodse arts in Amsterdam-Oost. De patiënt is vermoedelijk Salomon Liever, een Joodse inwoner van Amsterdam. * **Administratie:** De afkortingen aan de linkerzijde (zoals A.Z.A. voor Algemeen Ziekenfonds Amsterdam) wijzen op het gebruik van standaard formulieren voor ziekenfondsleden. De aantekening onderaan van 2 november 1942 suggereert dat dit document is ingediend bij een administratieve instantie, waarschijnlijk de Joodsche Raad, om officieel uitstel van transport aan te vragen.

Medisch attest / Doktersverklaring op briefpapier van de arts.

* **Inhoud:** Het document is een kort medisch attest waarin de arts verklaart dat de patiënt, M. Schrijver, "nog niet werken" kan. Dit suggereert een eerdere periode van ziekteverzuim die wordt verlengd. * **Patiënt:** De patiënt is hoogstwaarschijnlijk Marcus Schrijver (geboren in 1894), die volgens historische bronnen inderdaad op Joubertstraat 34 in Amsterdam woonde. * **Arts:** Jacob van de Kar (1899-1943) was een Joodse arts in de Transvaalbuurt in Amsterdam. Zijn praktijk was gevestigd in de Pretoriusstraat. De afkortingen aan de linkerzijde verwijzen naar diverse Amsterdamse ziekenfondsen (zoals het A.Z.A.: Algemeen Ziekenfonds Amsterdam) waarmee hij contracten had. * **Administratieve codes:** De code "K 269" linksonder is een identificatiecode van de drukkerij, die tijdens de bezettingsjaren verplicht was op officieel drukwerk. De cijfers linksboven zijn waarschijnlijk administratieve archiefnummers van een controlerende instantie.

Medische verklaring / Doktersbriefje.

Dit document is een medisch attest geschreven door dr. Izak Dasberg op zijn praktijkpapier. De arts verklaart dat zijn patiënte, Hendrika Susan-de Leeuw, "ziekelijk" is. De strekking van de verklaring is dat zij niet langer in staat is zelfstandig haar huishoudelijke of professionele werkzaamheden te verrichten en dat zij dringend hulp (assistentie) nodig heeft. Opmerkelijk is de kolom aan de linkerzijde met afkortingen van Amsterdamse ziekenfondsen (zoals het Amsterdamsch Ziekenfonds voor Arbeiders - A.Z.A.). De brief is sober en zakelijk van aard, geschreven op een klein formaat briefkaart of receptenbriefje.

Medisch attest / Verklaring van een arts.

Het document is een medische verklaring, geschreven op briefpapier van de Amsterdamse arts Elias Leisen. De tekst bevestigt de invalide status van een zekere heer J. Turk. De arts somt de fysieke beperkingen op: Turk loopt moeilijk, maakt gebruik van orthopedisch schoeisel en een steunapparaat, en volgt een behandeling bij een massage-inrichting. De stijl is zakelijk en bondig, bedoeld als officieel bewijsstuk van fysieke ongeschiktheid. De afkortingen aan de linkerzijde verwijzen naar diverse Amsterdamse ziekenfondsen uit die tijd (zoals de Algemeene Ziekenfonds-Amsterdam, A.Z.A.).

Medische verklaring / doktersattest.

* **Inhoud:** De arts verklaart dat een patiënt, de heer S. Heern (mogelijk S. Heeren), vanwege ziekte niet in staat was zijn "standplaats" (afgekort als *standp.*) in te nemen. De term "lootz" (mogelijk een verouderde spelling van *loods*) suggereert dat de man zich had moeten melden bij een specifieke verzamelplaats of werklocatie. * **Administratie:** Het paarse stempel onderaan ("No. 103/3/1 M. 1943") duidt erop dat deze verklaring is verwerkt in een officieel administratief systeem, waarschijnlijk dat van de Joodsche Raad of een Duitse instantie voor arbeidsinzet (Arbeitseinsatz). * **Medische Context:** In de oorlogsjaren waren dergelijke 'doktersbriefjes' essentieel. Ze boden vaak de enige (tijdelijke) mogelijkheid om onder dwangarbeid of transport naar kampen uit te komen ("Sperre" op medische gronden).

Document

Het document bevat een medische diagnose van arts P. J. Grevers betreffende een patiënt genaamd Rietveld, wonende aan de Spaarnwouderstraat 99 te Amsterdam. De diagnose luidt "zware hart rythm." (hartritmestoornissen). Op basis van deze medische toestand is er op 25 september 1942 een aanvullende administratieve beslissing op het formulier genoteerd door een persoon genaamd De Haan. Deze beslissing staat Rietveld toe om, ondanks zijn ziekte, zijn handel (vis) te laten verkopen in de winkel van zijn zoon. Hieraan is de voorwaarde verbonden dat het "marktgeld" (de vergoeding voor een marktstandplaats) doorbetaald blijft worden. De afkortingen in de linkerkolom verwijzen naar diverse Amsterdamse ziekenfondsen en ondersteuningsorganisaties.

Medisch attest / receptenbriefje.

Het document is een medische verklaring, geschreven op een officieel receptenformulier van de Amsterdamse huisarts Jan Taams. De tekst is kort en zakelijk: de patiënt, Prins P. Broeders (of Pim P. Broeders), wordt door de arts fysiek beperkt verklaard. De specifieke bewoording "kan niet veel loopen of zich inspannen" wijst op een medische indicatie voor rust of een ontheffing van fysieke arbeid. In de linkermarge staan afkortingen van diverse Amsterdamse ziekenfondsen uit die tijd, zoals het A.Z.A. (Amsterdamsch Ziekenfonds voor Ambtenaren) en het A.O.Z. (Amsterdamsch Onderling Ziekenfonds). Dit type briefje werd door artsen universeel gebruikt voor zowel recepten als korte attesten.

Medisch briefje / Doktersverklaring

Het betreft een korte doktersverklaring geschreven op een officieel receptenbriefje. De arts, K. Pels, gebruikt de standaardmedische aanhef "R/" (afkorting voor het Latijnse *Recipe*, 'neem'), die normaliter een recept inleidt. In dit geval dient het echter om een sociale omstandigheid te legitimeren. De tekst stelt dat de moeder van een patiëntje niet in staat is om haar werkzaamheden op de markt uit te voeren vanwege de ziekte van haar kind. De afkortingen in de linkermarge verwijzen naar de verschillende Amsterdamse ziekenfondsen die destijds actief waren (zoals A.Z.A. voor Amsterdamse Ziekenfondsen-Administratie en R.Z. voor Rooms-Katholiek Ziekenfonds).

Medische verklaring / Doktersbriefje op receptenpapier.

* **Handschrift:** Het handschrift is een vlot, enigszins gestileerd artsenhandschrift uit het midden van de 20e eeuw. De 'V' in 'Veen' is opvallend groot geschreven. * **Terminologie:** Het woord "ongesteld" wordt hier gebruikt in de klassieke betekenis van "niet wel", "ziek" of "niet in staat tot werk". In de huidige tijd wordt dit woord vaker specifiek voor de menstruatie gebruikt, maar in 1944 was het een algemene term voor ziekte. * **Patiënt:** De verklaring betreft de heer G. Veen. Het doel van het briefje is een officiële vrijstelling van werk ("mag voorloopig geen werk doen"). * **Afkortingen links:** De lijst aan de linkerzijde bevat afkortingen van diverse ziekenfondsen die destijds in Amsterdam actief waren, zoals de A.Z.A. (Algemeen Ziekenfonds Amsterdam) en de A.O.Z. (Amsterdamse Onderlinge Ziekenkas). Het kruisje voor de lijst ontbreekt, wat suggereert dat dit briefje als algemene verklaring diende en niet specifiek voor declaratie bij een fonds.

Medisch briefje / Doktersvoorschrift op briefhoofd.

* **Inhoud:** Het document is een verklaring of een kort diagnostisch bericht van Dr. Hijmans betreffende een patiënt genaamd P. Overwey. De arts stelt vast dat de patiënt lijdt aan een maagzweer die aanzienlijke klachten veroorzaakt. * **Formulier:** Het betreft een standaardformulier dat door de arts voor diverse doeleinden kon worden gebruikt. De lijst aan de rechterkant bevat diverse soorten verbandmiddelen, wat suggereert dat dit formulier ook als bestelbon of recept voor wondverzorging diende. De lijst aan de linkerzijde bevat afkortingen van diverse Amsterdamse ziekenfondsen uit die tijd (zoals A.Z.A. en B.Z.). * **Handschrift:** De tekst is geschreven in een vlot, typisch medisch handschrift uit het midden van de 20e eeuw. "Rp." staat voor *Recipe* (neem/voorschrift), hoewel hier eerder een medische verklaring volgt dan een recept voor medicatie.

Z. O. Z.

# TRANSCRIPTIE [Gedrukte tekst bovenin] S. BLITZ, Arts Z. Amstellaan 188 Tel. 29105 [Handgeschreven tekst rechtsboven] 12 - 6 - '39 [Gedrukte kolom links] A.Z.A. A.O.Z. A. Z. B. Z. E.M.M. N.A.Z. Ned. R. Z. Vict. Z. Z. [Handgeschreven hoofdtekst] R/ L. S. Mevr. Viool mag geen staand werk verrichten [Handgeschreven handtekening] [Blitz]

*(Linker marge - gedrukte afkortingen)* A. O. Z. A. Z. A. Z. A. B. Z. E.M.M. N. A. Z. Ned. R. Z. Vict. Z. Z.

# TRANSCRIPTIE **[Gedrukte koptekst]** E. LEISEN ARTS Pretoriusstraat 57 TEL. 54276 Amsterdam, **10-12-42** **[Linkermarge, gedrukte afkortingen]** A.Z.A. / R. **d** A.O.Z. A.Z. B.Z. E.M.M. N.A.Z. Ned. R.Z. Vict. Z.Z. **[Handgeschreven hoofdtekst]** Wegens ziekte kon de heer S. Heern zijn standp. lootz niet innemen **[Handtekening]** E Leisen **[Stempel onderaan]** No. 103/3/1 M. 1943 12/7 K...

Bij overlegging voldoende aardappelen in No- en Zd- Holland.