I. De

Document

* **Kern van het document:** Dit is een ambtelijk voorstel om de regels voor de marktvergunningen in Amsterdam te versoepelen voor specifieke gevallen. * **Probleemstelling:** Volgens de bestaande regels mocht iemand wiens inschrijving op de sollicitantenlijst voor marktplaatsen werd doorgehaald, pas na zes maanden opnieuw een aanvraag indienen. De opsteller vindt dit onrechtvaardig ("het karakter van een straf") wanneer de reden van doorhaling buiten de schuld van de marktkoopman ligt, namelijk door ziekte of het ontvangen van sociale ondersteuning (wat destijds vaak hand in hand ging met het verlies van bepaalde rechten). * **Voorgestelde oplossingen:** 1. De bevoegdheid tot doorhaling expliciet bij de Directeur van het Marktwezen leggen. 2. Onderscheid maken tussen 'verzuim' (niet komen opdagen zonder goede reden) en overmacht. 3. Twee nieuwe sub-artikelen (d en e) toevoegen die specifiek de situaties van langdurige ziekte (3 maanden) en financiële ondersteuning beschrijven, zodat deze mensen niet de "straf" van zes maanden uitsluiting krijgen.

Administratieve correspondentie/begeleidingsformulier (mogelijk een afschrift of een dossierstuk van een oproeping).

Dit document lijkt een administratieve vastlegging van een verzonden oproep of een proces-verbaal van een niet-geslaagde bezorging. * **Geadresseerde:** De heer H.M. Ebbers-van Bers, woonachtig aan de Jodenbreestraat 21-I. De toevoeging "-van Bers" kan duiden op een dubbele achternaam of een verwijzing naar de echtgenote. * **Handgeschreven opmerking:** De tekst "Oproeping niet geregeld hadden plaats" is ambtelijk taalgebruik dat aangeeft dat de formele oproep om een bepaalde reden niet volgens de standaardprocedure heeft kunnen plaatsvinden of dat de persoon niet is verschenen. * **Locatieverwijzing:** De vermelding van de "Dapperstraat" suggereert dat de betrokkene zich daar op een specifiek tijdstip (9 uur 's ochtends in september '39) had moeten melden, mogelijk bij een post van de luchtbescherming, een keuringsraad, of een distributiekantoor. * **Registratie:** De nummers "26/60/1 M." en "25" duiden op een nauwkeurige archivering binnen een groter systeem (mogelijk politie, bevolkingsregister of militaire mobilisatie).

Getypt ambtelijk schrijven of rapportfragment (pagina 3 en begin van pagina 4).

* **Taalgebruik:** Het document is opgesteld in de zogeheten 'oude spelling' (vóór de spelling-Marchant van 1934 en de herziening van 1947). Dit is herkenbaar aan woorden als *wenschelijk*, *zoo*, *weshalve*, *eéne* en de verbuigings-n in *mijne*. * **Beleidsmatige focus:** De tekst weerspiegelt de inspanningen van de gemeente Amsterdam om de straathandel te reguleren. Men probeert feitelijke handelssituaties (die nu 'oogluikend' worden toegestaan) te formaliseren als 'hulpmarkten'. * **Economische aspecten:** Er wordt expliciet verwezen naar de koppeling tussen de uitbreiding van de markt en de "verhooging van marktgeld". Door gebieden officieel aan te wijzen, kan de gemeente heffingen innen. * **Modernisering:** De plannen voor de Albert Cuypstraat bevatten een visie op modernisering door middel van verbeterde verlichting, met als doel een aaneengesloten marktgebied te creëren tussen de Ferdinand Bolstraat en de Van Woustraat.

Reglement/Instructieboekje van de "Nederlandsche Groenten- en Fruitcentrale".

De tekst is een formeel reglement dat de werkwijze op groente- en fruitveilingen in Nederland strikt reguleert. De focus ligt op drie hoofdelementen: 1. **Toegang tot de veiling:** Alleen telers die reeds in 1937 geregistreerd waren of een specifieke vergunning hebben, mogen deelnemen. 2. **Methodiek van veilen:** Er wordt een onderscheid gemaakt tussen 'veilen op monster' (waarbij een representatief deel van de partij getoond wordt) en 'administratief veilen'. Voor beide vormen gelden strenge administratieve voorwaarden. 3. **Kwaliteitscontrole:** Er wordt verwezen naar de "Kwaliteitseischenbesluiten (1938)". Producten worden ingedeeld in drie categorieën: "goed", "afwijkend" of "afgekeurd". Dit laatste resulteert in een verbod op veilen. 4. **Prijsvorming:** De tekst spreekt over 'ophoudprijzen' (minimumprijzen) en het fenomeen 'doordraaien' (wanneer de minimumprijs niet wordt gehaald), waarbij expliciet wordt vermeld dat er geen vergoedingen worden uitgekeerd voor doordraaiers in deze specifieke context.

Briefkaart (postzegel van 2 cent "Nederland" met beeltenis van een vliegwiel/vleugel).

Het betreft een officiële correspondentie gericht aan de Dienst Marktwezen van de gemeente Amsterdam. De kaart is op 15 februari 1939 gepost in Amsterdam en de volgende dag, 16 februari, ingeboekt door de ontvangende administratie (zoals blijkt uit de handgeschreven datum "16/2" bij het paarse archiefnummer). De term "Alhier" onder de adressen geeft aan dat zowel de afzender als de ontvanger zich in dezelfde stad (Amsterdam) bevonden. Het adres Jan van Galenstraat No 14 verwijst naar de Centrale Markthallen, die in 1934 werden geopend en waar de Dienst Marktwezen was gevestigd. Het paarse stempel met de "M" duidt waarschijnlijk op het archief van de Dienst Marktwezen.

Krantenknipsel / Officiële bekendmaking van een verordening.

Dit document markeert een cruciaal moment in de juridische overgang naar de bezettingstoestand. De kernpunten zijn: 1. **Machtsoverdracht:** De Rijkscommissaris delegeert wetgevende bevoegdheid aan de Nederlandse Secretarissen-Generaal. Dit stelde de bezetter in staat om via het bestaande Nederlandse ambtenarenapparaat het land te besturen, terwijl de Rijkscommissaris de uiteindelijke controle behield (zie punt II). 2. **Inperking van Vrijheden:** Er wordt een streng controlesysteem ingevoerd voor de drie pijlers van het maatschappelijk middenveld: * **Verenigingen:** Nieuwe verenigingen moeten vooraf worden aangemeld en kunnen zonder opgaaf van diepe redenen worden verboden. * **Vergaderingen:** Politieke bijeenkomsten worden onderworpen aan een meldingsplicht en strikte administratieve regels (uitnodigingen op naam). * **Drukwerken:** Bestaande verboden uit de tijd van de mobilisatie (Staat van Oorlog en Beleg) worden opgeheven, maar direct vervangen door een nieuwe, discretionaire bevoegdheid van de politie om in te grijpen. 3. **Rol van de Politie:** De 'procureur-generaal, fungeerend directeur van politie' krijgt verregaande bevoegdheden om toezicht te houden, te verbieden en te ontbinden. Dit is een stap naar de centralisatie van het politieapparaat onder toezicht van de bezetter.

Handgeschreven brief (verzoekschrift)

De brief is een formeel verzoek gericht aan een gemeentelijke instantie (vermoedelijk de afdeling Marktwezen van de gemeente Amsterdam). De afzender, H. Groenteman, verzoekt om een schriftelijke vergunning of bewijs om zijn vader, A. Groenteman, te mogen assisteren bij diens viskraam op de Albert Cuypmarkt. De vader is op dat moment woonachtig in de Blasiusstraat 86-I. De zoon voert aan dat zijn vader de handel niet meer alleen afkan. Ter identificatie en onderbouwing van zijn verzoek vermeldt de zoon zijn eigen adres (Reitzstraat 23-huis), zijn geboortedatum (6 december 1898) en zijn beroep ("vischwerker").

Zakelijke brief (doorslag van een verzonden brief)

Deze korte brief is een formeel protest tegen een doorbelasting van kosten tussen twee gemeentelijke diensten. De directeur van (waarschijnlijk) de Dienst van het Marktwezen stuurt een rekening terug naar de Dienst der Publieke Werken (PW). De kern van het geschil is de verantwoordelijkheid voor onderhoudskosten aan het marktkantoor aan de Albert Cuypstraat 88 I. De afzender stelt dat aangezien zijn dienst het pand huurt van de afdeling Grondbedrijf (onderdeel van PW), de kosten voor herstelwerkzaamheden voor rekening van de verhuurder horen te komen. Bovendien wordt er verwezen naar een eerdere annulering van de opdracht in januari van dat jaar, die blijkbaar niet correct administratief was verwerkt door de Dienst der Publieke Werken.

Dienstbrief van de Amsterdamse politie.

* **Inhoud:** De politie stuurt een verzoekschrift ("adres") door naar de afdeling Marktwezen. Dit verzoekschrift is oorspronkelijk ingediend bij of doorgegeven door de Duitse bezettingsautoriteiten (de Beauftragte van Seyss-Inquart). * **Betrokkene:** L. Reens, een marktkoopman woonachtig in de Dapperstraat 42-I. De Dapperstraat bevond zich in een buurt met veel Joodse inwoners. * **Functionaris:** De brief is ondertekend door Hendrik Holsbergen (1888-1959), die als commissaris van politie belast was met de administratie. Hij bleef tijdens de bezetting in functie. * **Bureaucratische weg:** De brief illustreert de nauwe verwevenheid tussen het Nederlandse overheidsapparaat en de Duitse bezettingsmacht. De "Polizeioffizier" van de Beauftragte fungeert hier als schakel.

Curriculumoverzicht / Lesprogramma.

Dit document bevat een gedetailleerd overzicht van een cursus gericht op bedrijfsbeheer en efficiëntieverbetering, waarschijnlijk bedoeld voor (toekomstig) kaderpersoneel, opzichters of personeelsfunctionarissen. De tekst is sterk beïnvloed door het **Taylorisme** (Scientific Management), wat blijkt uit de focus op "arbeidsontleding", "tijd- en bewegingsstudies" en het maximaliseren van efficiëntie door middel van planning en controle. Opvallend is de combinatie van harde productietechnieken (zoals kettingarbeid en planborden) met vroege industriële psychologie onder de kop "De arbeider als mensch". Hoewel de arbeider wordt erkend als mens, blijft de benadering pragmatisch: psychologie wordt ingezet om de "rechte man op de rechte plaats" te krijgen en kosten door "slecht personeel" te voorkomen. De terminologie ("psychotechniek", "lijn- en staforganisatie") is typerend voor de professionalisering van het bedrijfsleven in de eerste helft van de 20e eeuw.

Beleidsstuk of intern verslag betreffende de organisatie van transport op de markt.

Dit document beschrijft een ingrijpende reorganisatie van het transport van aardappelen op de Centrale Markthallen (C.M.) in Amsterdam. De kernpunten zijn: 1. **Standaardisatie van tarieven:** Er wordt een vast tarief ingevoerd van 21 cent per hectoliter (hl) voor het vervoer door kruiers. Dit tarief is goedgekeurd door het Bureau Prijsbeheersing. 2. **Sanering van het kruiersbestand:** Alleen kruiers die akkoord gaan met dit vaste tarief mogen op de markt blijven werken. Wie weigert, moet zijn toegangskaart inleveren. 3. **Logistieke splitsing:** Er wordt een strikt onderscheid gemaakt tussen handelaren die zelf hun transport regelen (Groep I) en zij die gebruikmaken van de officiële kruiersdienst (Groep II). 4. **Centralisatie:** Er wordt een fysiek 'bevrachtingskantoor' ingericht op Pier M om de logistiek en de administratie van de aardappelbonnen/toewijzingen te stroomlijnen.

Getypte pagina uit een officiële gemeentelijke verordening (marktreglement), waarschijnlijk afkomstig uit Amsterdam.

Dit document is een juridisch-administratieve tekst die de tarieven vastlegt voor het gebruik van de openbare markt. De kernpunten zijn: 1. **Toegangsrechten (Art. 15):** Er wordt onderscheid gemaakt tussen de hoofdhouders van een vergunning en hun personeel. Voor rechtspersonen (zoals NV’s) moet per bestuurder betaald worden. 2. **Differentiële tarifering (Art. 16):** De belastingen voor het bezetten van marktruimte (per 3 strekkende meter) variëren op basis van drie factoren: * **Voorzieningen:** Plekken met elektrische verlichting zijn duurder (bijna twee keer het dagtarief van reguliere plekken). * **Tijdstip:** De zaterdag is een duurdere dag (waarschijnlijk vanwege de hogere drukte/omzet). * **Locatie:** De Albert Cuypstraat en de Ten Katestraat worden specifiek benoemd als locaties met een hoger tarief, wat duidt op hun status als populaire/drukke marktlocaties. 3. **Vaartuigen:** Het document begint met een bepaling over tuindersschuitjes, wat aangeeft dat aanvoer over water destijds nog een belangrijke rol speelde. ---

Ambtelijk schrijven / Doorslag van een brief.

* **Kern van het geschil:** De briefschrijver protesteert tegen de centrale vordering van voedsel dat op gemeentelijke "contractgronden" is verbouwd. Volgens een eerdere richtlijn uit 1943 had de gemeente de belofte gekregen dat deze oogst (aardappelen en erwten) voor de eigen inwoners bestemd mocht blijven. * **Bureaucracy:** Er wordt verwezen naar de **Vebena** (Verkoopbureau voor Groenten en Fruit) en de **Pika** (Peulvruchten-, Inmaak- en Koelhuizen Administratie), de centrale distributieorganen tijdens de bezetting. * **Ongelijkheid:** De schrijver kaart een sociaal onrecht aan: werknemers van grote bedrijven zoals de **Nederlandsche Scheepsbouw Mij (NSM)** en de **Nederlandsche Indische Handelsbank** mogen hun eigen oogst houden als extraatje bovenop het rantsoen, terwijl het gemeentepersoneel en de burgers dit recht ontzegd wordt. * **Toon:** De toon is formeel maar dringend ("ernstige bezwaren", "bepaald schrijnend"). Het document ademt de spanning van de toenemende voedselschaarste in de zomer van 1944. ---

Getypte instructie of reglement (doorslag of origineel op dun papier).

Dit document bevat administratieve richtlijnen voor de 'kokbeheerder' van een werkkamp aangaande ziekteverzuim, keuringen en ongevallen van tewerkgestelden. De focus ligt op de procedurele afhandeling wanneer een arbeider beweert niet te kunnen werken. * **De Kokbeheerder als spil:** Hoewel de titel 'kokbeheerder' een culinaire functie suggereert, blijkt uit de tekst dat deze persoon de primaire administratieve verantwoordelijke in het kamp was voor personeelszaken, contact met de medische dienst en communicatie met de centrale instanties in Assen. * **Controlemechanisme:** Er is een strikt systeem van herkeuring door de D.C.G. (Districts Controleerend Geneeskundige) om simulatie of onterecht verzuim tegen te gaan. De term 'op transport gesteld naar huis' duidt op een gedwongen vertrek uit het kamp bij arbeidsongeschiktheid of weigering. * **Medische Hiërarchie:** Er is een duidelijke scheiding tussen de 'kamparts' (ter plekke) en de 'D.C.G.' (als hogere controlerende instantie). Bij onenigheid tussen beiden moet er overleg plaatsvinden. * **Ongevallen:** Er wordt onderscheid gemaakt tussen ongevallen tijdens het werk (verantwoordelijkheid werkleiding) en ongevallen daarbuiten (verantwoordelijkheid kokbeheerder).

M. de Haan.

# TRANSCRIPTIE aanvoer 14 Dec In Kalestraat Zoetwatervisch (voorw) van A Fonn . a B Fonn en W Ruiter 80p 40p + 40p. aanvoerders A Fonn <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> || Ik heb alleen vink af laten houden van de aanvoerder doch **niet** van de beide andere aanv...

# TRANSCRIPTIE [Links bovenin een klein merkje, mogelijk een 'i' of vinkje] Molenaar 'B <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> 16/12 '43 Markt Dapperstraat B [onderstreept]

# TRANSCRIPTIE [Bovenaan, in grafietpotlood:] nijnhuis [Turflijst, in grafietpotlood:] <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> I [Midden, schuin omhoog in grafietpotlood:] doss controle delta [met onderstreping] [Onderaan, in grafietpotlood:] opl A [of een driehoekig symbool]

# TRANSCRIPTIE 1 23 Augustus 7 92/1/4 den Heer Ir.M.E.H.Tjaden c.i. Amsterdam.