A. Visser

Getypte lijst/rekeningoverzicht (Pagina 2).

* **Structuur:** Het document is een administratieve lijst, waarschijnlijk uit de jaren '40 of '50, gezien het gebruik van de schrijfmachine en de namen. * **Afkortingen:** De letters in de linker kolom verwijzen naar visserijtekens van Nederlandse havens: * **Urk:** Urk * **HD:** Den Helder * **KW:** Katwijk aan Zee * **TX:** Texel * **LE:** Lemmer * **Inhoud:** De getallen achter de plaatsnamen (bijv. Urk 109) verwijzen naar de registratienummers van vissersvaartuigen. De genoemde personen zijn waarschijnlijk de eigenaren of schippers. De bedragen lopen sterk uiteen, van kleine bedragen ($f$ 22,81) tot aanzienlijke sommen ($f$ 7012,75), wat zou kunnen wijzen op uitkeringen, schadevergoedingen of brandstofquota.

Briefkaart (zakelijke correspondentie).

De voorzijde van deze briefkaart toont een zakelijke verzending van de firma W. & A. Visser Zonen uit Heeg naar de Gemeentelijke Vischmarkt in Amsterdam. Het handschrift is een verzorgd en duidelijk leesbaar 20e-eeuws cursief. Opmerkelijke details zijn: * **De afzender:** De firma Visser uit Heeg staat historisch bekend om de grootschalige palinghandel. * **Het adres:** De Gemeentelijke Vischmarkt aan de De Ruijterkade was destijds een belangrijk knooppunt voor de visaanvoer in Amsterdam, gunstig gelegen aan het IJ en nabij het Centraal Station. * **Administratieve sporen:** De paarse stempelafdruk linksboven ("Nº 46 A/4g / M. 1940") duidt waarschijnlijk op een intern archiverings- of registratienummer van de ontvangende instantie in Amsterdam. * **Tijdperk:** De kaart is gepost in oktober 1940, tijdens de eerste maanden van de Duitse bezetting van Nederland in de Tweede Wereldoorlog.

Getypte brief (doorslag op dun papier).

* **Inhoud:** De directeur van de Amsterdamse Vischmarkt reageert op een schrijven van een vishandel uit Heeg. Hij bevestigt dat er in Amsterdam een goede markt is voor diverse soorten zoetwatervis. * **Logistiek:** De vis kan per trein naar Amsterdam Centraal worden gestuurd. De marktmeesters halen de zendingen 's ochtends vroeg zelf op bij het station. De verzending moet "franco" (vooruitbetaald) geschieden. * **Zakelijke condities:** Er wordt expliciet vermeld dat er op zondag en maandag geen markt is. De commissie of administratiekosten voor de bemiddeling bedragen 6% van de bruto verkoopopbrengst. * **Taalgebruik:** Formeel, zakelijk Nederlands, typerend voor overheidscommunicatie uit de eerste helft van de 20e eeuw (bijv. "hier ter stede", "jl.", "U houde er rekening mede").

Doorslag van een zakelijke brief.

* **Inhoud:** De brief is een antwoord op een eerdere aanvraag van een visserijbedrijf uit Heeg. De directeur van de Amsterdamse vismarkt bevestigt dat er in de stad een goede afzetmarkt is voor verschillende soorten zoetwatervis. * **Logistiek:** De vis wordt getransporteerd per spoor naar Amsterdam Centraal Station. Het personeel van de vismarkt haalt de vracht daar 's ochtends vroeg op. De zendingen moeten "franco" (vrij van vrachtkosten voor de ontvanger) verstuurd worden. * **Zakelijke condities:** De markt brengt een commissie van 6% van de bruto-opbrengst in rekening. Er wordt expliciet vermeld dat er op zondag en maandag geen markt wordt gehouden, wat cruciaal was voor de planning van transport van bederfelijke waar. * **Bedrijfsvoering:** Het document geeft een goed inzicht in de gestandaardiseerde werkwijze van de stedelijke vismarkt en de nauwe verbinding met de Friese binnenvisserij.

Document

* **Handschrift:** Het adres is geschreven in een vloeiend, geoefend handschrift ('schoonschrift') uit de vroege 20e eeuw. De letters zijn helder gevormd met karakteristieke lussen bij de hoofdletters 'V' en 'A'. * **Spelling:** Er wordt gebruikgemaakt van de oude spelling (vóór 1934), zichtbaar in het woord "Vischmarkt" met de uitgang *-sch*. * **Afkortingen:** "Gem:" staat voor Gemeentelijke. * **Postale kenmerken:** De 5-cent postzegel was in de periode na de Eerste Wereldoorlog het gangbare tarief voor een briefkaart. De dubbele onderstreping van de plaatsnaam "Amsterdam" was een gebruikelijke conventie om de bestemming voor de postsorteerder te benadrukken.

Getypte zakelijke brief (waarschijnlijk een doorslag of archiefkopie op doorschrijf papier).

Deze brief is een zakelijke reactie op een correspondentie (een briefkaart) van de firma Visser & Zonen, waarin zij vermoedelijk vraagtekens zetten bij de hoeveelheid afgerekende vis. * **Kern van het geschil:** De geadresseerde lijkt minder uitbetaald te hebben gekregen dan zij verwachtten op basis van hun eigen verzending. * **Verweer:** De directeur stelt dat de weging op de vismarkt onfeilbaar is ("zeer nauwkeurig"). Hij specificeert dat het gaat om 13 kisten 'blei' (kolblei of brasem), wat neerkomt op ongeveer 650 pond. * **Oorzaak en oplossing:** De directeur wijst de firma op een fout in hun eigen werkwijze: zij verzenden de vis in open kisten. Hij suggereert dat er tijdens het transport vis uit de kisten valt of wordt weggenomen, en adviseert het gebruik van dichte verpakkingen (kisten of manden). * **Taalgebruik:** De brief hanteert de toen gangbare spelling (bijv. 'visch', 'zoodat', 'den afslag') en een formele, licht defensieve maar adviserende toon.

Briefkaart (voorzijde)

De voorzijde van deze briefkaart toont een zakelijke correspondentie van de firma W. & A. Visser Zonen uit Heeg, Friesland. Het bedrijf beschikte over een eigen telefoonnummer (251), wat in 1940 getuigt van een zekere bedrijfsgrootte. De kaart is gericht aan het 'Marktwezen' in Amsterdam. Het opgegeven adres, Jan van Galenstraat 14 in Amsterdam-West, is historisch significant: dit was de locatie van de Centrale Markthallen. De kaart is afgestempeld op 4 december 1940, ruim een half jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. De grote "5" opdruk op de postzegel is karakteristiek voor de tariefaanpassingen en het hergebruik van zegelvoorraden in die periode.

Getypte lijst/grootboekblad (pagina -2-).

* **Structuur:** Een tabeloverzicht gevolgd door een verklarende voetnoot over belastingheffing en kortingsregelingen. * **Financiële gegevens:** De genoemde bedragen zijn in guldens (f). De voetnoot legt uit dat er een belasting van 5% geldt volgens een specifieke verordening. Tevens is er een 'reductie' (teruggave) van 1% voor aanvoerders die per jaar meer dan f 5000,- aan visomzet realiseren (over het deel boven de f 5000,-). * **Gegevens:** De namen in de lijst (o.a. Kapitein, Visser, Hoekstra, Koffeman, Romkes) zijn zeer kenmerkend voor de Urker vissersgemeenschap. * **Adressering:** De adressen "Wijk X No. Y" verwijzen naar de oude wijkindeling van Urk, die werd gehanteerd voordat er straatnamen werden ingevoerd. ---

Getypte lijst/grootboekblad, deel van een grotere administratie.

* **Afkortingen:** De letters in de linker kolom verwijzen naar de thuishavens van de vissersschepen: * **U.K.:** Urk * **HA:** Harlingen * **HD:** Den Helder (vroeger ook wel Holwerd, maar Den Helder is hier waarschijnlijker) * **TX:** Texel * **YM:** IJmuiden * **OD:** Ouddorp * **Adressering:** De adressen "Wijk ... No. ..." zijn kenmerkend voor de oude wijkindeling van Urk. * **Financiële bepaling:** De voetnoot legt een belastingregime uit. Er is sprake van een algemene heffing van 5% op markt- en ventgelden. Er is echter een progressieve korting (reductie) van 1% voor grote aanvoerders die meer dan 5.000 gulden bruto-omzet per jaar draaien bij de afslag. * **Namen:** Veel genoemde namen (Kapitein, Visser, Koffeman, Romkes) zijn typisch Urker achternamen.

Document

Het document is een overzicht van de bruto-opbrengst per vissersvaartuig over een bepaalde periode. De lijst bevat vaartuigen uit verschillende havens, herkenbaar aan de lettercodes: * **U.K.**: Urk (verreweg de grootste groep op deze pagina) * **HA**: Harlingen * **HD**: Den Helder * **TX**: Texel * **YM**: IJmuiden * **OD**: Ouddorp Bij de Urker vissers staan tevens de wijk- en huisnummers vermeld (bijv. Wijk 6 No. 125), wat kenmerkend is voor de oude adressering op Urk. De bedragen variëren sterk, van enkele guldens tot bijna 5000 gulden. De getypte " (ditto-tekens) duiden op herhaling van bovenstaande gegevens (bijv. dezelfde haven of hetzelfde wijknummer).

Briefkaart (gelopen)

* **Administratieve markering:** Het grote paarse stempel bovenaan (`Nº 25 / 52 / 1 M. 1940`) duidt erop dat deze kaart is opgenomen in een officieel registratiesysteem, waarschijnlijk van de gemeente Amsterdam of de afdeling Marktwezen specifiek. De handgeschreven breuk `10/3` kan verwijzen naar de datum van ontvangst (10 maart) of een dossiernummer. * **Visuele propaganda:** De afbeelding en het motto "’t Sal Waerachtig Wel Gaen!" (een beroemde uitspraak van Jan Pieterszoon Coen) verwijzen naar de 'Indische Vlootfilm'. Dit was een propagandaproject uit 1938-1939 om geld in te zamelen voor de versterking van de vloot in Nederlands-Indië vanwege de dreiging vanuit Japan. Het gebruik van dergelijke briefkaarten was een vorm van fondsenwerving en bewustwording. * **Identificatie geadresseerde:** Dr. A. van der Laan was ten tijde van schrijven de directeur van het Gemeentelijk Marktwezen in Amsterdam, gevestigd bij de Centrale Markthallen aan de Jan van Galenstraat. * **Tijdsbeeld:** De kaart is verstuurd in maart 1940, slechts twee maanden voor de Duitse inval in Nederland. De focus op de defensie van Nederlands-Indië (via de vlootfilm-opdruk) toont de geopolitieke zorgen van die tijd.

Een handgeschreven administratieve lijst (waarschijnlijk een uittreksel uit een register of namenlijst).

* **Structuur:** De lijst is alfabetisch geordend op achternaam (S-W). * **Codering:** Er is een duidelijk onderscheid tussen personen gemarkeerd met een 'N.' (doorlopende nummering van 167-199) en personen met een 'A.' (lagere nummering 29-34). * **Annotaties:** De 'X'-nummers in de laatste kolom lijken te verwijzen naar specifieke dossiers, transporten of kaartsysteemnummers. De handgeschreven rode cirkels met getallen (zoals 12, 13, 14, 15) en groene cirkels (6, 7) duiden op een latere categorisering of statuswijziging. * **Schrift:** Een verzorgd, ambtelijk Latijns cursief. De kolomkoppen bevatten archaïsche afkortingen die typerend zijn voor bevolkingsregisters of cartotheken uit die tijd (bijv. "W.pl." voor Woonplaats).

Administratieve lijst/registratie van marktkooplieden.

Dit document is een administratieve inventarisatie van Joodse marktkooplieden op Vlooienburg (de buurt rond het Amsterdamse Waterlooplein). De lijst is opgesteld op 16 februari 1941, een zeer beladen moment in de geschiedenis van Amsterdam. De systematische opzet, inclusief geboortedata en categorisering van goederen, wijst op een formele registratie. Opvallend is de grote aanwezigheid van textielwaren (kousen, dassen) en specifieke voedingsmiddelen (koek, zuur, haring) die typerend waren voor de Joodse straathandel van die tijd. De totalen onderaan de kolommen duiden op een statistische verwerking van de gegevens, mogelijk om het aantal vergunningen te limiteren of om de Joodse handel strikter te controleren. De aantekeningen in de marge ("Zwa. 1" en "Do. 3") zijn mogelijk verwijzingen naar specifieke marktlocaties of extra administratieve codes.

Briefkaart (voorzijde).

* **Handschrift:** Het adres is geschreven in een verzorgd, formeel cursief handschrift. * **Stempels:** Bovenaan zijn administratieve kenmerken aangebracht, waarschijnlijk door de ontvangende instantie (de Gemeentelijke Vischmarkt). De "M. 1941" duidt mogelijk op een maand- of volgnummering in de administratie van 1941. * **Poststempel:** De kaart is afgestempeld in Heeg op 17 oktober 1941 tussen 12:00 en 13:00 uur. * **Bedrijfsvoering:** De firma W. & A. Visser Zonen uit Heeg (Friesland) was een bekende onderneming in de vishandel, wat de correspondentie met de Gemeentelijke Vischmarkt in Amsterdam verklaart. De locatie "De Ruijterkade" was de historische plek van de Amsterdamse visafslag.

Voorzijde van een briefkaart (postwaardestuk).

* **Handschrift:** Het adres is geschreven in een vlot, zakelijk correspondentiehandschrift uit de eerste helft van de 20e eeuw. De afkorting "Gem:" staat voor Gemeentelijke. * **Adressering:** De Gemeentelijke Vismarkt in Amsterdam bevond zich destijds aan de De Ruyterkade, achter het Centraal Station, waar de vis direct van de schepen kon worden aangevoerd. * **Afzender:** De firma W. & A. Visser Zonen was (en is) een bekende naam in de Friese vishandel, specifiek de palinghandel uit Heeg. * **Poststempel:** De cijfers "20.XII.44.16" duiden op 20 december 1944, om 16:00 uur.

Registerblad / grootboekpagina.

Dit document is een administratieve lijst van marktkooplieden in Amsterdam, opgesteld tijdens de Duitse bezetting. De tabel is systematisch ingericht om de identiteit, woonplaats en de economische activiteit van individuen vast te leggen. Opvallend is de variëteit aan handelswaar, variërend van levensmiddelen (visch, ijs, koffiesurrogaat) tot textiel en huishoudelijke artikelen (porselein, lampen). De kolom 'Markt' vermeldt bekende Amsterdamse locaties zoals de Albert Cuypstraat, het Waterlooplein en de Dapperstraat, maar ook specifieke locaties zoals de Gaaspstraat en de Joubertstraat. Veel van de vermelde adressen bevinden zich in de Jodenbuurt of de Transvaalbuurt. Het handschrift is duidelijk en professioneel, wat duidt op een officiële gemeentelijke of politionele registratie. Het gebruik van aanhalingstekens (") als ditto-tekens is consequent toegepast voor herhaalde locaties of data.

Typoscript (doorslag van een zakelijke brief) met handgeschreven kanttekeningen.

De brief betreft een officiële melding van de afkeuring van twee partijen zoetwatervis. De reden voor afkeuring door keurmeester Snoek was het gebrek aan koeling; de vis was niet in ijs verpakt tijdens het transport vanuit Makkum en Heeg. De schrijver uit zijn ongenoegen over de werkwijze van de betreffende grossiers (Gebr. v.d. Berg en W. & A. Visser). Hij benadrukt dat de afkeuring voorkomen had kunnen worden en dat de huidige werkwijze leidt tot de verspilling van "kostbaar voedsel". Hij verzoekt de centrale directie in Den Haag om de grossiers hierop aan te spreken.

Verslag van verhoor / ambtelijke verklaring.

* **Toon en houding:** De gehoorde (Wolff) spreekt in een defensieve, ambtelijke toon. Hij ontkent alle beschuldigingen van corruptie of persoonlijke verrijking ("verklaar ik ambtseedig"). Hij schuift de klachten af op de "waanzinnigheid" van het publiek en de chaos van de distributie. * **Kernproblematiek:** Het document schetst een beeld van de enorme spanningen rondom voedselvoorziening tijdens de oorlog. Er is sprake van "wanorde", misbruik van voorrangskaarten en verdenkingen van vriendjespolitiek tussen de vishandelaren en de politie (agenten in burger). * **Logistieke gaten:** Wolff geeft toe dat de controle niet waterdicht is omdat er twee loodsen zijn, wat suggereert dat er ruimte was voor informele handel buiten zijn gezichtsveld om. * **Sociale spanning:** De "Dames Craaybeek" vertegenwoordigen het ontevreden publiek dat de autoriteiten wantrouwt en beschuldigt van het achterhouden van schaarse goederen (vis/aal).

Verslag van een verhoor / getuigenverklaring.

Het document is een verslag van een intern onderzoek naar mogelijke onregelmatigheden bij de visdistributie in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kern van het verhoor draait om beschuldigingen van corruptie, vriendjespolitiek en diefstal. **Hoofdpunten uit de verklaring van Wolff:** 1. **Publieke onrust:** Er is sprake van onvrede bij het publiek over de lange rijen en het gebruik van 'voorrangskaarten'. Wolff meldt dat sommige mensen dagelijks in de rij staan of zelfs twee keer aansluiten. 2. **Beschuldigingen van de dames Craaybeek:** Deze dames claimen dat agenten vis achteroverdrukken ("vreet ik zelf op"). Wolff ontkent dit ten stelligste en noemt de bewering dat er 4 kg aal uit 4 kisten zou zijn ontvreemd "waanzinnig". 3. **Toezicht in de loodsen:** Wolff geeft toe dat het lastig is om toezicht te houden op twee loodsen tegelijk. Hij erkent dat agenten in burger proberen vis te kopen, maar stelt dat hij hier streng tegen optreedt. 4. **Eigen verbruik:** Wolff geeft toe af en toe (eens per 3-4 weken) vis te kopen via de officiële weg (Frans Visser), maar ontkent illegale praktijken. 5. **Rol van de politie:** Hij prijst Brigadier Maas als een streng en integer officier, maar uit zijn vermoeden dat 'aspiranten' (agenten in opleiding) mogelijk wel vis hebben gekocht, gezien de tassen die zij bij zich droegen.

Handgeschreven verzoekschrift/brief.

* **Inhoud:** Het document is een gezamenlijk verzoek van acht winkeliers (vermoedelijk vishandelaren) om ook in aanmerking te komen voor de toewijzing van "fijne vis". Met "fijne vis" werden in die tijd de duurdere en kwalitatief betere vissoorten bedoeld (zoals tong of tarbot), in tegenstelling tot de meer algemene "volksvis" zoals haring of kabeljauw. * **Administratieve verwerking:** Het document vertoont duidelijke sporen van ambtelijke afhandeling. De aantekening "Inschrijven" duidt op een registratie in een register. De opmerking onderaan, "gegevens overleggen", geeft aan dat de instantie die het verzoek ontving nog bewijsstukken of nadere details van de winkeliers verlangde voordat er een besluit kon worden genomen. * **Handschrift:** Er zijn verschillende handschriften te onderscheiden: de opsteller van de brief, de individuele handtekeningen van de winkeliers, en de ambtelijke kanttekeningen van de functionaris die het stuk in behandeling nam.

Handgeschreven notitie op een onregelmatig afgescheurd vel papier.

Het document betreft een werknotitie of een logistieke lijst. Het handschrift is een vlot, enigszins slordig cursief dat typisch is voor administratief gebruik in de 20e eeuw. De tekst is onderverdeeld in secties door middel van horizontale lijnen, wat duidt op verschillende posten of leveringsadressen. De adressen op de lijst (zoals Korte Prinsengracht, Van Woustraat, Koninginneweg, Beukenplein, Gaaspstraat en Keucheniusstraat) bevinden zich vrijwel allemaal in Amsterdam. Dit wijst erop dat de lijst betrekking heeft op een lokaal distributienetwerk in die stad. De toevoeging "(Vas Diaz)" bij J. Locher is interessant; dit was een bekend Nederlands persbureau, wat suggereert dat Locher daar werkzaam was of dat het adres ermee verbonden was.

Medische verklaring / doktersbriefje.

Het document is een kort, handgeschreven attest van een huisarts. De tekst is kernachtig: * **H**: Mogelijk een afkorting voor 'Hierbij' of een administratieve classificatie. * **de heer A. Visser, 70**: De patiënt om wie het gaat, inclusief diens leeftijd. * **alleen van wege ziekte niet uitgaan**: De medische vaststelling. De patiënt is vanwege zijn gezondheidstoestand niet in staat de woning te verlaten. Het handschrift is een typisch voorbeeld van een gehaast medisch handschrift uit de eerste helft van de 20e eeuw, waarbij letters vloeiend in elkaar overgaan (zoals de 'v' en 'w' in 'van wege').

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven aantekeningen in de bovenmarge:] *15/1 43 Visser is als winkelier in versche visch in de verdeeling opgenomen. Voorloopig aan 't werk. en vonnis afwacht v. 4 maanden.* *15/1 6 gewest 1 c [stempel: W]* *Koopen van visch buiten de verdeeling en boven max. prijs* **AFSCHRIFT** **R A P P O R T** den 10 Februari 1943 contrôleur: H. Smakman J. Rechsteiner badge No. 745 -...

# TRANSCRIPTIE *extra* VP/G. 90/6/2 M 20 Maart 1939. den Heer J. Visser, Lindengracht 25 I, Amsterdam-Centrum. Wyk 9. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 24 Februari jl. verleen ik U hierby tot wederopzegging toestemming zich op Uw plaats op de markt Mosplein te laten bystaan - niet vervangen - door N. Mosman. De Directeur,

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven, rechtsboven:] In de kaart [Handgeschreven, middenboven:] Verzonden 19/8. 28/38/2 M 18 Augustus 1941 den Heer G.J.Visser, Lindengracht 188 huis, Amsterdam-Centrum. Wyk 9. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 30 Juli 1941 verleen ik U hierby tot wederopzegging toestemming zich op Uw plaats op de markt(en) Lindengracht te laten bystaan - niet vervangen - door Mej.W.C...

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven rechtsboven:] M. de Boer [Handgeschreven midden boven:] Verzonden 2/8 No. 28/36/2 M G.J.Visser Lindengr. 188 hs 2 Augustus 1941. 28/36/3 M G.J.Visser ~~Lindengracht~~ Anjeliersstraat 202 I Mij is gerapporteerd, dat U zich regelmatig op Uw plaats op de markt aan de Lindengracht en aan de Westerstraat laat bijstaan, zonder de daartoe vere...

# TRANSCRIPTIE *Extra* VD/HG. den heer waarnemend Directeur van den Gemeentelijken Dienst voor Sociale Zaken, Levendaal 1, L E I D E N . 46A/59/2 M. 7 December 1940. W.P.Holswilder. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 26 November jl. No.4/20 Sch./R bericht ik U, dat W.P.Holswilder aan de Vischmarkt De Ruyterkade, alhier, staat ingeschreven als visc...