Dienstbrief / Ambtelijke correspondentie. 18 augustus 1943. No. 20/17 / 3 M. 1943 20/8 [stempel]

Gemeente Amsterdam
Raadhuis, O.Z. Voorburgwal

Telefoon 43130, 43321

Men wordt verzocht, bij het antwoord nauwkeurig den datum, het nummer en de afdeeling van dezen brief te vermelden

Den heer Directeur van den Dienst van het Marktwezen.
Jan van Galenstraat 14
Amsterdam. W.

Afd. L.M. No. 486
Bijlagen:
Uw brief:
Datum: 18 Augustus 1943.

Onderwerp:
Verkoop bonloos gebak op de Nieuwmarkt.

Bij Uw schrijven dd. 25 Juni j.l., no. 20/17/1 M. hebt U mij overgelegd een kennisgeving aan Uw personeel, waarvan de strekking is, dat de verkoop van al of niet belegde broodjes, boterhammen enz. verboden is, terwijl het personeel voorts werd opgedragen toe te zien, dat bij den verkoop o.a. van koek de distributie-voorschriften in acht zouden worden genomen.

* Sindsdien is door den Secretaris-Generaal van het Departement van Handel, Nijverheid en Scheepvaart een verbod vastgesteld voor de bereiding, het te koop aanbieden, verkoopen, afleveren, koopen en ontvangen van bonloos gebak.

Bij een bezoek aan de Nieuwmarkt is mij gebleken, dat de verkoop van bonloos gebak desondanks nog steeds ongestoord doorgaat. Gaarne zal ik van U vernemen, hoe dit mogelijk is.

Van deze gelegenheid maak ik gebruik u er aan te herinneren, dat U mij hebt toegezegd, voorstellen te zullen doen om tot meer geregelde toestanden op de Nieuwmarkt te komen.

[Handtekening/Paraaf onleesbaar]

Model G.A. 5
Stadsdrukkerij Amsterdam
28154-12-42-7500

20/17 [handgeschreven onderaan rechts] * Kern van de brief: Een ambtenaar van het Amsterdamse stadhuis (mogelijk de wethouder of de burgemeester) spreekt de Directeur van de Markthallen aan op het falende toezicht op de Nieuwmarkt. Ondanks eerdere afspraken en een nieuw landelijk verbod, wordt er nog steeds gebak verkocht zonder dat daar distributiebonnen voor worden ingeleverd.
* Toon: De toon is formeel en berispend. De schrijver wijst op een persoonlijke observatie ("is mij gebleken") en vraagt om verantwoording over hoe de illegale handel "ongestoord" kan voortduren.
* Administratieve context: De brief verwijst naar eerdere correspondentie van juni 1943, wat wijst op een langer lopend probleem met de handhaving van distributieregels op de Amsterdamse markten. * Tweede Wereldoorlog en Distributie: In 1943 was Nederland bezet door nazi-Duitsland. Er heerste grote schaarste aan voedsel en grondstoffen. Alles was "op de bon" (het distributiestelsel). De verkoop van "bonloos gebak" was een vorm van zwarte handel.
* Het Departement van Handel, Nijverheid en Scheepvaart: Dit was een van de departementen onder leiding van een Secretaris-Generaal die tijdens de bezetting aanbleef om het land te besturen onder Duits toezicht. Het strenger worden van de regels voor gebak weerspiegelt de verslechterende voedselpositie in de loop van 1943.
* De Nieuwmarkt: De Nieuwmarkt was (en is) een centrale marktplaats in Amsterdam. Tijdens de bezetting lag dit plein aan de rand van de Jodenbuurt. In de zomer van 1943 waren de meeste Joodse Amsterdammers al gedeporteerd, maar het gebied bleef een plek waar de overheid de orde en de zwarte handel scherp in de gaten hield.
* Handhaving: De brief laat zien dat de lokale overheid onder grote druk stond om de Duitse distributievoorschriften strikt uit te voeren, terwijl de praktijk op straat vaak weerbarstiger was door de heersende nood.