Ambtsverslag / Rapport van de Dienst van het Marktwezen. 28 december 1943. Dienst van het Marktwezen
te
AMSTERDAM.

No. 20/20/24 M. 1943 25/n

[Rechtsboven handgeschreven:] m.v. du.

R A P P O R T

Ondergeteekende, J. H. de Grebber, Ambtenaar bij het Marktwezen, rapporteert U het navolgende;
Hedenmorgen, Dinsdag, 28 December 1943, bevond ik mij ter contrôle op de dagmarkt "LINDENGRACHT" alhier. Ik zag aldaar, dat door een man een standplaats was ingenomen voor den verkoop van appelen. Op zijn uitstalling had hij 8 kistjes appelen (goudrenetten) staan, kennelijk voor den verkoop. Ik constateerde, dat deze persoon bedoelde appelen aan het aldaar aanwezige publiek verkocht tegen den prijs van F 2.50 per k.g. De maximum prijs voor goudrenetten bedroeg dien dag F 0,68 per k.g.
De hierboven bedoelde persoon gaf mij desgevraagd op te zijn genaamd:
---------------------Pieter Cornelis Kaaymolen,---------------------
geboren te Amsterdam, 26 April 1896 en wonende te Amsterdam, Palmstraat 78 en verklaarde mij: "Ik beken, dat ik zoojuist appelen aan het publiek heb verkocht tegen den prijs van 2,50 per k.g. Ik heb ze zelf, buiten de Centrale Markt om, tegen den prijs van F 2.- per k.g. gekocht."
Kaaymolen is in het bezit van een geldige jaarkaart voor een vaste standplaats (no. 239) op de Lindengracht.
Ik, rapporteur, heb de appelen tegen den maximum-prijs (68 cent) aan het publiek ter plaatse laten verkoopen.
X Proces-verbaal heb ik niet opgemaakt.
Waarvan dit rapport te Amsterdam op 28 December 1943.

[In de linkermarge handgeschreven bij het kruisje:] X waarom niet?

De Ambtenaar van het Marktwezen voornoemd,
[Handtekening:] J.H. de Grebber

Aan
Den Heer Directeur van het Marktwezen
A L H I E R .

[Onderaan groot in potlood geschreven:] opb d * De overtreding: Marktkoopman Kaaymolen verkocht appels voor 2,50 gulden per kilo, wat bijna vier keer de vastgestelde maximumprijs van 0,68 gulden was. Dit viel onder 'prijsopdrijving' en zwarte handel.
* Bekentenis: De verdachte geeft toe dat hij de regels heeft overtreden en verklaart dat hij de appels zelf ook al te duur heeft ingekocht (2,00 gulden) buiten de officiële kanalen (de Centrale Markt) om.
* Directe actie: De ambtenaar koos voor een pragmatische oplossing door de handelswaar ter plekke tegen de wettelijke prijs te laten uitverponden aan het publiek. Dit zorgde voor een directe correctie op de markt, maar omzeilde de formele strafrechtelijke weg.
* Interne kritiek: De handgeschreven opmerking in de kantlijn ("waarom niet?") bij de mededeling dat er geen proces-verbaal is opgemaakt, wijst op een berisping of vraag van een superieur. Het niet opmaken van een proces-verbaal bij dergelijke economische delicten werd in 1943 blijkbaar als een tekortkoming gezien. Dit document biedt een inkijkje in de economische handhaving in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting in de Tweede Wereldoorlog. Vanwege de enorme schaarste aan voedsel stelde de overheid maximumprijzen vast om woekerwinsten te voorkomen. De "zwarte markt" was echter alomtegenwoordig; handelaren kochten vaak zelf al te duur in, waardoor ze de prijs doorberekenden aan de consument. De Lindengracht was (en is) een centrale plek voor de Amsterdamse markthandel, waar de spanning tussen de behoefte van het publiek, de overlevingsdrang van handelaren en de strenge regels van de bezettingsautoriteiten dagelijks zichtbaar was.